Kĩmĩĩru
Kimeru
Niger-Kongo (Atlantiki-Kongo, Kibantu, E.50 / E.60 — kundi la Mlima Kenya)
Kimeru (Kĩmĩĩru) ni lugha ya Kibantu ya Kenya ya kati inayozungumzwa na watu wa Ameru kwenye miteremko ya mashariki na kaskazini-mashariki ya Mlima Kenya, ikiwa na takriban wazungumzaji milioni 2. Inahusiana na kundi la Mlima Kenya la eneo la Kibantu E.50 / E.60 pamoja na Kikuyu (ki), Kiembu (ebu), na Kikamba (kam), ambavyo inashiriki nazo msamiati mpana wa asili moja na mfumo wa vokali 7 wenye utofautishaji wa ATR. Mwandiko hutumia alama za tilde juu ya ĩ na ũ kuonyesha aina zisizo za ATR (zilizolegea) — desturi inayoshirikiwa na Kikuyu na Kiembu. Kimeru kinajumuisha lahaja kadhaa zinazoeleweka kwa pande zote: Imenti (kubwa zaidi na msingi wa Kimeru sanifu cha maandishi), Tigania, Igembe, Igoji, Mwimbi-Muthambi, na Chuka; Tharaka, kinachozungumzwa kwenye ukanda wa kusini, mara nyingine huainishwa kama lugha tofauti. Biblia ilitafsiriwa kikamilifu ifikapo 1964. Kimeru kinatambuliwa kama lugha asilia ya Kenya chini ya katiba ya 2010 na hutumika katika elimu ya msingi na utangazaji wa kikanda.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimeru
Maji
rũũjĩ
/ɾuːdʒi/
Moto
mwaki
/mwaki/
Jua
rĩũa
/ɾiua/
Mwezi
mweri
/mweɾi/
Nyota
njata
/ɲdʒata/
Mama
mami
/mami/
Baba
baba
/baba/
Mimi
nyie
/ɲie/
Wewe
wee
/weː/
Jina
rĩĩtwa
/ɾɪːtwa/
Jicho
rĩĩthwa
/ɾiːθwa/
Mkono
njara
/ndʒaɾa/
Moyo
ngoro
/ŋɡoɾo/
Upendo
wendo
/wendo/
Mti
mũtĩ
/muti/
Nyumba
nyomba
/ɲomba/
Mbwa
ngiti
/ŋɡiti/
Paka
nyau
/ɲau/
Kula
kũrĩa
/kuɾia/
Kunywa
kũnyũa
/kuɲua/
Moja
ĩmwe
/imwe/
Mbili
ijĩrĩ
/idʒɪɾɪ/
Habari
mwega
/mweɡa/
Asante
nĩ baba
/ni baba/
Nzuri
mwega
/mweɡa/
Vyanzo
- Ethnologue 27: Meru
- Glottolog: Meru (meru1247)
- Maho (2009) NUGL Online (Bantu E.50/E.60 group)
- Marete (1986) The Meru People
- Möhlig (1974) A dialectological grammar of Meru
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo (Atlantic-Congo, Bantu, E.50/E.60 — Mount Kenya cluster) zinazohusiana
| Maana | Kimeru | Kiembu | Kikikuyu | Kikamba | Kichasu | Kindau | Kinyaturu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | rũũjĩ /ɾuːdʒi/ | mai /mai/ | maaĩ /maːi/ | kĩw'ũ /kiwu/ | mende /mende/ | mvura /mvuɾa/ | maazi /maːzi/ |
| Moto | mwaki /mwaki/ | mwaki /mwaki/ | mwaki /mwaki/ | mwaki /mwaki/ | mshika /mʃika/ | muriro /muɾiɾo/ | moto /moto/ |
| Jua | rĩũa /ɾiua/ | rĩũa /ɾiua/ | rĩũa /ɾiwa/ | syũa /sjua/ | idhuva /iðuʋa/ | zuva /zuva/ | nzua /nzua/ |
| Mwezi | mweri /mweɾi/ | mweri /mweɾi/ | mweri /mweɾi/ | mwei /mwei/ | mwezi /mwezi/ | mwedzi /mwedzi/ | umweri /umweɾi/ |
| Nyota | njata /ɲdʒata/ | njata /ɲdʒata/ | njata /ɲdʒata/ | nzaĩ /nzai/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyenyedzi /ɲeɲedzi/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ |
| Mama | mami /mami/ | mami /mami/ | maitũ /maitu/ | mwaitũ /mwaitu/ | mama /mama/ | amai /amai/ | mama /mama/ |
| Baba | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | asa /asa/ | baba /baba/ | baba /baba/ | tata /tata/ |
| Mimi | nyie /ɲie/ | nĩĩ /niː/ | niĩ /niː/ | nyie /ɲie/ | mine /mine/ | ini /ini/ | une /une/ |
| Wewe | wee /weː/ | wee /weː/ | wee /weː/ | we /we/ | uwe /uwe/ | iwe /iwe/ | uwe /uwe/ |
| Jina | rĩĩtwa /ɾɪːtwa/ | rĩĩtwa /ɾɪːtwa/ | rĩĩtwa /ɾɪːtwa/ | ĩsyĩtwa /isʲitwa/ | izina /izina/ | zina /zina/ | izina /izina/ |
| Jicho | rĩĩthwa /ɾiːθwa/ | riitho /ɾiːθo/ | riitho /riːðo/ | ĩtho /iθo/ | iiso /iːso/ | ziso /ziso/ | iriiso /iɾiːso/ |
| Mkono | njara /ndʒaɾa/ | guoko /ɡuoko/ | guoko /ɡuoko/ | kw'oko /kwoko/ | mkono /mkono/ | chanza /tʃanza/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Moyo | ngoro /ŋɡoɾo/ | ngoro /ŋɡoɾo/ | ngoro /ŋɡoɾo/ | ngoo /ŋɡoː/ | ngiti /ŋɡiti/ | mwoyo /mwojo/ | umutima /umutima/ |
| Upendo | wendo /wendo/ | wendo /wendo/ | wendo /wendo/ | wendo /wendo/ | lumba /lumba/ | rudo /ɾudo/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Mti | mũtĩ /muti/ | mũtĩ /muti/ | mũtĩ /muti/ | mũtĩ /muti/ | mti /mti/ | muti /muti/ | umuti /umuti/ |
| Nyumba | nyomba /ɲomba/ | nyũmba /ɲumba/ | nyũmba /ɲumba/ | nyũmba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ |
| Mbwa | ngiti /ŋɡiti/ | ngui /ŋɡui/ | ngui /ŋɡui/ | ngitĩ /ŋɡiti/ | mbwa /mbwa/ | imbga /imbɡa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | nyau /ɲau/ | nyau /ɲau/ | nyaũ /ɲau/ | mbaka /mbaka/ | paka /paka/ | kiti /kiti/ | paka /paka/ |
| Kula | kũrĩa /kuɾia/ | kũrĩa /kuɾia/ | kũrĩa /kuɾia/ | kũya /kuja/ | kurya /kuɾja/ | kudya /kudʒa/ | kuria /kuɾia/ |
| Kunywa | kũnyũa /kuɲua/ | kũnyua /kuɲua/ | kũnyua /kuɲua/ | kũnywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Moja | ĩmwe /imwe/ | ĩmwe /imwe/ | ĩmwe /imwe/ | ĩmwe /imwe/ | imwe /imwe/ | chimwe /tʃimwe/ | umwe /umwe/ |
| Mbili | ijĩrĩ /idʒɪɾɪ/ | ijĩrĩ /idʒɪɾɪ/ | igĩrĩ /iɣɪɾɪ/ | ilĩ /ili/ | avili /aβili/ | piri /piɾi/ | aviri /aβiri/ |
| Habari | mwega /mweɡa/ | mwega /mweɡa/ | wĩmwega /wimweɡa/ | mwĩaĩle /mwiaile/ | shiloi /ʃiloi/ | mhoroi /mhoɾoji/ | mbukire /mbukiɾe/ |
| Asante | nĩ baba /ni baba/ | nĩ baba /ni baba/ | nĩ wega /ni weɡa/ | nĩ vinya /ni viɲa/ | mwasanga /mwasaŋɡa/ | ndatenda /ndatenda/ | asante /aˈsante/ |
| Nzuri | mwega /mweɡa/ | mwega /mweɡa/ | wega /weɡa/ | museo /museo/ | mwamba /mwamba/ | kanaka /kanaka/ | kihi /kihi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.