tʷaχəbzɜ
Kiubykh
NW Caucasian (Ubykh, isolate within family) · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Lugha ya Kiubykh ni lugha ya familia ya Kikaukazia ya Kaskazini-Magharibi iliyotoweka; mzungumzaji wa mwisho aliyeijua kikamilifu, Tevfik Esenç, alifariki tarehe 7 Oktoba 1992 katika kijiji cha Hacıosman, Uturuki, na kwa hivyo lugha hii ikatoweka kabisa. Hadi kifo cha Esenç, Kiubykh kilikuwa na orodha ya konsonanti kubwa zaidi miongoni mwa lugha hai (konsonanti 84), kinyume na vokali mbili tu za kifonimu (a, ə). Wa-Ubykh awali waliishi katika pwani ya kaskazini-mashariki ya Bahari Nyeusi (karibu na Sochi ya leo); baada ya Urusi kuiteka Kaukasia mwaka 1864, walifukuzwa kwa wingi hadi Anatolia ya Othmaniyya. Georges Dumézil (kuanzia 1931) na Hans Vogt (kamusi ya 1963) waliiandika kwa kina.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kiubykh
Maji
bzə
/bzə/
Moto
mzʼə
/mzʼə/
Jua
dəɣʷa
/dəɣʷa/
Mwezi
mazə
/mazə/
Mama
nan
/nan/
Baba
tʷə
/tʷə/
Kula
—
/—/
Kunywa
—
/—/
Upendo
—
/—/
Moyo
gʷə
/ɡʷə/
Mti
—
/—/
Nyumba
tʷəna
/tʷəna/
Mbwa
la
/la/
Paka
—
/—/
Mkono
ɂa
/ʔa/
Jicho
bla
/bla/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Moja
za
/za/
Nzuri
—
/—/
Vyanzo
- Dumézil, Georges (1931) La Langue des Oubykhs. Paris: Champion
- Vogt, Hans (1963) Dictionnaire de la langue Oubykh. Oslo: Universitetsforlaget
- Dumézil, Georges (1975) Le verbe oubykh. Paris: Klincksieck
- Hewitt, B. George (2004) Introduction to the Study of the Languages of the Caucasus. LINCOM Europa
- Glottolog: Ubykh (ubyk1235)
- Ethnologue: uby
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za NW Caucasian (Ubykh, isolate within family) zinazohusiana
| Maana | Kiubykh | Kiyangkaal | Kihati | Kifrigia | Kioska | Kiyuchi | Kiiberia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | bzə /bzə/ | ngogo /ŋoɡo/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | cha /tʃa/ | — /—/ |
| Moto | mzʼə /mzʼə/ | ngida /ŋida/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | tsoda /tsoda/ | — /—/ |
| Jua | dəɣʷa /dəɣʷa/ | wargu /waɾɡu/ | eštan /ɛʃtan/ | — /—/ | — /—/ | dethla /dɛhla/ | — /—/ |
| Mwezi | mazə /mazə/ | waldar /waldaɾ/ | kāp /kaːp/ | masê /maˈseː/ | — /—/ | zethla /zɛhla/ | — /—/ |
| Mama | nan /nan/ | ngama /ŋama/ | ana /ana/ | mater /ˈmater/ | maatúf /maːtof/ | ahnʌh /ahnʌh/ | — /—/ |
| Baba | tʷə /tʷə/ | kanda /kanda/ | pap /pap/ | atas /aˈtas/ | patír /patiːr/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | gʌ /ɡʌ/ | — /—/ |
| Kunywa | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moyo | gʷə /ɡʷə/ | — /—/ | pina /pina/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyumba | tʷəna /tʷəna/ | — /—/ | wel /wɛl/ | — /—/ | trííbúm /triːbom/ | tsotʔa /tsotʔa/ | iltiŕ /iltir̥/ |
| Mbwa | la /la/ | — /—/ | — /—/ | kan /kan/ | — /—/ | shtsé /ʃtsɛ/ | — /—/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mkono | ɂa /ʔa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | manim /manim/ | — /—/ | — /—/ |
| Jicho | bla /bla/ | miibul /miːbul/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | shela /ʃela/ | — /—/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moja | za /za/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | hahgo /hahɡo/ | ban /ban/ |
| Nzuri | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.