Mihaq
Kikusunda
Lugha peke
Kusunda (Mihaq) ni lugha pekee (language isolate) iliyo hatarini kubwa ya kutoweka katikati-magharibi mwa Nepal, ambayo kwa kawaida ilizungumzwa na jamii ya wawindaji-wakusanyaji wa Kusunda waliokuwa wahamaji hapo awali katika vilima vya chini vya Mahabharat (wilaya za Dang, Surkhet, Pyuthan, Tanahu). Msemaji wa mwisho wa L1 mwenye ufasaha kamili, Gyani Maiya Sen, alifariki mwaka 2020 (dada yake Kamala Khatri alifariki mwaka 2024); wasemaji ~3 wa sehemu wamebaki. Iliandikwa na Hodgson mwaka 1857 na kuthibitishwa kwa uhakika kama lugha pekee na David Watters (Notes on Kusunda Grammar, 2006). Chuo Kikuu cha Tribhuvan na Tume ya Lugha ya Nepal kwa sasa vinaendesha madarasa ya kuhuisha lugha huko Dang kwa vijana kadhaa wa Kusunda.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikusunda
Maji
tang
/tɑŋ/
Moto
yu
/ju/
Jua
nəm
/nəm/
Mwezi
pom
/pom/
Nyota
sam
/sam/
Mama
—
/—/
Baba
yi
/ji/
Mimi
tsi
/tsi/
Wewe
nu
/nu/
Jina
gidzi
/ɡidzi/
Jicho
gam
/ɡam/
Mkono
gisi
/ɡisi/
Moyo
—
/—/
Upendo
—
/—/
Mti
cigi
/tsiɡi/
Nyumba
gepa
/ɡepa/
Mbwa
agəi
/aɡəi/
Paka
—
/—/
Kula
təim
/təim/
Kunywa
—
/—/
Moja
nu
/nu/
Mbili
dukhu
/dukʰu/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
—
/—/
Vyanzo
- Watters (2006) Notes on Kusunda Grammar
- Glottolog: kusu1250
- Ethnologue: kgg
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Language isolate zinazohusiana
| Maana | Kikusunda | Kineko | Proto-Ural | Protosinotibet | Kipyu | Proto-Kra-Dai | Kidamin |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | tang /tɑŋ/ | wai /wai/ | *wete /wete/ | — /—/ | ʔuy /uj/ | *naːm /naːm/ | — /—/ |
| Moto | yu /ju/ | titɛ /titɛ/ | — /—/ | *mey /mey/ | vyaŋ /wjaŋ/ | *vɤj /vɤj/ | l!ii /lǃiː/ |
| Jua | nəm /nəm/ | aatʌ /aːtʌ/ | — /—/ | *nəy /nəy/ | ño /ɲo/ | — /—/ | — /—/ |
| Mwezi | pom /pom/ | — /—/ | — /—/ | *s-la /s-la/ | hla /hla/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyota | sam /sam/ | kumba /kumba/ | — /—/ | *s-kar /s-kar/ | kar /karʔ/ | — /—/ | l*i /ʎ͡ʘi/ |
| Mama | — /—/ | — /—/ | — /—/ | *ma /ma/ | na /na/ | — /—/ | — /—/ |
| Baba | yi /ji/ | — /—/ | — /—/ | *pa /pa/ | paʔ /paʔ/ | — /—/ | — /—/ |
| Mimi | tsi /tsi/ | na /na/ | *mun /mun/ | *ŋa /ŋa/ | ŋa /ŋa/ | *kuː /kuː/ | n!aa /ŋ͡ʘaː/ |
| Wewe | nu /nu/ | ga /ɡa/ | *tun /tun/ | *naŋ /naŋ/ | naŋ /naŋ/ | — /—/ | n!uu /ŋ͡ʘuː/ |
| Jina | gidzi /ɡidzi/ | iwi /iwi/ | *nimi /nimi/ | *r-miŋ /r-miŋ/ | miŋ /miŋ/ | *ɟɯː /ɟɯː/ | m!ii /m͡ʘiː/ |
| Jicho | gam /ɡam/ | ta /ta/ | *śilmä /śilmä/ | *s-mik /s-mik/ | mik /mik/ | *taː /taː/ | — /—/ |
| Mkono | gisi /ɡisi/ | — /—/ | *käti /käti/ | *lak /lak/ | lak /lak/ | *mɯː /mɯː/ | — /—/ |
| Moyo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | cigi /tsiɡi/ | tei /tei/ | *puwi /puwi/ | *siŋ /siŋ/ | siŋ /siŋ/ | *maːj /maːj/ | — /—/ |
| Nyumba | gepa /ɡepa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | vaiŋ /waiŋ/ | — /—/ | — /—/ |
| Mbwa | agəi /aɡəi/ | gonʌ /ɡonʌ/ | — /—/ | *d-kʷəy /d-kʷəy/ | kwiy /kwij/ | *hmaː /hmaː/ | — /—/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | təim /təim/ | nei /nei/ | *sewe- /sewe-/ | *dzya /dzya/ | cyaʔ /tɕaʔ/ | — /—/ | — /—/ |
| Kunywa | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moja | nu /nu/ | — /—/ | *ükte /ükte/ | *tik /tik/ | te /te/ | *nɯŋ /nɯŋ/ | — /—/ |
| Mbili | dukhu /dukʰu/ | iri /iri/ | *kakta /kakta/ | *g-nis /g-nis/ | nit /nit/ | *soːŋ /soːŋ/ | r!ii /ɽ͡ʘiː/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.