Haidax

Kihaid

isolate

Familiaisolate Wasemaji~50–100 wanaozungumza vizuri + ~250–300 jumla Hatialfabeti ya Kilatini (othografia yenye athari ya IPA na alama za ejektivu) Lugha rasmiSi lugha rasmi; lugha ya urithi ya wenyeji inayotambuliwa nchini Kanada na Marekani

Kihaida (X̱aad Kíl, X̱aayda Kil na majina mengine yanayohusiana ya jamii) ni lugha tenganifu inayozungumzwa Haida Gwaii katika British Columbia, Kanada, na kusini mashariki mwa Alaska, Marekani. Aina zake kuu zilizosalia ni Kihaida cha Kaskazini, ikiwemo aina za Masset na Alaska, na Kihaida cha Kusini au Skidegate; zinatofautiana sana katika matamshi, msamiati na tahajia. Kihaida kina mfumo tajiri wa konsonanti wenye sauti za kaakaa laini la nyuma, za kurushwa na za kandokando, huku mifumo ya uandishi ya jamii ikitumia alfabeti za Kilatini zilizorekebishwa. Wamebaki wazee wachache tu wa makumi wanaoizungumza kwa ufasaha kamili, hivyo lugha iko katika hatari mahututi. Programu za uzamishaji, mipango ya mlezi–mwanafunzi, kamusi, rekodi na nyenzo za shule zinazoongozwa na jamii za Haida zinaunda wasemaji wapya na kuunga mkono uhuishaji wa lugha.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kihaid

Maji

xúu

/χuː/

Moto

guḵ

/ɡuk̚/

Jua

t'áaw

/tʰɑːw/

Mwezi

x̱aad

/χɑːt̚/

Nyota

k'aayhlt'áa

/kʼaːjɬtʼáː/

Mama

gúx̱

/ɡuχ/

Baba

yan

/jɑn/

Mimi

hláa

/ɬaː/

Wewe

dáng

/taŋ/

Jina

kya'áang

/kʲaʔáːŋ/

Jicho

ǥáa

/ŋɑː/

Mkono

gaaw

/ɡɑːw/

Moyo

/—/

Upendo

/—/

Mti

ginn

/ɡɪn/

Nyumba

tluwáa

/tɬuːwɑː/

Mbwa

st'áat

/sʰtʼɑːt/

Paka

číidii

/tʂiːdiː/

Kula

kúu

/kuː/

Kunywa

ɢ'áaɬ

/ɢʼɑːɬ/

Moja

stláa

/stɬɑː/

Mbili

sdáng

/stáŋ/

Habari

/—/

Asante

/—/

Nzuri

ǥúud

/ŋuːt̚/

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za isolate zinazohusiana

Maana KihaidKithai cha Kale (Sukhothai)Lugha ya BlackfootKiguugu yimithirrProto-Kra-DaiKiwoleaiProaustroasia
Maji xúu /χuː/ น้ำ /naːm/ aohkíí /aoxkiː/ buurraay /buːraːj/ *naːm /naːm/ shalú /ʃaːlu/ *ɗaːk /ɗaːk/
Moto guḵ /ɡuk̚/ ไฟ /faj/ kówa /koːwa/ /—/ *vɤj /vɤj/ yaafi /jaːfi/ *ʔuːs /ʔuːs/
Jua t'áaw /tʰɑːw/ ตะวัน /tawan/ naató'si /naːtoʔsi/ ngalan /ŋalan/ /—/ /—/ *tŋiːʔ /tŋiːʔ/
Mwezi x̱aad /χɑːt̚/ เดือน /dɯːan/ kokómiksi /kokoːmiksi/ giitha /ɡiːt̪a/ /—/ me-rame /meraːme/ /—/
Nyota k'aayhlt'áa /kʼaːjɬtʼáː/ ดาว /daːw/ kakató'si /kakatoʔsi/ biidhi /biːt̪i/ /—/ fiiu /fiːu/ /—/
Mama gúx̱ /ɡuχ/ แม่ /mɛː/ nomó /nomoː/ ngamu /ŋamu/ /—/ sila /sila/ *maʔ /maʔ/
Baba yan /jɑn/ พ่อ /pʰɔː/ apó /apoː/ biiba /biːba/ /—/ taame /taːme/ /—/
Mimi hláa /ɬaː/ กู /kuː/ niistó /niːsto/ ngayu /ŋaju/ *kuː /kuː/ gaang /ɡaːŋ/ *ʔaɲ /ʔaɲ/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.