Karifuna
Kigarifuna
Arawakan (Caribbean)
Kigarifuna ni lugha ya watu wa Garifuna, wazao wa Wakaribi wenyeji na watumwa wa Afrika Magharibi waliokimbilia Kisiwa cha Saint Vincent katika karne ya 17. Kwa lugha hupewa kwa familia ya Kiarawak, lakini kihistoria mazungumzo ya wanaume yalikuwa na safu kubwa ya msamiati wa Kikaribi (leo tofauti kwa jinsia karibu zimepotea). Mwaka 2001 UNESCO ilikitangaza kama urithi wa kitamaduni usio wa kimwili.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kigarifuna
Maji
huya
/huja/
Moto
watu
/watu/
Jua
weyu
/weju/
Mwezi
hati
/hati/
Mama
úguchu
/uɡutʃu/
Baba
úguchili
/uɡutʃili/
Kula
éiga
/eiɡa/
Kunywa
ata
/ata/
Upendo
hínsiñe
/hinsiɲe/
Moyo
anigi
/aniɡi/
Mti
wewe
/wewe/
Nyumba
muna
/muna/
Mbwa
aulamu
/aulamu/
Paka
meu
/meu/
Mkono
úhabu
/uhabu/
Jicho
úgubu
/uɡubu/
Habari
mabuiga
/mabuiɡa/
Asante
seremein
/seremein/
Moja
aban
/aban/
Nzuri
buidu
/bwidu/
Vyanzo
- Ethnologue: cab
- Suazo (1994) Conversemos en Garífuna
- UNESCO Representative List of Intangible Heritage
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Arawakan (Caribbean) zinazohusiana
| Maana | Kigarifuna | Kikarib | Kiembera cha Kaskazini | Kiyagaria | Kiwarao | Kiaymara | Kikiribati |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | huya /huja/ | tuna /tuna/ | do /do/ | nofa /nofa/ | hoidu /hojdu/ | uma /uma/ | ran /ɾan/ |
| Moto | watu /watu/ | waktö /waktø/ | tu /tu/ | yo /jo/ | hekunu /hekunu/ | nina /nina/ | ai /ai/ |
| Jua | weyu /weju/ | weju /weju/ | hewa /hewa/ | kena /kena/ | ya /ja/ | inti /inti/ | tai /tai/ |
| Mwezi | hati /hati/ | nuno /nuno/ | ahuru /ahuɾu/ | ulu /ulu/ | waniku /waniku/ | phaxsi /pʰaχsi/ | namwakaina /namʷakaina/ |
| Mama | úguchu /uɡutʃu/ | sano /sano/ | papa /papa/ | nene /nene/ | dani /dani/ | mama /mama/ | tinau /tinau/ |
| Baba | úguchili /uɡutʃili/ | papa /papa/ | apa /apa/ | papa /papa/ | daka /daka/ | tata /tata/ | tamau /tamau/ |
| Kula | éiga /eiɡa/ | onökö /onøkø/ | ko /ko/ | na /na/ | nahoro /nahoɾo/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | amwarake /amʷaɾake/ |
| Kunywa | ata /ata/ | ëne /ɘne/ | dorrare /doraɾe/ | nava /nava/ | osi /osi/ | umaña /umaɲa/ | nima /nima/ |
| Upendo | hínsiñe /hinsiɲe/ | kataneko /kataneko/ | ãỹba /ãɨba/ | amige /amiɡe/ | anaubu /anaubu/ | munasiña /munasiɲa/ | tangira /taŋiɾa/ |
| Moyo | anigi /aniɡi/ | emanga /emaŋɡa/ | ƀakhuru /ɓakuɾu/ | nemo /nemo/ | obonona /obonona/ | chuyma /tʃujma/ | nano /nano/ |
| Mti | wewe /wewe/ | wewe /wewe/ | bakuru /bakuɾu/ | yake /jake/ | dau /daw/ | quqa /quqa/ | kai /kai/ |
| Nyumba | muna /muna/ | paty /pati/ | te /te/ | nono /nono/ | hanoko /hanoko/ | uta /uta/ | auti /auti/ |
| Mbwa | aulamu /aulamu/ | pero /peɾo/ | usa /usa/ | yapa /japa/ | aurahu /auɾahu/ | anu /anu/ | kamea /kamea/ |
| Paka | meu /meu/ | meu /meu/ | misu /misu/ | pusi /pusi/ | mishi /miʃi/ | phisi /pʰisi/ | katu /katu/ |
| Mkono | úhabu /uhabu/ | amu /amu/ | jua /xua/ | bayo /bajo/ | mokomoko /mokomoko/ | ampara /ampaɾa/ | bai /bai/ |
| Jicho | úgubu /uɡubu/ | enu /enu/ | tau /tau/ | gago /ɡaɡo/ | mu /mu/ | nayra /najɾa/ | mata /mata/ |
| Habari | mabuiga /mabuiɡa/ | mary /maɾi/ | sake bia /sake bia/ | amige /amiɡe/ | yakera /jakeɾa/ | kamisaki /kamisaki/ | mauri /mauɾi/ |
| Asante | seremein /seremein/ | irombo /iɾombo/ | bia bara /bia baɾa/ | tega /teɡa/ | kase /kase/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | ko rabwa /ko ɾabʷa/ |
| Moja | aban /aban/ | o:wi /oːwi/ | aba /aba/ | kahene /kahene/ | hisaka /hisaka/ | maya /maja/ | teuana /teuana/ |
| Nzuri | buidu /bwidu/ | epoja /epoja/ | bia /bia/ | kavi /kavi/ | yakera /jakeɾa/ | suma /suma/ | raoiroi /ɾaoiɾoi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.