Sandawe
Kisandawe
Khoisan (yapendekezwa kuwa lugha pekee, au pamoja na Hadza)
Kisandawe ni lugha yenye sauti za klikisi katika Tanzania ya kati. Baadhi ya nadharia zinaiunganisha na familia ya Khoekhoe au kuiona kama jamaa wa Kihadza, lakini kwa kawaida inaonekana kama lugha iliyojitenga. Ina aina nne za klikisi za kifonimu na mfumo wa toni tano, na ni mojawapo ya lugha za Afrika zenye changamano kubwa zaidi ya kifonolojia.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kisandawe
Maji
tsʼa
/tsʼa/
Moto
tsʼoo
/tsʼoː/
Jua
kʼɔɔ
/kʼɔː/
Mwezi
tsoa
/tsoa/
Nyota
hĩǀáwã
/hĩ́ǀáwã̀ː/
Mama
yei
/jei/
Baba
ai
/ai/
Mimi
tsi
/tsíː/
Wewe
hapu
/hapu/
Jina
ǁwâ
/ǁʷâ/
Jicho
gaa
/ɡaː/
Mkono
kxʼaa
/kxʼaː/
Moyo
ǁʼampoo
/ǁʼampoː/
Upendo
kalokisi
/kalokisi/
Mti
hetsʼee
/hetsʼeː/
Nyumba
ge
/ɡe/
Mbwa
ǀɔɔ
/ǀɔː/
Paka
misho
/miʃo/
Kula
ǁee
/ǁeː/
Kunywa
ʔee
/ʔeː/
Moja
tsʼekʼe
/tsʼekʼe/
Mbili
kisó
/kísôxì/
Habari
gabaeesa
/ɡabaeːsa/
Asante
musʼokoyo
/musʼokojo/
Nzuri
tlʼobe
/tɬʼobe/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Khoisan (proposed isolate or with Hadza) zinazohusiana
| Maana | Kisandawe | Kiwayuu | Kiaguacateco | Kikurukh | Kihausa | Kiberom | Kiaramu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | tsʼa /tsʼa/ | wuin /wuin/ | aʼ /aʔ/ | अम्म /amm/ | ruwa /ɾuwaː/ | bí /bi/ | ܡܝܐ /majjaː/ |
| Moto | tsʼoo /tsʼoː/ | siki /siki/ | qʼaq /qʼaq/ | चिच /tʃitʃ/ | wuta /wuta/ | cá /tʃa/ | ܢܘܪܐ /nuːraː/ |
| Jua | kʼɔɔ /kʼɔː/ | kaʼi /kaʔi/ | qʼijl /qʼihl/ | बेरी /beɾiː/ | rana /ɾaːnaː/ | kọs /kɔs/ | ܫܡܫܐ /ʃemʃaː/ |
| Mwezi | tsoa /tsoa/ | kashi /kaʃi/ | xahaw /ʃahaw/ | चांदो /tʃaːndoː/ | wata /wata/ | cwèl /tʃwel/ | ܣܗܪܐ /sahraː/ |
| Nyota | hĩǀáwã /hĩ́ǀáwã̀ː/ | jolotsü /holotsɨ/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | बिनको /binkoː/ | tauraro /tauraːro/ | taŋaten /taŋaˈten/ | ܟܘܟܒܐ /koːχβaː/ |
| Mama | yei /jei/ | ei /ei/ | naa /naː/ | अयो /ajoː/ | uwa /uwaː/ | ne /ne/ | ܐܡܐ /ʔemmaː/ |
| Baba | ai /ai/ | ashi /aʃi/ | mam /mam/ | बाबा /baːbaː/ | uba /ubaː/ | da /da/ | ܐܒܐ /ʔabbaː/ |
| Mimi | tsi /tsíː/ | taya /taja/ | in /in/ | एन /eːn/ | ni /niː/ | mé /me/ | ܐܢܐ /ʔanaː/ |
| Wewe | hapu /hapu/ | pia /pia/ | naʼ /naʔ/ | नीन /niːn/ | kai /kai/ | hó /ho/ | ܐܢܬ /ʔatt/ |
| Jina | ǁwâ /ǁʷâ/ | anülia /anɨlia/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | नाम /naːm/ | suna /suːnaː/ | reza /ˈrɛza/ | ܫܡܐ /ʃmaː/ |
| Jicho | gaa /ɡaː/ | oʼu /oʔu/ | witzʼ /witsʼ/ | ख़न्न /xanː/ | ido /idoː/ | nyíí /ɲiː/ | ܥܝܢܐ /ʕajnaː/ |
| Mkono | kxʼaa /kxʼaː/ | ajapü /axapɨ/ | qʼab /qʼab/ | खेखा /xekːʰaː/ | hannu /hanːu/ | kpàá /kpaː/ | ܐܝܕܐ /ʔiːðaː/ |
| Moyo | ǁʼampoo /ǁʼampoː/ | aaʼin /aːʔin/ | kʼuum /kʼuːm/ | ठांगरा /tʰaːŋɡɾaː/ | zuciya /zutʃija/ | kúgú /kuɡu/ | ܠܒܐ /lebbaː/ |
| Upendo | kalokisi /kalokisi/ | alasüin /alasɨin/ | xajan /ʃahan/ | मरटी /maɾʈiː/ | ƙauna /kʼauna/ | shìr /ʃiɾ/ | ܚܘܒܐ /ħubbaː/ |
| Mti | hetsʼee /hetsʼeː/ | wunuʼu /wunuʔu/ | tzeʼ /tseʔ/ | मन्ना /manːaː/ | bishiya /biʃija/ | kàn /kan/ | ܐܝܠܢܐ /ʔiːlaːnaː/ |
| Nyumba | ge /ɡe/ | miichi /miːtʃi/ | nya /ɲa/ | एरपा /eɾpaː/ | gida /ɡida/ | wùm /wum/ | ܒܝܬܐ /bajtaː/ |
| Mbwa | ǀɔɔ /ǀɔː/ | erü /eɾɨː/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | अल्ला /alːaː/ | kare /kaɾe/ | cà /tʃa/ | ܟܠܒܐ /kalbaː/ |
| Paka | misho /miʃo/ | misho /miʃo/ | mis /mis/ | बिल्ली /bilːiː/ | kyanwa /kʲanwa/ | mìshí /miʃi/ | ܫܘܢܪܐ /ʃunnaːraː/ |
| Kula | ǁee /ǁeː/ | ekaa /ekaː/ | wii /wiː/ | ओनना /onːaː/ | ci /tʃiː/ | rì /ɾi/ | ܐܟܠ /ʔaːχel/ |
| Kunywa | ʔee /ʔeː/ | asaa /asaː/ | uuk /uːk/ | ओंकना /oŋkːnaː/ | sha /ʃaː/ | nyaŋ /ɲaŋ/ | ܫܬܐ /ʃtaː/ |
| Moja | tsʼekʼe /tsʼekʼe/ | wanee /waneː/ | jun /hun/ | ओंटा /oːnʈaː/ | ɗaya /ɗaja/ | kòp /kop/ | ܚܕ /ħað/ |
| Mbili | kisó /kísôxì/ | piama /piama/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | एण्ड /eːɳɖ/ | biyu /biju/ | bà /ba/ | ܬܪܝܢ /treːn/ |
| Habari | gabaeesa /ɡabaeːsa/ | jamaya /xamaja/ | kʼamta /kʼamta/ | खद्दी /kʰadːiː/ | sannu /sanːu/ | kèèlé /keːle/ | ܫܠܡܐ /ʃlaːmaː/ |
| Asante | musʼokoyo /musʼokojo/ | talé /tale/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | धोन्नोबाद /dʱonːobaːd/ | na gode /na ɡode/ | gèyak /ɡejak/ | ܬܘܕܝ /tawdiː/ |
| Nzuri | tlʼobe /tɬʼobe/ | anasü /anasɨ/ | saqʼ /saqʼ/ | होय /hoːj/ | nagari /naɡaɾi/ | mwa /mwa/ | ܛܒܐ /tˤaːβaː/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.