Абаза бызшва
Kiabaza
Caucasus Kaskazini-Magharibi (Abkhaz-Abaza)
Kiabaza (Абаза бызшва Abaza Byzšva, "lugha ya Waabaza") ni lugha ya Kikaukasia cha Kaskazini-Magharibi cha Jamhuri ya Karachay-Cherkess nchini Urusi, inayohusiana kwa karibu na Kiabkhaz (ab) — kwa pamoja zinaunda kikundi kidogo cha Abaza-Abkhaz, tawi ambalo kihistoria ni la kaskazini la Kikaukasia cha Kaskazini-Magharibi. Watu wa Abaza walihama kuelekea kaskazini kutoka kusini mwa Kaukasus kwa karne nyingi, na uhamisho wao mkuu wa karne ya 19 wakati wa Vita vya Urusi-Kaukasia ulipeleka wengi hadi Uturuki wa Kiottoman (diaspora ya Anatolia). Kiabaza kinatofautiana na Kiabkhaz hasa katika mfumo wa irabu (Kiabaza kina irabu 2 za kifonimu, Kiabkhaz kina 3), lakini kinashiriki sifa maarufu ya Kikaukasia cha Kaskazini-Magharibi ya konsonanti zaidi ya 60 dhidi ya irabu 2-3.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiabaza
Maji
дзы
/dzə/
Moto
мца
/mtsa/
Jua
амра
/amra/
Mwezi
мыза
/məza/
Nyota
аяҵва
/ajatsʷʼa/
Mama
ан
/an/
Baba
аба
/aba/
Mimi
сара
/saˈra/
Wewe
уара
/waˈra/
Jina
хьыз
/xʲəz/
Jicho
ла
/la/
Mkono
напы
/napə/
Moyo
гвы
/ɡʷə/
Upendo
бзиабара
/bziabara/
Mti
ҵла
/tsʼla/
Nyumba
айни
/ajni/
Mbwa
ла
/la/
Paka
цгва
/tsɡwa/
Kula
фара
/fara/
Kunywa
жвара
/ʒwara/
Moja
заку
/zaku/
Mbili
ҩба
/ɥba/
Habari
мшыбзи
/mʃəbzi/
Asante
таабит
/taːbit/
Nzuri
бзи
/bzi/
Kekeo
квыква
/kʷǝkʷa/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za NW Caucasian (Abkhaz-Abaza) zinazohusiana
| Maana | Kiabaza | Kiabkhaz | Kikabardian | Kiubykh | Kiadyghe | Kimanda | Kibilen |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | дзы /dzə/ | аӡы /adzə/ | псы /psə/ | bzə /bzə/ | псы /psə/ | ࡌࡉࡀ /mia/ | አኳ /akwa/ |
| Moto | мца /mtsa/ | амца /amtsa/ | мафӏэ /mafʼa/ | mzʼə /mzʼə/ | машӏо /maʃʼo/ | ࡍࡅࡓࡀ /nura/ | ላእ /laʔ/ |
| Jua | амра /amra/ | амра /amra/ | дыгъэ /dəʁa/ | dəɣʷa /dəɣʷa/ | тыгъэ /təʁa/ | ࡔࡀࡌࡔࡀ /ʃamʃa/ | ኤርሕ /erəħ/ |
| Mwezi | мыза /məza/ | амза /amza/ | мазэ /maza/ | mazə /mazə/ | мазэ /maza/ | ࡎࡉࡓࡀ /sira/ | ቸራ /tʃəra/ |
| Nyota | аяҵва /ajatsʷʼa/ | аеҵәа /ajtsʷʼa/ | вагъуэ /waːʁʷa/ | tʃʷʼakʲ /tʃʷʼakʲʼ/ | жъуагъо /ʐʷaːʁʷa/ | ࡊࡅࡊࡁࡀ /ˈkukba/ | ኰኵብ /kʷəkʷəb/ |
| Mama | ан /an/ | ан /an/ | анэ /ana/ | nan /nan/ | ны /nə/ | ࡀࡌࡀ /ama/ | እና /əna/ |
| Baba | аба /aba/ | аб /ab/ | адэ /ada/ | tʷə /tʷə/ | ты /tə/ | ࡀࡁࡀ /aba/ | አባ /aba/ |
| Mimi | сара /saˈra/ | сара /saˈra/ | сэ /sa/ | sʁʷa /sʁʷa/ | сэ /sa/ | ࡀࡍࡀ /ˈana/ | አን /an/ |
| Wewe | уара /waˈra/ | уара /waˈra/ | уэ /wa/ | wʁʷa /wʁʷa/ | о /wə/ | ࡀࡍࡀࡕ /at/ | እንቲ /ʔənti/ |
| Jina | хьыз /xʲəz/ | ахьӡ /axʲdz/ | цӀэ /tsʼə/ | pʼtsʼa /pʼtsʼa/ | цӀэ /tsʼə/ | ࡔࡅࡌࡀ /ˈʃuma/ | ስም /səm/ |
| Jicho | ла /la/ | абла /abla/ | нэ /na/ | bla /bla/ | нэ /na/ | ࡏࡉࡍࡀ /ʔina/ | ኢላ /ila/ |
| Mkono | напы /napə/ | анапы /anapə/ | ӏэ /ʔa/ | ɂa /ʔa/ | ӏэ /ʔa/ | ࡏࡃࡀ /ʔida/ | አንካዕ /ankaʕ/ |
| Moyo | гвы /ɡʷə/ | агәы /aɡʷə/ | гу /ɡʷə/ | gʷə /ɡʷə/ | гу /ɡʷə/ | ࡋࡉࡁࡀ /liba/ | ሊባ /liba/ |
| Upendo | бзиабара /bziabara/ | абзиабара /abziabara/ | лъагъуныгъэ /ɬaʁʷənəʁa/ | — /—/ | шӏу лъэгъун /ʃʷʼə ɬaʁʷən/ | ࡓࡅࡄࡌࡀ /ɾuhma/ | ኩረቦ /kurəbo/ |
| Mti | ҵла /tsʼla/ | аҵла /atsʼla/ | жыг /ʒəɡ/ | — /—/ | чыгы /tʃəɡə/ | ࡏࡋࡀࡍࡀ /ilana/ | ሐጨር /ħətʃər/ |
| Nyumba | айни /ajni/ | аҩны /aːɥnə/ | унэ /wəna/ | tʷəna /tʷəna/ | унэ /wəna/ | ࡁࡉࡕࡀ /bita/ | ጊና /ɡina/ |
| Mbwa | ла /la/ | ала /aˈlːa/ | хьэ /ħa/ | la /la/ | хьэ /ħa/ | ࡊࡀࡋࡁࡀ /kalba/ | ጋቢራ /ɡabira/ |
| Paka | цгва /tsɡwa/ | ацгәы /atsɡʷə/ | джэду /dʒadu/ | — /—/ | чэтыу /tʃatəw/ | ࡔࡅࡍࡀࡓࡀ /ʃunara/ | ሐራ /ħara/ |
| Kula | фара /fara/ | афара /afara/ | шхэн /ʃxan/ | — /—/ | шхэн /ʃxan/ | ࡀࡊࡀࡋ /akal/ | ምሰራ /məsəra/ |
| Kunywa | жвара /ʒwara/ | ажәра /aʒʷra/ | ефэн /jafan/ | — /—/ | ефэн /jafan/ | ࡔࡕࡀ /ʃta/ | መዕያ /mətʕəja/ |
| Moja | заку /zaku/ | акы /akə/ | зы /zə/ | za /za/ | зы /zə/ | ࡄࡀࡃ /had/ | አሬ /are/ |
| Mbili | ҩба /ɥba/ | ҩба /ɥba/ | тӀу /tʷʼə/ | tqʷʼa /tqʷʼa/ | тӀу /tʷʼə/ | ࡕࡓࡉࡍ /tren/ | ልኛ /ləŋa/ |
| Habari | мшыбзи /mʃəbzi/ | мшыбзиа /mʃəbzia/ | фӏэхъус /fʼaqʷəs/ | — /—/ | шӏуфес /ʃʼwafes/ | ࡔࡋࡀࡌࡀ /ʃlama/ | ኢራዋ /irawa/ |
| Asante | таабит /taːbit/ | иҭабуп /itʰabup/ | фӏыщӏэ /fʼəʃʼa/ | — /—/ | тхьауегъэпсэу /tħawajaʁapsaw/ | ࡈࡀࡁࡅࡕࡀ /ʈabuta/ | ቀንየለይ /qənjələj/ |
| Nzuri | бзи /bzi/ | абзиа /abzia/ | фӏы /fʼə/ | — /—/ | дэгъу /daʁʷ/ | ࡈࡀࡁࡀ /tˤaba/ | ጨጋ /tʃəɡa/ |
| Kekeo | квыква /kʷǝkʷa/ | акәыкәы /akʷǝkʷǝ/ | кӏыгуугу /tʃʼǝɡʷuːɡʷ/ | kʷǝgʷ /kʷǝɡʷ/ | кукуу /kʷǝkʷǝw/ | — | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.