Asháninka
Arawak (Kusini, Kampa)
Kiasháninka ndiyo lugha ya Kiarawak inayozungumzwa zaidi nchini Peru na mojawapo ya lugha kuu za wenyeji za Amazoni ya Peru. Watu wa Asháninka, wenye majoho yao maalum ya kushma, ni mojawapo ya makundi ya wenyeji yenye watu wengi zaidi katika Amazoni. Kama lugha nyingine za Kiarawak, ina viambishi vya viwakilishi vya marejeleo mtambuka na mofolojia ya viainishi vya nomino. Ilinusurika mauaji ya halaiki wakati wa mzozo wa Sendero Luminoso (miaka ya 1980-90) na bado inatumika kikamilifu kati ya vizazi.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Asháninka
Maji
nija
/nidʒa/
Moto
paamari
/paːmaɾi/
Jua
oorya
/oːɾja/
Mwezi
kashiri
/kaʃiɾi/
Nyota
impoquiro
/impokiɾo/
Mama
ina
/ina/
Baba
apa
/apa/
Mimi
naaka
/naːka/
Wewe
aviro
/aβiɾo/
Jina
ivairo
/iβaiɾo/
Jicho
noki
/noki/
Mkono
nako
/nako/
Moyo
nosanto
/nosanto/
Upendo
nonintsi
/nonintsi/
Mti
inchato
/intʃato/
Nyumba
pankotsi
/paŋkotsi/
Mbwa
otsiti
/otsiti/
Paka
mishito
/miʃito/
Kula
noyaki
/nojaki/
Kunywa
noiri
/noiɾi/
Moja
aparoni
/apaɾoni/
Mbili
apite
/apite/
Habari
aviro
/aβiɾo/
Asante
naranki
/naɾaŋki/
Nzuri
kameetsa
/kameːtsa/
Kekeo
tsiya
/ˈtsija/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Arawakan (Southern, Kampan) zinazohusiana
| Maana | Asháninka | Kishipibo-Conibo | Kinahuatl cha Huasteca cha Kati | Kinahuatl cha Huasteca cha Magharibi | Kisamburu | Kipemón | Kinahuatl cha Guerrero |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nija /nidʒa/ | jene /hene/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | nkare /ŋkaɾe/ | kü /ky/ | atl /atɬ/ |
| Moto | paamari /paːmaɾi/ | chii /tʃiː/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | nkima /ŋkima/ | apok /apɔk/ | tletl /tɬetɬ/ |
| Jua | oorya /oːɾja/ | bari /bari/ | tonati /tonati/ | tonati /tonati/ | lakwa /lakʷa/ | wato /watɯ/ | tonatih /tonatih/ |
| Mwezi | kashiri /kaʃiɾi/ | oxe /oʃe/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | lapa /lapa/ | karo /kaɾɯ/ | metztli /metstɬi/ |
| Nyota | impoquiro /impokiɾo/ | wishati /wiʃati/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ | lakira /lakira/ | chirikö /tʃiɾikø/ | sitlalin /siˈtlalin/ |
| Mama | ina /ina/ | tita /tita/ | nana /nana/ | nana /nana/ | yieyo /jiejo/ | mamã /mamɑ̃/ | nanan /nanan/ |
| Baba | apa /apa/ | papa /papa/ | tata /tata/ | tata /tata/ | papa /papa/ | papai /papɑ̃i/ | tatah /tatah/ |
| Mimi | naaka /naːka/ | ea /ea/ | na /na/ | na /na/ | nanu /nanʊ/ | yuurö /juːɾø/ | nejua /neˈwa/ |
| Wewe | aviro /aβiɾo/ | mia /mia/ | ta /ta/ | ta /ta/ | iye /ije/ | amörö /amøɾø/ | tejua /teˈwa/ |
| Jina | ivairo /iβaiɾo/ | jane /ˈhane/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | nkarna /ŋkarna/ | ese' /eseʔ/ | tocaitl /toˈkaitɬ/ |
| Jicho | noki /noki/ | bero /bero/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | nkoŋu /ŋkoŋu/ | poki /pɯki/ | ixtli /iʃtli/ |
| Mkono | nako /nako/ | mëken /mɯken/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ | nkaina /ŋkaina/ | tïna /tina/ | maitl /maitɬ/ |
| Moyo | nosanto /nosanto/ | joínti /hoˈinti/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | ltau /ltau/ | sïköpoka /sikɯpɯka/ | yolotl /jolotɬ/ |
| Upendo | nonintsi /nonintsi/ | noi /noi/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | eitalu /eitalu/ | kemenü /kemenü/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ |
| Mti | inchato /intʃato/ | jiwi /xiwi/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitl/ | lchani /ltʃani/ | tïmö /timɯ/ | kuauitl /kʷawitl/ |
| Nyumba | pankotsi /paŋkotsi/ | xobo /ʃobo/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ | nkang /ŋkaŋ/ | karata /kaɾata/ | kalli /kalːi/ |
| Mbwa | otsiti /otsiti/ | ochiti /otʃiti/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | ldia /ldia/ | yaremoro /jaɾeɯɾɯ/ | itzcuintli /itskʷintli/ |
| Paka | mishito /miʃito/ | mishi /miʃi/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ | paka /paka/ | kïrïmï /kirimi/ | miston /miston/ |
| Kula | noyaki /nojaki/ | piti /piti/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | anya /aɲa/ | manepotaro /manepoɾaɾɯ/ | tlakua /tɬakʷa/ |
| Kunywa | noiri /noiɾi/ | xeati /ʃeati/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | oŋg /oŋɡ/ | atü /atu/ | atli /atɬi/ |
| Moja | aparoni /apaɾoni/ | westíora /westioɾa/ | ce /se/ | ce /se/ | obo /obo/ | potakoron /potakaɾɯn/ | ce /se/ |
| Mbili | apite /apite/ | rabé /ɾaˈbe/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | aare /aːre/ | saköne /sakøne/ | ome /ˈome/ |
| Habari | aviro /aβiɾo/ | jakon raoma /xakon raoma/ | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ | sopa /sopa/ | apî /api/ | niltze /niltse/ |
| Asante | naranki /naɾaŋki/ | irake /iɾake/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | ashe /aʃe/ | mïrako /miɾakɯ/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ |
| Nzuri | kameetsa /kameːtsa/ | jakon /xakon/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | supat /supat/ | mïratö /miɾatɯ/ | kuajli /kʷahli/ |
| Kekeo | tsiya /ˈtsija/ | — | — | — | — | pika /ˈpika/ | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.