Proto-Ryukyuan
Proto-Kiryūkyū
Kijapani (Kiryukyu) · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Kiproto-Ryukyu (PR) ni babu wa pamoja aliyejengwa upya wa lugha zote za Ryukyu (Kiokinawa, Miyako, Yaeyama, Yonaguni). Pellard (2015) anaweka kujitenga na Kijaponiki cha bara si baadaye kuliko karne ya 10, huku makadirio yaliyochapishwa yakianzia mwaka 500 hadi 996 BK; makazi katika visiwa vyenyewe ni ya kipindi cha Proto-Gusuku, karne ya 10 hadi 12. Ubunifu mahususi wa Ryukyu ni pamoja na *teda "jua" (dhidi ya Kijaponiki *pi), *kimu "moyo/ini" (dhidi ya Kijaponiki *kokoro), *maja "paka" (dhidi ya Kijaponiki *neko) — vinavyoonekana katika Kiokinawa/Miyako/Yaeyama cha kisasa. Ujenzi upya unafuata mbinu linganishi kwenye matawi 4 ya Ryukyu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Proto-Kiryūkyū
Maji
*midu
/midu/
Moto
*pii
/piː/
Jua
*teda
/teda/
Mwezi
*tuki
/tuki/
Nyota
*posi
/posi/
Mama
*amma
/amma/
Baba
*aja
/aja/
Mimi
*wa
/wa/
Wewe
*ura
/ura/
Jina
*na
/na/
Jicho
*mii
/miː/
Mkono
*tii
/tiː/
Moyo
*kimu
/kimu/
Upendo
—
/—/
Mti
*kii
/kiː/
Nyumba
*yaa
/jaː/
Mbwa
*in
/in/
Paka
*maja
/maja/
Kula
*kam-
/kam/
Kunywa
*num-
/num/
Moja
*pitu
/pitu/
Mbili
*puta
/puta/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
*masi
/maɕi/
Vyanzo
- Pellard, Thomas (2015) The linguistic archeology of the Ryukyu Islands. In Heinrich, Miyara & Shimoji (eds), Handbook of the Ryukyuan Languages: History, Structure, and Use, 13-37. Berlin: De Gruyter Mouton
- Thorpe, Maner L. (1983) Ryukyuan language history. PhD dissertation, University of Southern California
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Japonic (Ryukyuan) zinazohusiana
| Maana | Proto-Kiryūkyū | Proto-Japonik | Kimiyako | Kiyaeyama | Kijapani cha Kale | Kiokinawa | Kijapani (enzi ya Heian) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | *midu /midu/ | *midu /midu/ | 水 /midzɨ/ | 水 /midzɨ/ | 水 /midu/ | 水 /midʑi/ | 水 /midu/ |
| Moto | *pii /piː/ | *poy /poy/ | 火 /pɨː/ | 火 /pɨː/ | 火 /pi/ | ふぃー /ɸiː/ | 火 /ɸi/ |
| Jua | *teda /teda/ | *pi /pi/ | てぃだ /tida/ | てぃだ /tida/ | 日 /pi/ | てぃーだ /tiːda/ | 日 /ɸi/ |
| Mwezi | *tuki /tuki/ | *tukuy /tukuy/ | 月 /tsɨkɨ/ | 月 /tsɨkɨ/ | 月 /tukï/ | 月 /tɕitɕi/ | 月 /tukï/ |
| Nyota | *posi /posi/ | *pəsi /pəsi/ | ぷすぃ /pusɿ/ | ぷし /puɕi/ | 星 /posi/ | ふし /ɸuɕi/ | 星 /ɸosi/ |
| Mama | *amma /amma/ | *papa /papa/ | あんな /anna/ | あっぱ /appa/ | 母 /papa/ | あんまー /ʔammaː/ | 母 /ɸaɸa/ |
| Baba | *aja /aja/ | *titi /titi/ | うや /uja/ | あっちゃ /attʃa/ | 父 /titi/ | すー /suː/ | 父 /titi/ |
| Mimi | *wa /wa/ | *wa /wa/ | ばん /baɴ/ | ばぬ /banu/ | 吾 /wa/ | わん /waɴ/ | 我 /waɾe/ |
| Wewe | *ura /ura/ | *na /na/ | ゔゔぁ /vːa/ | わー /waː/ | 汝 /na/ | やー /ʔjaː/ | 汝 /nare/ |
| Jina | *na /na/ | *na /na/ | なー /naː/ | なー /naː/ | 名 /na/ | なー /naː/ | 名 /na/ |
| Jicho | *mii /miː/ | *may /may/ | 目 /miː/ | 目 /miː/ | 目 /ma/ | 目 /miː/ | 目 /me/ |
| Mkono | *tii /tiː/ | *ta /ta/ | 手 /tiː/ | 手 /tiː/ | 手 /te/ | 手 /tiː/ | 手 /te/ |
| Moyo | *kimu /kimu/ | *kəkərə /kəkərə/ | 肝 /kɨmu/ | 肝 /kɨmu/ | 心 /kəkərə/ | 心 /kukuɾu/ | 心 /kokoɾo/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | 思い゚ /umuɨ/ | 情き /nasaki/ | 加奈志 /kanasi/ | 情き /nasaki/ | 恋 /koɸi/ |
| Mti | *kii /kiː/ | *kəy /kəy/ | 木 /kiː/ | 木 /kiː/ | 木 /kə/ | 木 /kiː/ | 木 /kï/ |
| Nyumba | *yaa /jaː/ | *ipay /ipay/ | 家 /jaː/ | 家 /jaː/ | 家 /ipey/ | 家 /jaː/ | 家 /iɸe/ |
| Mbwa | *in /in/ | *inu /inu/ | 犬 /iɴ/ | 犬 /iɴ/ | 犬 /inu/ | 犬 /ʔiɴ/ | 犬 /inu/ |
| Paka | *maja /maja/ | — /—/ | 猫 /maju/ | 猫 /maja/ | — /—/ | まやー /majaː/ | 猫 /neko/ |
| Kula | *kam- /kam/ | *kupa- /kupa-/ | 食い /fai/ | 食い /ɸai/ | 多夫 /tabu/ | 食でぃ /kadi/ | 食ふ /kuɸu/ |
| Kunywa | *num- /num/ | *nəm- /nəm-/ | 飲み /numi/ | 飲み /numi/ | 能牟 /nəmu/ | 飲でぃ /nudi/ | 飲む /nomu/ |
| Moja | *pitu /pitu/ | *pitə /pitə/ | 一つ /pɨtiːtsɨ/ | 一つ /pi̥tiːdzɨ/ | 比登都 /pitətu/ | 一 /tiːtɕi/ | 一つ /ɸitotu/ |
| Mbili | *puta /puta/ | *puta /puta/ | ふたーつ /ftaːtsɿ/ | ふたーち /ɸutaːtɕi/ | 二 /puta/ | たーち /taːtɕi/ | 二 /ɸutatu/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | はい /hai/ | くよーなーら /kujoːnaːɾa/ | — /—/ | はいさい /haisai/ | あなかしこ /anakasiko/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | たんでぃがーたんでぃ /tandiɡaːtandi/ | みーふぁいゆー /miːɸaijuː/ | — /—/ | にふぇーでーびる /niɸeːdeːbiɾu/ | 忝なし /katadikenaɕi/ |
| Nzuri | *masi /maɕi/ | *yə /yə/ | ぞーはン /dzoːhaɴ/ | カイシャーン /kaiʃaːɴ/ | 与之 /jo₁si/ | ゆたさん /jutasaɴ/ | 良し /joɕi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.