аорсилъи мец
Kikhvarshi
Caucasus Kaskazini-Mashariki (Kitsezik, Kitsez cha Magharibi)
Kikhvarshi (Khwarshi) ni lugha ya Kitsezi (Kikaukasia cha Kaskazini-mashariki) yenye wasemaji wapatao 1,700–8,500 katika vijiji vitano vya Wilaya ya Tsumadinsky magharibi mwa Dagestan, pamoja na jamii za ughaibuni katika nyanda za chini za Dagestan. Ina lahaja tano zinazotofautiana sana (Kikhvarshi halisi, Inkhokwari, Kwantlada, Santlada, Khwayni), jinsia nne, na mfumo wa kesi wa ergative-absolutive; Kiavar hutumika kama lugha ya juu ya maandishi/fasihi. Uhifadhi wa hivi karibuni wa kisarufi ulitolewa na Zaira Khalilova (2009).
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikhvarshi
Maji
лъа
/ɬa/
Moto
цIа
/tsʼa/
Jua
бухъ
/buqχ/
Mwezi
буца
/butsa/
Nyota
цӀирис
/tsʼiris/
Mama
ишу
/iʃu/
Baba
обу
/obu/
Mimi
до
/do/
Wewe
мо
/mo/
Jina
цӀери
/tsʼeri/
Jicho
эзал
/ezal/
Mkono
лекьа
/leʟ̌a/
Moyo
локIва
/lokʼʷa/
Upendo
гокъа
/ɡoqʼa/
Mti
гъван
/ʁʷan/
Nyumba
агъ
/aq/
Mbwa
гъве
/ʁʷe/
Paka
—
/—/
Kula
лацIа
/latsʼa/
Kunywa
цIода
/tsʼoda/
Moja
гьас
/has/
Mbili
къӀано
/qˤʼano/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
логу
/loɡu/
Kekeo
куку
/kuku/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za NE Caucasian (Tsezic, West Tsezic) zinazohusiana
| Maana | Kikhvarshi | Kihunzib | Kitsez | Kiandi | Kikryz | Kikhinalug | Kiavar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | лъа /ɬa/ | лъи /ɬiː/ | лъи /ɬi/ | лъен /ɬen/ | xed /xed/ | хьу /xu/ | лъим /ɬim/ |
| Moto | цIа /tsʼa/ | цIə /tsʼə/ | цӏи /tsʼi/ | цӏай /tsʼaj/ | ts'a /tsʼa/ | чIаь /tʃʼæ/ | цӏа /tsʼa/ |
| Jua | бухъ /buqχ/ | бохъ /boqχ/ | буцӏ /butsʼ/ | миллӏи /milːi/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | ынкь /ɨnqʼ/ | бакъ /baqʼ/ |
| Mwezi | буца /butsa/ | боцо /botso/ | бутӏтӏи /butʼːi/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | vats /vats/ | вацI /vatsʼ/ | моцӏ /motsʼ/ |
| Nyota | цӀирис /tsʼiris/ | цӀирис /tsʼiris/ | цӀуни /tsʼuni/ | цӀцӀа /tsʼːa/ | xed /xed/ | хьар /χar/ | цӀва /tsʼʷa/ |
| Mama | ишу /iʃu/ | — /—/ | эни /eni/ | ила /ila/ | dada /dada/ | — /—/ | эбел /ebel/ |
| Baba | обу /obu/ | абу /abu/ | обу /obu/ | има /ima/ | buba /buba/ | — /—/ | эмен /emen/ |
| Mimi | до /do/ | дə /də/ | ди /di/ | ден /dẽ/ | zin /zin/ | зы /zɨ/ | дун /dun/ |
| Wewe | мо /mo/ | мə /mə/ | ми /mi/ | мин /min/ | vun /vun/ | вы /vɨ/ | мун /mun/ |
| Jina | цӀери /tsʼeri/ | цӀе /tsʼe/ | цӀе /tsʼe/ | цӀер /tsʼeːr/ | tʼʷar /tʼʷar/ | цӀе /tsʼe/ | цӀар /tsʼar/ |
| Jicho | эзал /ezal/ | гьаре /hare/ | оьзи /øzi/ | гьаркӏо /haɾkʼo/ | ul /ul/ | пил /pʰil/ | бер /ber/ |
| Mkono | лекьа /leʟ̌a/ | коро /koro/ | рекь /reqʼ/ | рекьа /rekʼa/ | kul /kul/ | кул /kʰul/ | квер /kʷer/ |
| Moyo | локIва /lokʼʷa/ | ракIу /rakʼu/ | ракӏ /rakʼ/ | рокӏо /rokʼo/ | rikʼ /rikʼ/ | унг /uŋ/ | ракӏ /rakʼ/ |
| Upendo | гокъа /ɡoqʼa/ | — /—/ | уйла /ujla/ | — /—/ | mukan /muˈkan/ | — /—/ | рокьи /rotɬʼi/ |
| Mti | гъван /ʁʷan/ | хонхе /χõχe/ | ачӏи /atʃʼi/ | рикьва /riqʷːa/ | xer /xer/ | виши /viʃæ/ | гъветӏ /ʁʷetʼ/ |
| Nyumba | агъ /aq/ | — /—/ | ма /ma/ | хъоро /qʼoro/ | xal /xal/ | цIва /tsʼwa/ | рукъ /ruq/ |
| Mbwa | гъве /ʁʷe/ | вə /wə/ | жек /ʒek/ | хвай /χʷaj/ | xveqʼ /χveqʼ/ | пхра /pχra/ | гьой /hoj/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | кету /ketu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | кету /ketu/ |
| Kula | лацIа /latsʼa/ | мухъа /muqχa/ | ишер /iʃer/ | икъвин /iqʷːin/ | ulkura /ulˈkura/ | кьанды /qʼandæ/ | кваназе /kʷanaze/ |
| Kunywa | цIода /tsʼoda/ | хулIа /χuɬa/ | жекер /ʒeker/ | игьин /iɣin/ | hatsra /hatsˈra/ | цуври /tsʰuvri/ | гьекӏезе /hekʼeze/ |
| Moja | гьас /has/ | гьəнс /həns/ | сис /sis/ | цеб /tseb/ | sa /sa/ | са /sa/ | цо /tso/ |
| Mbili | къӀано /qˤʼano/ | къӀоно /qˤʼono/ | къӀано /qˤʼaːno/ | чӀеди /tʃʼedi/ | qʼʷad /qʼʷad/ | кьуь /kʲʼy/ | кӀиго /kʼiɡo/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ворчӏами /voɾtʃʼami/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | баркалла /baɾkalːa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | баркала /baɾkala/ |
| Nzuri | логу /loɡu/ | кIотIу /kʼotʼu/ | игу /iɡu/ | — /—/ | yiğin /jiˈʁin/ | ксан /ksan/ | лъикӏаб /ɬikʼab/ |
| Kekeo | куку /kuku/ | кӀукӀутӀо /kʼukʼutʼo/ | куку /kuku/ | гиггу /ɡiɡːu/ | гугу /ɡuɡu/ | кокку /kːokːu/ | гагу /ɡaɡu/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.