Cáuijògà

Kikiowa

familia ya Kiowa-Tanoan

Familiafamilia ya Kiowa-Tanoan Wasemaji~50 (iliyo hatarini sana sana) HatiKilatini NchiMarekani (Oklahoma) Lugha rasmiHapana (Kabila la Kiowa linatambuliwa na serikali ya shirikisho; Oklahoma inatambua lugha 39 za asili) Uhai wa lughahatari kubwa sana ISO 639-3kio

Kiowa (Cáuijògà, "usemi wa Kiowa") ni lugha ya asili ya Taifa la Kiowa, ambao awali walikuwa wahamaji wawindaji wa nyati wa Tambarare, waliohama kuelekea kusini kutoka magharibi mwa Montana hadi Oklahoma katika karne ya 18, wakawa sehemu ya utamaduni wa wapiganaji wa farasi wa Tambarare za kusini pamoja na Wacomanche na Wacheyenne. Familia ya lugha za Kiowa-Tanoan ni miongoni mwa zilizo za kuvutia zaidi Amerika Kaskazini: Kiowa imeunganishwa kwa uhusiano wa kinasaba na lugha za Pueblo za Tanoan (Tewa, Tiwa, Towa) za kusini-magharibi mwa Marekani, licha ya umbali mkubwa wa kijiografia. Kiisimu, Kiowa ina sifa za kawaida za Tanoan: ya toni (toni 3), vokali za nazali, na mofolojia changamano ya vitenzi inayoonyesha nafsi, idadi na njeo. Lugha hii iko hatarini kubwa ya kutoweka, ikiwa na juhudi za kuihuisha kupitia Kiowa Tribal Cultural Department.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kikiowa

Maji

tóñ

/tʰṍ/

Moto

phi̱

/pʰĩ/

Jua

phî:

/pʰîː/

Mwezi

phé:

/pʰéː/

Nyota

t'ǫ́ǫ̀y

/tʼṍːj/

Mama

tsitda

/tsitda/

Baba

gò:

/ɡòː/

Mimi

nɔ́ɔ

/nɔ́ː/

Wewe

ám

/ám/

Jina

k'ɔ́gyà

/kʼɔ̃́ɡjà/

Jicho

tô:

/tôː/

Mkono

mò:tʼɔ̄

/mòːtʼɔ̄/

Moyo

á:de

/áːde/

Upendo

gàum

/ɡàum/

Mti

á:du

/áːdu/

Nyumba

tóu:

/tóuː/

Mbwa

tsê:

/tsêː/

Paka

mò:sò

/mòːsò/

Kula

gè:

/ɡèː/

Kunywa

kʰò:

/kʰòː/

Moja

páun

/páun/

Mbili

yíí

/jíː/

Habari

hâ:tô:

/hâːtôː/

Asante

gàu

/ɡàu/

Nzuri

hôn

/hôn/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Kiowa-Tanoan zinazohusiana

Maana KikiowaKihindiKiarapahoKikurukhKinavahoKisaramakkaniKigiriki cha kale
Maji tóñ /tʰṍ/ पानी /paːniː/ nec /netʃ/ अम्म /amm/ /tóː/ wáta /wáta/ ὕδωρ /hýdɔːr/
Moto phi̱ /pʰĩ/ आग /aːɡ/ héétee' /héːteːʔ/ चिच /tʃitʃ/ kǫʼ /kõːʔ/ fáya /fája/ πῦρ /pŷːr/
Jua phî: /pʰîː/ सूरज /suːɾədʒ/ hiʼíísh /hiʔíːʃ/ बेरी /beɾiː/ jóhonaaʼéí /dʒóhonɑːʔéːí/ masángi /masáŋɡi/ ἥλιος /hɛ́ːlios/
Mwezi phé: /pʰéː/ चाँद /tʃãːd/ biikóusis /biːkóusis/ चांदो /tʃaːndoː/ tłʼéhonaaʼéí /tɬʼéhonɑːʔéːí/ líba /ˈliba/ σελήνη /selɛ́ːnɛː/
Nyota t'ǫ́ǫ̀y /tʼṍːj/ तारा /taːɾaː/ ho3o' /hoθoːʔ/ बिनको /binkoː/ sǫʼ /sṍʔ/ teteei /teteːi/ ἀστήρ /astɛ̌ːr/
Mama tsitda /tsitda/ माँ /mãː/ neinó /neinó/ अयो /ajoː/ shimá /ʃimáː/ mama /mama/ μήτηρ /mɛ́ːtɛːr/
Baba gò: /ɡòː/ पिता /pitaː/ neisónoo /neisónoː/ बाबा /baːbaː/ shizhéʼé /ʃiʒéːʔéː/ tata /tata/ πατήρ /patɛ́ːr/
Mimi nɔ́ɔ /nɔ́ː/ मैं /mɛ̃ː/ nenee' /nɛnɛːʔ/ एन /eːn/ shí /ʃí/ mi /mi/ ἐγώ /eɡɔ̌ː/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.