Kiubykh

Kiubykh (tʷaχəbzɜ, kwa maana halisi “lugha ya Waubykh”) ilikuwa lugha ya Kikaukazia ya Kaskazini-Magharibi iliyowahi kuzungumzwa karibu na Sochi kwenye pwani ya kaskazini-mashariki ya Bahari Nyeusi. Baada ya ushindi wa Urusi na kufukuzwa kwa wingi mwaka 1864, jamii za Waubykh ziliishi upya katika Milki ya Othmaniyya na zikazidi kuhamia Kituruki; kifo cha mzungumzaji wa mwisho aliyekuwa na ufasaha kamili, Tevfik Esenç, tarehe 7 Oktoba 1992 kwa kawaida huchukuliwa kuwa kutoweka kwa lugha. Maelezo mengi huchanganua takriban fonimu 80 za konsonanti lakini fonimu mbili tu za msingi za vokali, ingawa uchanganuzi kamili hutofautiana. Kiubykh hakikuwa na tahajia ya jamii iliyokubaliwa sana, kwa hiyo matini na rekodi zilizosalia hutumia unukuzi wa kiisimu. Georges Dumézil alianza kukirekodi mwaka 1929, na kazi yake, ya Esenç, Hans Vogt na wengine imehifadhi nyenzo nyingi za kiisimu na fasihi simulizi.