Akan
Kiakan (Twi)
Niger-Kongo (Kwa)
Pia hujulikana kama: Akan, Twi
Kiakan (Kiwi/Kifante) ni lugha asilia kubwa zaidi ya Ghana, inajumuisha lahaja kadhaa zinazoeleweka kati ya watumiaji kama Kiasante-Kitwi, Kiakuapem-Kitwi na Kifante. Ina mfumo wa toni mgumu na maungano ya vokali yatokanayo na ATR.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiakan (Twi)
Maji
nsuo
/nsuo/
Moto
ogya
/odʑa/
Jua
owia
/owia/
Mwezi
ɔsrane
/ɔsrane/
Nyota
nsoromma
/n̩sòròmmá/
Mama
ɛna
/ɛna/
Baba
agya
/adʑa/
Mimi
me
/mɪ̀/
Wewe
wo
/wʊ̀/
Jina
din
/dín/
Jicho
aniwa
/aniwa/
Mkono
nsa
/nsa/
Moyo
akoma
/akoma/
Upendo
ɔdɔ
/ɔdɔ/
Mti
dua
/dua/
Nyumba
efie
/efie/
Mbwa
kraman
/kraman/
Paka
agyinamoa
/adʑinamoa/
Kula
didi
/didi/
Kunywa
nom
/nom/
Moja
baako
/baːko/
Mbili
mmienu
/m̩mìɛ̀nu/
Habari
akwaaba
/akʷaːba/
Asante
medaase
/medaase/
Nzuri
pa
/pa/
Kompyuta
kɔmputa
/kɔmputa/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo (Kwa) zinazohusiana
| Maana | Kiakan (Twi) | Kinzima | Kibaoulé | Kiewe | Mongghul | Kiamis | Kimotu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nsuo /nsuo/ | nzule /nzule/ | nzue /nzue/ | tsi /tsi/ | usu /usu/ | nanom /nanom/ | ranu /ɾanu/ |
| Moto | ogya /odʑa/ | sinya /sinja/ | sin /sĩ/ | dzo /dzo/ | ghal /ʁal/ | namal /namal/ | lahi /lahi/ |
| Jua | owia /owia/ | ewia /ewia/ | wia /wia/ | ɣe /ɣe/ | nara /nara/ | cidal /tsiðal/ | dina /dina/ |
| Mwezi | ɔsrane /ɔsrane/ | siane /sjane/ | anglo /aŋlo/ | ɣleti /ɣleti/ | sara /sara/ | folad /folað/ | hua /hua/ |
| Nyota | nsoromma /n̩sòròmmá/ | nzonlenle /nzɔnlɛnlɛ/ | nzraama /nzraːma/ | ɣletivi /ɣletivi/ | hodi /xoˈdi/ | fo'is /foʔis/ | hisiu /hisiu/ |
| Mama | ɛna /ɛna/ | enwo /enwo/ | nin /nĩ/ | dada /dada/ | ana /ana/ | ina /ina/ | sinana /sinana/ |
| Baba | agya /adʑa/ | papa /papa/ | baba /baba/ | fofo /fofo/ | ada /ada/ | ama /ama/ | tamana /tamana/ |
| Mimi | me /mɪ̀/ | me /mè/ | mín /mĩ́/ | nye /ɲɛ/ | bu /bu/ | kako /kako/ | lau /lau/ |
| Wewe | wo /wʊ̀/ | wɔ /wɔ/ | wɔ /wɔ/ | wò /wò/ | chi /tɕi/ | kiso /kiso/ | oi /oi/ |
| Jina | din /dín/ | duma /duma/ | dunman /dũmã/ | ŋkɔ /ŋkɔ/ | nere /nərə/ | ngangan /ŋaŋan/ | ladana /ladana/ |
| Jicho | aniwa /aniwa/ | anye /anje/ | nyrun /ɲɾũ/ | ŋku /ŋku/ | nidu /nidu/ | mata /mata/ | matana /matana/ |
| Mkono | nsa /nsa/ | ɛsa /ɛsa/ | sa /sa/ | asi /asi/ | ghar /ʁar/ | kamay /kamaj/ | ima /ima/ |
| Moyo | akoma /akoma/ | ahonle /ahonle/ | awlɛn /awlɛ̃/ | dzi /dzi/ | jürige /dʒyriɡe/ | faloko' /falokoʔ/ | kudouna /kudouna/ |
| Upendo | ɔdɔ /ɔdɔ/ | ɛlɔlɛ /ɛlɔlɛ/ | klo /klo/ | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | durala- /durala/ | maolah /maolah/ | lalokau /lalokau/ |
| Mti | dua /dua/ | baka /baka/ | waka /waka/ | ati /ati/ | modu /modu/ | kilang /kilaŋ/ | au /au/ |
| Nyumba | efie /efie/ | suakɛ /suakɛ/ | sua /sua/ | aƒe /aɸe/ | ger /ɡer/ | loma' /lomaʔ/ | ruma /ɾuma/ |
| Mbwa | kraman /kraman/ | kraman /kraman/ | alua /alua/ | avu /avu/ | noghui /noʁui/ | wacu /watsu/ | sisia /sisia/ |
| Paka | agyinamoa /adʑinamoa/ | agyinamoa /adʑinamoa/ | bisua /bisua/ | dadi /dadi/ | mau /mau/ | posi /posi/ | gosi /ɡosi/ |
| Kula | didi /didi/ | di /di/ | di /di/ | ɖu /ɖu/ | idi- /idi/ | komaen /komaən/ | aniani /aniani/ |
| Kunywa | nom /nom/ | nu /nu/ | nɔ /nɔ/ | no /no/ | uu- /uː/ | minom /minom/ | inuinu /inuinu/ |
| Moja | baako /baːko/ | kʊ /kʊ/ | kun /kũ/ | ɖeka /ɖeka/ | nige /niɡe/ | cecay /tsetsaj/ | ta /ta/ |
| Mbili | mmienu /m̩mìɛ̀nu/ | nwiɔ /nwiɔ/ | nɲɔn /ɲɔ̃/ | eve /ève/ | ghoor /ʁoːr/ | tosa /tosaʔ/ | rua /rua/ |
| Habari | akwaaba /akʷaːba/ | akwaaba /akʷaːba/ | akwaba /akwaba/ | ŋdi /ŋdi/ | amur sain /amur sain/ | nga'ay ho /ŋaʔaj ho/ | namo gida /namo ɡida/ |
| Asante | medaase /medaase/ | medaase /medaase/ | moh /mo/ | akpe /akpe/ | bayarla- /bajarla/ | aray /araj/ | oi namo /oi namo/ |
| Nzuri | pa /pa/ | kpa /kpa/ | kpa /kpa/ | nyo /ɲo/ | sain /sain/ | kapah /kapah/ | namo /namo/ |
| Kompyuta | kɔmputa /kɔmputa/ | — | — | kɔmputa /kɔmputa/ | — | — | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.