Karifuna
Kigarifuna
Familia ya Kiarawak (kundi la Karibea)
Kigarifuna ni lugha ya watu wa Garifuna, wazao wa Wakaribi wenyeji na watumwa wa Afrika Magharibi waliokimbilia Kisiwa cha Saint Vincent katika karne ya 17. Kwa lugha hupewa kwa familia ya Kiarawak, lakini kihistoria mazungumzo ya wanaume yalikuwa na safu kubwa ya msamiati wa Kikaribi (leo tofauti kwa jinsia karibu zimepotea). Mwaka 2001 UNESCO ilikitangaza kama urithi wa kitamaduni usio wa kimwili.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kigarifuna
Maji
huya
/huja/
Moto
watu
/watu/
Jua
weyu
/weju/
Mwezi
hati
/hati/
Nyota
waruguma
/waɾuɡuma/
Mama
úguchu
/uɡutʃu/
Baba
úguchili
/uɡutʃili/
Mimi
au
/au/
Wewe
amürü
/amɨɾɨ/
Jina
iri
/iɾi/
Jicho
úgubu
/uɡubu/
Mkono
úhabu
/uhabu/
Moyo
anigi
/aniɡi/
Upendo
hínsiñe
/hinsiɲe/
Mti
wewe
/wewe/
Nyumba
muna
/muna/
Mbwa
aulamu
/aulamu/
Paka
meu
/meu/
Kula
éiga
/eiɡa/
Kunywa
ata
/ata/
Moja
aban
/aban/
Mbili
biama
/biama/
Habari
mabuiga
/mabuiɡa/
Asante
seremein
/seremein/
Nzuri
buidu
/bwidu/
Vyanzo
- Ethnologue: cab
- Suazo (1994) Conversemos en Garífuna
- UNESCO Representative List of Intangible Heritage
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Arawakan (Caribbean) zinazohusiana
| Maana | Kigarifuna | Kikarib | Kiwarlpiri | Kiembera cha Kaskazini | Kiaymara | Kijaqaru | Kiwayuu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | huya /huja/ | tuna /tuna/ | ngapa /ŋapa/ | do /do/ | uma /uma/ | uma /uma/ | wuin /wuin/ |
| Moto | watu /watu/ | wàto /wahto/ | warlu /waɭu/ | tu /tu/ | nina /nina/ | nina /nina/ | siki /siki/ |
| Jua | weyu /weju/ | weju /weju/ | wanta /wanta/ | hewa /hewa/ | inti /inti/ | inti /inti/ | kaʼi /kaʔi/ |
| Mwezi | hati /hati/ | nuno /nuno/ | pira /piɻa/ | ahuru /ahuɾu/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | kashi /kaʃi/ |
| Nyota | waruguma /waɾuɡuma/ | siriko /siɾiko/ | wanjirlpirri /waɲɟiɭpiri/ | chidua /tʃidua/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | jolotsü /holotsɨ/ |
| Mama | úguchu /uɡutʃu/ | sano /sano/ | ngati /ŋati/ | papa /papa/ | mama /mama/ | mama /mama/ | ei /ei/ |
| Baba | úguchili /uɡutʃili/ | papa /papa/ | kirda /kiɖa/ | apa /apa/ | tata /tata/ | awki /awki/ | ashi /aʃi/ |
| Mimi | au /au/ | au /au/ | ngaju /ŋaɟu/ | mʉ /mɨ/ | naya /naja/ | naya /naja/ | taya /taja/ |
| Wewe | amürü /amɨɾɨ/ | amoro /amoɾo/ | nyuntu /ɲuntu/ | bʉ /bɨ/ | juma /huma/ | juma /huma/ | pia /pia/ |
| Jina | iri /iɾi/ | eeti /eːti/ | yirdi /jiɖi/ | trʉ̃ /tɾɨ̃/ | suti /suti/ | suti /suti/ | anülia /anɨlia/ |
| Jicho | úgubu /uɡubu/ | enu /enu/ | milpa /milpa/ | tau /tau/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | oʼu /oʔu/ |
| Mkono | úhabu /uhabu/ | aina /aina/ | rdaka /ɖaka/ | jua /xua/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | ajapü /axapɨ/ |
| Moyo | anigi /aniɡi/ | emanga /emaŋɡa/ | wankaru /waŋkaɻu/ | ƀakhuru /ɓakuɾu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | aaʼin /aːʔin/ |
| Upendo | hínsiñe /hinsiɲe/ | kataneko /kataneko/ | nyangu /ɲaŋu/ | ãỹba /ãɨba/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | alasüin /alasɨin/ |
| Mti | wewe /wewe/ | wewe /wewe/ | watiya /watija/ | bakuru /bakuɾu/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | wunuʼu /wunuʔu/ |
| Nyumba | muna /muna/ | paty /pati/ | ngurra /ŋura/ | te /te/ | uta /uta/ | uta /uta/ | miichi /miːtʃi/ |
| Mbwa | aulamu /aulamu/ | pero /peɾo/ | jarntu /caɳʈu/ | usa /usa/ | anu /anu/ | anu /anu/ | erü /eɾɨː/ |
| Paka | meu /meu/ | meu /meu/ | mungalpa /muŋalpa/ | misu /misu/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | misho /miʃo/ |
| Kula | éiga /eiɡa/ | onökö /onøkø/ | ngarni /ŋaɳi/ | ko /ko/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | ekaa /ekaː/ |
| Kunywa | ata /ata/ | ëne /ɘne/ | purrami /purami/ | dorrare /doraɾe/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | asaa /asaː/ |
| Moja | aban /aban/ | o:wi /oːwi/ | jinta /cinta/ | aba /aba/ | maya /maja/ | maya /maja/ | wanee /waneː/ |
| Mbili | biama /biama/ | oko /oko/ | jirrama /ɟiɾama/ | umé /ume/ | paya /paja/ | paya /paja/ | piama /piama/ |
| Habari | mabuiga /mabuiɡa/ | mary /maɾi/ | — /—/ | sake bia /sake bia/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | jamaya /xamaja/ |
| Asante | seremein /seremein/ | irombo /iɾombo/ | — /—/ | bia bara /bia baɾa/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | talé /tale/ |
| Nzuri | buidu /bwidu/ | epoja /epoja/ | ngurrju /ŋurcu/ | bia /bia/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | anasü /anasɨ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.