Tojol-ab'al
Tojolabal
Maya
Il tojolabal (autonimo tojol-abʼal, «la lingua vera») è una lingua maya del sotto-ramo chujano all'interno del ramo q'anjob'alano-chujano, parlata da circa 70.000 persone nei comuni di Las Margaritas e Comitán, in Chiapas, Messico, vicino al confine guatemalteco. Dal punto di vista linguistico, il tojolabal è più strettamente imparentato con il chuj (cac) del Guatemala — i due sono talvolta trattati come un continuum dialettale chujano — e più alla lontana con le lingue q'anjob'alane (q'anjob'al kjb, akateko, jakalteko). La comunità tojolabal è nota per la sua forte tradizione di proprietà fondiaria comunitaria (il sistema dell'ejido) e per la filosofia politica del «nosotros» (noi — in tojolabal lekilukʼ), che privilegia la soggettività collettiva rispetto all'identità individuale. La rivolta zapatista del 1994 in Chiapas attirò notevole attenzione sul tojolabal come una delle principali lingue maya della regione dei comuni autonomi.
Dove si parla
31 parole essenziali in Tojolabal
Acqua
jaʼ
/haʔ/
Fuoco
kʼakʼ
/kʼakʼ/
Sole
kʼakʼu
/kʼakʼu/
Luna
ixaw
/iʃaw/
Stella
kʼanal
/kʼanal/
Madre
nan
/nan/
Padre
tat
/tat/
Io
keʼn
/keʔn/
Tu
weʼn
/weʔn/
Nome
bʼiʼil
/ɓiʔil/
Occhio
satej
/sateh/
Mano
kʼabʼ
/kʼaɓ/
Cuore
altzil
/altsil/
Amore
skʼana
/skʼana/
Albero
teʼ
/teʔ/
Casa
naj
/nah/
Cane
tsʼiʼ
/tsʼiʔ/
Gatto
mis
/mis/
Mangiare
waʼel
/waʔel/
Bere
ukʼ
/ukʼ/
Uno
jun
/hun/
Due
chabʼ
/tʃaɓ/
Ciao
lekilukʼ
/lekilukʼ/
Grazie
yuj
/juh/
Buono
lek
/lek/
Fonti
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Mayan correlate
| Significato | Tojolabal | Tzotzil | Tzeltal | Uspanteko | Q'anjob'al | Maya itzá | Chontal di Tabasco |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | jaʼ /haʔ/ | voʼ /voʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ |
| Fuoco | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼokʼ /kʼokʼ/ | kʼajkʼ /kʼahkʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ |
| Sole | kʼakʼu /kʼakʼu/ | kʼakʼal /kʼakʼal/ | kʼajkʼal /kʼahkʼal/ | qʼiij /qʼiːh/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ | kʼin /kʼin/ | kʼin /kʼin/ |
| Luna | ixaw /iʃaw/ | u /u/ | u /u/ | ikʼ /ikʼ/ | ixaw /iʃaw/ | uj /uh/ | ä /æ/ |
| Stella | kʼanal /kʼanal/ | kʼanal /kʼanal/ | ekʼ /ekʼ/ | ch'umil /tʃʼumil/ | txʼumel /tʂʼumel/ | ekʼ /ekʼ/ | ekʼ /ʔekʼ/ |
| Madre | nan /nan/ | meʼ /meʔ/ | meʼ /meʔ/ | nan /nan/ | mim /mim/ | naʼ /naʔ/ | naʼ /naʔ/ |
| Padre | tat /tat/ | tot /tot/ | tat /tat/ | tat /tat/ | mam /mam/ | tat /tat/ | tat /tat/ |
| Io | keʼn /keʔn/ | voʼon /voʔon/ | joʼon /hoʔon/ | in /in/ | ayin /ʔajin/ | ten /ten/ | noʼon /noʔon/ |
| Tu | weʼn /weʔn/ | voʼot /voʔot/ | jaʼat /haʔat/ | at /at/ | hach /hatʃ/ | tech /tetʃ/ | neʼet /neʔet/ |
| Nome | bʼiʼil /ɓiʔil/ | biil /ɓiːl/ | biil /ɓiːl/ | b'ii /ɓiː/ | bʼi /ɓi/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ |
| Occhio | satej /sateh/ | sat /sat/ | sit /sit/ | wach /watʃ/ | sat /sat/ | ich /itʃ/ | wich /witʃ/ |
| Mano | kʼabʼ /kʼaɓ/ | kʼob /kʼob/ | kʼab /kʼab/ | qʼab /qʼab/ | qʼab /qʼab/ | kʼab /kʼab/ | kʼä /kʼæ/ |
| Cuore | altzil /altsil/ | oʼon /oʔon/ | oʼtan /oʔtan/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | kʼulul /kʼulul/ | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ | pixan /piʃan/ |
| Amore | skʼana /skʼana/ | kʼanel /kʼanel/ | kʼanbey /kʼanbej/ | lóqʼ /lóqʼ/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ | yakunti /jakunti/ | kʼuxbe /kʼuʃbe/ |
| Albero | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Casa | naj /nah/ | na /na/ | na /na/ | jaa /haː/ | na /na/ | nah /nah/ | otot /otot/ |
| Cane | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tsʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | pekʼ /pekʼ/ | pekʼ /pekʼ/ |
| Gatto | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mis /mis/ | mis /mis/ |
| Mangiare | waʼel /waʔel/ | veʼel /veʔel/ | weʼel /weʔel/ | waʼ /waʔ/ | lo /lo/ | jant /hant/ | weʼ /weʔ/ |
| Bere | ukʼ /ukʼ/ | uchʼ /utʃʼ/ | uchʼel /utʃʼel/ | ukʼ /ukʼ/ | uku /uku/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼe /ukʼe/ |
| Uno | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | un /un/ |
| Due | chabʼ /tʃaɓ/ | chib /tʃiɓ/ | cheb /tʃeb/ | quiib' /kiːɓ/ | kabʼ /kaɓ/ | kaʼ /kaʔ/ | chaʼ /tʃaʔ/ |
| Ciao | lekilukʼ /lekilukʼ/ | kʼusi avokoluk /kʼusi avokoluk/ | banti winik /banti winik/ | saʼbʼal /saʔbal/ | kawal /kawal/ | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ | bin a bel /bin a bel/ |
| Grazie | yuj /juh/ | kolaval /kolaval/ | wokol awal /wokol awal/ | maltyox /maltjoʃ/ | yuhwal /juhwal/ | dios bʼotik /dios botik/ | dios boʼtik /dios boʔtik/ |
| Buono | lek /lek/ | lek /lek/ | lek /lek/ | utz /uts/ | watxʼ /watʃʼ/ | malobʼ /malob/ | tsʼak /tsʼak/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.