ብሊና
Kibilen
Kiafro-Asia (Kikushi, kati)
Kibilen (Bilin, ብሊን) ni lugha ya Kikushi cha Kati (Agaw) inayozungumzwa na watu wa Bilen wa eneo la Anseba nchini Eritrea, wakikitwa katika Keren, Halhal na Hagaz, wenye wazungumzaji wapatao 140,000. Ni mwanachama wa kaskazini kabisa aliyesalia wa tawi la Agaw (lililowahi kutawala Nyanda za Juu za Ethiopia kabla ya upanuzi wa Kige'ez/Kiamhari za Kisemiti), lugha nyingine za Agaw zikiwa Kiawngi (awn) nchini Ethiopia na lugha zilizo hatarini za Kixamtanga (xan), Kiqimant (ahg), Kikemant. Jamii ya Bilen kwa kawaida imegawanyika kati ya Wabilen Wakristo (Wakatoliki wa Eritrea na Waorthodoksi wa Tewahedo) na Wabilen Waislamu. Hati ya Kige'ez ya Kiethiopia (fidäl) na maandishi ya Kilatini zote zinatumika, pamoja na machapisho ya kidini na kielimu yanayoendelea tangu mwishoni mwa karne ya 19.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kibilen
Maji
አኳ
/akwa/
Moto
ላእ
/laʔ/
Jua
ኤርሕ
/erəħ/
Mwezi
ቸራ
/tʃəra/
Nyota
ኰኵብ
/kʷəkʷəb/
Mama
እና
/əna/
Baba
አባ
/aba/
Mimi
አን
/an/
Wewe
እንቲ
/ʔənti/
Jina
ስም
/səm/
Jicho
ኢላ
/ila/
Mkono
አንካዕ
/ankaʕ/
Moyo
ሊባ
/liba/
Upendo
ኩረቦ
/kurəbo/
Mti
ሐጨር
/ħətʃər/
Nyumba
ጊና
/ɡina/
Mbwa
ጋቢራ
/ɡabira/
Paka
ሐራ
/ħara/
Kula
ምሰራ
/məsəra/
Kunywa
መዕያ
/mətʕəja/
Moja
አሬ
/are/
Mbili
ልኛ
/ləŋa/
Habari
ኢራዋ
/irawa/
Asante
ቀንየለይ
/qənjələj/
Nzuri
ጨጋ
/tʃəɡa/
Vyanzo
- Ethnologue: byn
- Appleyard (2007) Bilen Lexicon (Cushitic Language Studies)
- Glottolog: bili1259
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Afro-Asiatic (Cushitic, Central) zinazohusiana
| Maana | Kibilen | Kitigre | Kiamhari | Kimanda | Kitigrinya | Kige'ez | Kiarabu cha Hassaniya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | አኳ /akwa/ | ማይ /maj/ | ውሃ /wɨha/ | ࡌࡉࡀ /mia/ | ማይ /maj/ | ማይ /maːj/ | الما /əlma/ |
| Moto | ላእ /laʔ/ | እሳት /ʔəssat/ | እሳት /ɨssat/ | ࡍࡅࡓࡀ /nura/ | ሓዊ /ħawi/ | እሳት /ʔəsaːt/ | النار /ənnaːr/ |
| Jua | ኤርሕ /erəħ/ | ጸሓይ /tsʼəħaj/ | ፀሐይ /tsʼɛhaj/ | ࡔࡀࡌࡔࡀ /ʃamʃa/ | ጸሓይ /tsʼəħaj/ | ፀሐይ /sˤaħaj/ | الشمس /əʃʃəms/ |
| Mwezi | ቸራ /tʃəra/ | ወርሕ /waɾəħ/ | ጨረቃ /tʃʼɛɾɛkʼa/ | ࡎࡉࡓࡀ /sira/ | ወርሒ /wərħi/ | ወርኅ /warχ/ | القمر /əlɡmər/ |
| Nyota | ኰኵብ /kʷəkʷəb/ | ኮከብ /kokəb/ | ኮከብ /kokəb/ | ࡊࡅࡊࡁࡀ /ˈkukba/ | ኮኸብ /koˈxəb/ | ኮከብ /kokab/ | نجمة /naʒma/ |
| Mama | እና /əna/ | እሞ /ʔəmmo/ | እናት /ɨnnat/ | ࡀࡌࡀ /ama/ | ኣደ /ʔaddə/ | እም /ʔəmm/ | أم /umm/ |
| Baba | አባ /aba/ | አቦ /ʔabbo/ | አባት /abbat/ | ࡀࡁࡀ /aba/ | ኣቦ /ʔabbo/ | አብ /ʔab/ | أب /abb/ |
| Mimi | አን /an/ | አነ /ʔana/ | እኔ /ɨne/ | ࡀࡍࡀ /ˈana/ | ኣነ /ˈʔanä/ | አነ /ʔana/ | أنا /ana/ |
| Wewe | እንቲ /ʔənti/ | አንታ /ʔɨnta/ | አንተ /antə/ | ࡀࡍࡀࡕ /at/ | ንስኻ /nɨsˈxa/ | አንተ /ʔanta/ | انت /ˈənta/ |
| Jina | ስም /səm/ | ስም /sɨm/ | ስም /sɨm/ | ࡔࡅࡌࡀ /ˈʃuma/ | ስም /sɨm/ | ስም /səm/ | اسم /ˈɪsm/ |
| Jicho | ኢላ /ila/ | ዐይን /ʕajn/ | ዓይን /ajn/ | ࡏࡉࡍࡀ /ʔina/ | ዓይኒ /ʕajni/ | ዐይን /ʕajn/ | عين /ʕajn/ |
| Mkono | አንካዕ /ankaʕ/ | እድ /ʔəd/ | እጅ /ɨdʒː/ | ࡏࡃࡀ /ʔida/ | ኢድ /ʔid/ | እድ /ʔəd/ | يد /jədd/ |
| Moyo | ሊባ /liba/ | ልቢ /ləbbi/ | ልብ /lɨbb/ | ࡋࡉࡁࡀ /liba/ | ልቢ /lɨbbi/ | ልብ /ləbb/ | قلب /ɡalˤb/ |
| Upendo | ኩረቦ /kurəbo/ | ፍቅሪ /fəqʼri/ | ፍቅር /fɨkʼɨr/ | ࡓࡅࡄࡌࡀ /ɾuhma/ | ፍቕሪ /fɨqʼɾi/ | አፍቀረ /ʔafqara/ | حب /ħabb/ |
| Mti | ሐጨር /ħətʃər/ | ዕጨይ /ʕətʃʼaj/ | ዛፍ /zaf/ | ࡏࡋࡀࡍࡀ /ilana/ | ኦም /ʔom/ | ዕፅ /ʕasˤ/ | شجرة /ʃəʒra/ |
| Nyumba | ጊና /ɡina/ | ቤት /beːt/ | ቤት /bet/ | ࡁࡉࡕࡀ /bita/ | ገዛ /ɡəza/ | ቤት /beːt/ | دار /daːr/ |
| Mbwa | ጋቢራ /ɡabira/ | ከልብ /kalb/ | ውሻ /wɨʃʃa/ | ࡊࡀࡋࡁࡀ /kalba/ | ከልቢ /kəlbi/ | ከልብ /kalb/ | كلب /kəlb/ |
| Paka | ሐራ /ħara/ | ድሙ /dəmmu/ | ድመት /dɨmmɛt/ | ࡔࡅࡍࡀࡓࡀ /ʃunara/ | ድሙ /dɨmmu/ | ድሙ /dəmmu/ | قط /ɡətˤtˤ/ |
| Kula | ምሰራ /məsəra/ | በልዐ /balʕa/ | መብላት /mɛblat/ | ࡀࡊࡀࡋ /akal/ | ምብላዕ /mɨblaʕ/ | በልዐ /balʕa/ | اكل /aːkəl/ |
| Kunywa | መዕያ /mətʕəja/ | ሰትየ /satja/ | መጠጣት /mɛtʼɛtʼːat/ | ࡔࡕࡀ /ʃta/ | ምስታይ /mɨstaj/ | ሰትየ /satja/ | يشرب /jəʃrab/ |
| Moja | አሬ /are/ | ሓዲ /ħadi/ | አንድ /and/ | ࡄࡀࡃ /had/ | ሓደ /ħadə/ | አሐዱ /ʔaħadu/ | واحد /waːħəd/ |
| Mbili | ልኛ /ləŋa/ | ክልኦት /kɨlʔot/ | ሁለት /hulət/ | ࡕࡓࡉࡍ /tren/ | ክልተ /kɨlˈtə/ | ክልኤ /kəlʔeː/ | اثنين /aθˈnajn/ |
| Habari | ኢራዋ /irawa/ | ሰላም /salaːm/ | ሰላም /sɛlam/ | ࡔࡋࡀࡌࡀ /ʃlama/ | ሰላም /səlam/ | ሰላም /salaːm/ | السلام عليكم /əssalaːm ʕalajkum/ |
| Asante | ቀንየለይ /qənjələj/ | የቀንየለይ /jəqanjəlej/ | አመሰግናለሁ /amɛsɛɡɡɨnallɛhu/ | ࡈࡀࡁࡅࡕࡀ /ʈabuta/ | የቐንየለይ /jɨqʼɨnjɨlɨj/ | ምስጋና /məsɡaːnaː/ | شكرا /ʃukran/ |
| Nzuri | ጨጋ /tʃəɡa/ | ጽቡቕ /tsʼəbbuqʼ/ | ጥሩ /tʼɨru/ | ࡈࡀࡁࡀ /tˤaba/ | ጽቡቕ /tsʼɨbuqʼ/ | ሠናይ /sanaːj/ | زين /zeːn/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.