Sandawe
Kisandawe
Khoisan (proposed isolate or with Hadza)
Kisandawe ni lugha yenye sauti za klikisi katika Tanzania ya kati. Baadhi ya nadharia zinaiunganisha na familia ya Khoekhoe au kuiona kama jamaa wa Kihadza, lakini kwa kawaida inaonekana kama lugha iliyojitenga. Ina aina nne za klikisi za kifonimu na mfumo wa toni tano, na ni mojawapo ya lugha za Afrika zenye changamano kubwa zaidi ya kifonolojia.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kisandawe
Maji
tsʼa
/tsʼa/
Moto
tsʼoo
/tsʼoː/
Jua
kʼɔɔ
/kʼɔː/
Mwezi
tsoa
/tsoa/
Mama
yei
/jei/
Baba
ai
/ai/
Kula
ǁee
/ǁeː/
Kunywa
ʔee
/ʔeː/
Upendo
kalokisi
/kalokisi/
Moyo
ǁʼampoo
/ǁʼampoː/
Mti
hetsʼee
/hetsʼeː/
Nyumba
ge
/ɡe/
Mbwa
ǀɔɔ
/ǀɔː/
Paka
misho
/miʃo/
Mkono
kxʼaa
/kxʼaː/
Jicho
gaa
/ɡaː/
Habari
gabaeesa
/ɡabaeːsa/
Asante
musʼokoyo
/musʼokojo/
Moja
tsʼekʼe
/tsʼekʼe/
Nzuri
tlʼobe
/tɬʼobe/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Khoisan (proposed isolate or with Hadza) zinazohusiana
| Maana | Kisandawe | Kiwayuu | Kiaguacateco | Kiberom | Kitotonaki cha Coyutla | Kimaya cha Yucatec | Kihausa |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | tsʼa /tsʼa/ | wuin /wuin/ | aʼ /aʔ/ | bí /bi/ | xkán /ʃkán/ | jaʼ /haʔ/ | ruwa /ɾuwaː/ |
| Moto | tsʼoo /tsʼoː/ | siki /siki/ | qʼaq /qʼaq/ | cá /tʃa/ | lhk'uyat /ɬkʼujat/ | kʼáakʼ /kʼaːkʼ/ | wuta /wuta/ |
| Jua | kʼɔɔ /kʼɔː/ | kaʼi /kaʔi/ | qʼijl /qʼihl/ | kọs /kɔs/ | chichiní /tʃitʃiní/ | kʼiin /kʼiːn/ | rana /ɾaːnaː/ |
| Mwezi | tsoa /tsoa/ | kashi /kaʃi/ | xahaw /ʃahaw/ | cwèl /tʃwel/ | papá /papá/ | uj /uh/ | wata /wata/ |
| Mama | yei /jei/ | ei /ei/ | naa /naː/ | ne /ne/ | tsé /tsé/ | naʼ /naʔ/ | uwa /uwaː/ |
| Baba | ai /ai/ | ashi /aʃi/ | mam /mam/ | da /da/ | tlat /tɬat/ | taata /taːta/ | uba /ubaː/ |
| Kula | ǁee /ǁeː/ | ekaa /ekaː/ | wii /wiː/ | rì /ɾi/ | waan /waːn/ | jaant /haːnt/ | ci /tʃiː/ |
| Kunywa | ʔee /ʔeː/ | asaa /asaː/ | uuk /uːk/ | nyaŋ /ɲaŋ/ | oqoo /oqoː/ | ukʼul /ukʼul/ | sha /ʃaː/ |
| Upendo | kalokisi /kalokisi/ | alasüin /alasɨin/ | xajan /ʃahan/ | shìr /ʃiɾ/ | pa'ksuu /paʔksuː/ | yaakuntej /jaːkunteh/ | ƙauna /kʼauna/ |
| Moyo | ǁʼampoo /ǁʼampoː/ | aaʼin /aːʔin/ | kʼuum /kʼuːm/ | kúgú /kuɡu/ | naku /naku/ | puksiʼikʼal /puksiʔikʼal/ | zuciya /zutʃija/ |
| Mti | hetsʼee /hetsʼeː/ | wunuʼu /wunuʔu/ | tzeʼ /tseʔ/ | kàn /kan/ | k'iwi /kʼiwi/ | cheʼ /tʃeʔ/ | bishiya /biʃija/ |
| Nyumba | ge /ɡe/ | miichi /miːtʃi/ | nya /ɲa/ | wùm /wum/ | chiki /tʃiki/ | naj /nah/ | gida /ɡida/ |
| Mbwa | ǀɔɔ /ǀɔː/ | erü /eɾɨː/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | cà /tʃa/ | chichi /tʃitʃi/ | peekʼ /peːkʼ/ | kare /kaɾe/ |
| Paka | misho /miʃo/ | misho /miʃo/ | mis /mis/ | mìshí /miʃi/ | mishtu /miʃtu/ | miis /miːs/ | kyanwa /kʲanwa/ |
| Mkono | kxʼaa /kxʼaː/ | ajapü /axapɨ/ | qʼab /qʼab/ | kpàá /kpaː/ | maka /maka/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | hannu /hanːu/ |
| Jicho | gaa /ɡaː/ | oʼu /oʔu/ | witzʼ /witsʼ/ | nyíí /ɲiː/ | lakgastapu /lakɡastapu/ | ich /itʃ/ | ido /idoː/ |
| Habari | gabaeesa /ɡabaeːsa/ | jamaya /xamaja/ | kʼamta /kʼamta/ | kèèlé /keːle/ | tlen lhítat /tɬen ɬítat/ | baʼax ka waʼalik /baʔaʃ ka waʔalik/ | sannu /sanːu/ |
| Asante | musʼokoyo /musʼokojo/ | talé /tale/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | gèyak /ɡejak/ | pa'xkatkatsiniyán /paʔʃkatkatsinijan/ | dios boʼotik /dios boʔotik/ | na gode /na ɡode/ |
| Moja | tsʼekʼe /tsʼekʼe/ | wanee /waneː/ | jun /hun/ | kòp /kop/ | aktum /aktum/ | jun /hun/ | ɗaya /ɗaja/ |
| Nzuri | tlʼobe /tɬʼobe/ | anasü /anasɨ/ | saqʼ /saqʼ/ | mwa /mwa/ | tlen /tɬen/ | maʼalob /maʔalob/ | nagari /naɡaɾi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.