Kĩkamba
Kikamba
Atlantiki-Kongo (Kibantu, Kamba-Kikuyu)
Kikamba (Kĩkamba) ni lugha kuu ya Kibantu ya Kenya katika Mkoa wa Mashariki yenye wazungumzaji wapatao milioni 4 — mojawapo ya makundi matano makubwa zaidi ya kabila na lugha nchini Kenya pamoja na Kikuyu, Luhya, Kalenjin na Luo. Inahusiana kwa karibu na Kikuyu (E51) ndani ya kundi la Kibantu E70 la Kamba-Kikuyu. Watu wa Kamba ni mahiri kwa uchongaji wa mbao (desturi ya uchongaji ya Wamunyu tangu miaka ya 1920) na walikuwa wafanyabiashara wa misafara katika karne ya 19 waliounganisha pwani na Maziwa Makuu. Maandishi ya Kilatini yalibuniwa na wamisionari mwaka 1888; yanatumika katika elimu ya msingi na utangazaji kwenye Musyi FM tangu 2007.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikamba
Maji
kĩw'ũ
/kiwu/
Moto
mwaki
/mwaki/
Jua
syũa
/sjua/
Mwezi
mwei
/mwei/
Nyota
nzaĩ
/nzai/
Mama
mwaitũ
/mwaitu/
Baba
asa
/asa/
Mimi
nyie
/ɲie/
Wewe
we
/we/
Jina
ĩsyĩtwa
/isʲitwa/
Jicho
ĩtho
/iθo/
Mkono
kw'oko
/kwoko/
Moyo
ngoo
/ŋɡoː/
Upendo
wendo
/wendo/
Mti
mũtĩ
/muti/
Nyumba
nyũmba
/ɲumba/
Mbwa
ngitĩ
/ŋɡiti/
Paka
mbaka
/mbaka/
Kula
kũya
/kuja/
Kunywa
kũnywa
/kuɲwa/
Moja
ĩmwe
/imwe/
Mbili
ilĩ
/ili/
Habari
mwĩaĩle
/mwiaile/
Asante
nĩ vinya
/ni viɲa/
Nzuri
museo
/museo/
Vyanzo
- Lindblom (1926) — The Akamba in British East Africa
- Ethnologue 27: Kamba
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, Kamba-Kikuyu) zinazohusiana
| Maana | Kikamba | Kimeru | Kiembu | Kikikuyu | Kichasu | Kishambaa | Kimashami |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kĩw'ũ /kiwu/ | rũũjĩ /ɾuːdʒi/ | mai /mai/ | maaĩ /maːi/ | mende /mende/ | mazi /mazi/ | mringa /mɾiŋɡa/ |
| Moto | mwaki /mwaki/ | mwaki /mwaki/ | mwaki /mwaki/ | mwaki /mwaki/ | mshika /mʃika/ | moto /moto/ | mòò /moːʔ/ |
| Jua | syũa /sjua/ | rĩũa /ɾiua/ | rĩũa /ɾiua/ | rĩũa /ɾiwa/ | idhuva /iðuʋa/ | zuwa /zuwa/ | ìsùwà /isuwa/ |
| Mwezi | mwei /mwei/ | mweri /mweɾi/ | mweri /mweɾi/ | mweri /mweɾi/ | mwezi /mwezi/ | mwezi /mwezi/ | mwezi /mwezi/ |
| Nyota | nzaĩ /nzai/ | njata /ɲdʒata/ | njata /ɲdʒata/ | njata /ɲdʒata/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ |
| Mama | mwaitũ /mwaitu/ | mami /mami/ | mami /mami/ | maitũ /maitu/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Baba | asa /asa/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ |
| Mimi | nyie /ɲie/ | nyie /ɲie/ | nĩĩ /niː/ | niĩ /niː/ | mine /mine/ | niye /nije/ | inyi /iɲi/ |
| Wewe | we /we/ | wee /weː/ | wee /weː/ | wee /weː/ | uwe /uwe/ | weye /weje/ | uwe /uwe/ |
| Jina | ĩsyĩtwa /isʲitwa/ | rĩĩtwa /ɾɪːtwa/ | rĩĩtwa /ɾɪːtwa/ | rĩĩtwa /ɾɪːtwa/ | izina /izina/ | izina /izina/ | irina /irina/ |
| Jicho | ĩtho /iθo/ | rĩĩthwa /ɾiːθwa/ | riitho /ɾiːθo/ | riitho /riːðo/ | iiso /iːso/ | izo /izo/ | rítiò /ɾitio/ |
| Mkono | kw'oko /kwoko/ | njara /ndʒaɾa/ | guoko /ɡuoko/ | guoko /ɡuoko/ | mkono /mkono/ | ukono /ukono/ | kùoòko /kuoːko/ |
| Moyo | ngoo /ŋɡoː/ | ngoro /ŋɡoɾo/ | ngoro /ŋɡoɾo/ | ngoro /ŋɡoɾo/ | ngiti /ŋɡiti/ | mwoyo /mwojo/ | mòyò /mojo/ |
| Upendo | wendo /wendo/ | wendo /wendo/ | wendo /wendo/ | wendo /wendo/ | lumba /lumba/ | kwenda /kwenda/ | ìkwenda /ikwenda/ |
| Mti | mũtĩ /muti/ | mũtĩ /muti/ | mũtĩ /muti/ | mũtĩ /muti/ | mti /mti/ | mti /mti/ | mtí /mti/ |
| Nyumba | nyũmba /ɲumba/ | nyomba /ɲomba/ | nyũmba /ɲumba/ | nyũmba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ |
| Mbwa | ngitĩ /ŋɡiti/ | ngiti /ŋɡiti/ | ngui /ŋɡui/ | ngui /ŋɡui/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Paka | mbaka /mbaka/ | nyau /ɲau/ | nyau /ɲau/ | nyaũ /ɲau/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Kula | kũya /kuja/ | kũrĩa /kuɾia/ | kũrĩa /kuɾia/ | kũrĩa /kuɾia/ | kurya /kuɾja/ | kuya /kuja/ | ìlya /iʎa/ |
| Kunywa | kũnywa /kuɲwa/ | kũnyũa /kuɲua/ | kũnyua /kuɲua/ | kũnyua /kuɲua/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | ìnyo /iɲo/ |
| Moja | ĩmwe /imwe/ | ĩmwe /imwe/ | ĩmwe /imwe/ | ĩmwe /imwe/ | imwe /imwe/ | imo /imo/ | ìmwí /imwi/ |
| Mbili | ilĩ /ili/ | ijĩrĩ /idʒɪɾɪ/ | ijĩrĩ /idʒɪɾɪ/ | igĩrĩ /iɣɪɾɪ/ | avili /aβili/ | mbili /mbili/ | iwi /iwi/ |
| Habari | mwĩaĩle /mwiaile/ | mwega /mweɡa/ | mwega /mweɡa/ | wĩmwega /wimweɡa/ | shiloi /ʃiloi/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | máshàlòmà /maʃaloma/ |
| Asante | nĩ vinya /ni viɲa/ | nĩ baba /ni baba/ | nĩ baba /ni baba/ | nĩ wega /ni weɡa/ | mwasanga /mwasaŋɡa/ | asante /asante/ | ahsànte /ahsante/ |
| Nzuri | museo /museo/ | mwega /mweɡa/ | mwega /mweɡa/ | wega /weɡa/ | mwamba /mwamba/ | hedi /hedi/ | ìchá /itʃa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.