Agta
Agta del Cagayan centrale
Austronesiana
L'agta del Cagayan centrale è una delle piccole lingue austronesiane associate ai negritos del nord di Luzon, nelle Filippine, parlata da ~600 agta cacciatori-raccoglitori nella valle del Cagayan e nella provincia di Isabela. Nonostante il fenotipo fisico negrito (di discendenza australo-melanesiana) dei suoi parlanti, la lingua stessa è pienamente austronesiana — il risultato di secoli di slittamento linguistico dopo il contatto con gli abitanti delle pianure di lingua austronesiana, mentre geneticamente gli agta rappresentano una delle più antiche linee umane delle Filippine (~30.000-50.000 anni). Dal punto di vista linguistico, l'agta del Cagayan centrale condivide tratti filippini settentrionali con i vicini ibanag e itawit, ma con caratteristiche ritenzioni lessicali e un vocabolario tradizionale negrito. Il lavoro sul campo della SIL a opera di Mayfield (1972) costituisce la principale documentazione linguistica. L'UNESCO lo classifica come gravemente in pericolo a causa dello scarso numero di parlanti, del continuo slittamento linguistico verso l'ilocano e il tagalog, e della marginalizzazione delle comunità negrito.
Dove si parla
31 parole essenziali in Agta del Cagayan centrale
Acqua
danum
/danum/
Fuoco
apuy
/ʔaˈpuj/
Sole
agew
/ˈʔaɡew/
Luna
bulan
/bulan/
Stella
bituen
/biˈtuʔen/
Madre
ina
/ʔiˈna/
Padre
ama
/ʔaˈma/
Io
sikán
/siˈkan/
Tu
sikaw
/siˈkaw/
Nome
ngahan
/ˈŋahan/
Occhio
mata
/mata/
Mano
lima
/lima/
Cuore
poso
/poso/
Amore
ayat
/ʔaˈjat/
Albero
kayo
/kajo/
Casa
balay
/balaj/
Cane
atu
/ˈʔatu/
Gatto
kuti
/kuti/
Mangiare
mangan
/maŋan/
Bere
uminom
/ʔumiˈnom/
Uno
isa
/ʔiˈsa/
Due
duwa
/ˈduwa/
Ciao
kumusta
/kumusta/
Grazie
salamat
/salamat/
Buono
napya
/napja/
Fonti
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Austronesian correlate
| Significato | Agta del Cagayan centrale | Ilocano | Tagalog | Maranao | Maguindanao | Hiligaynon | Tausug |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | danum /danum/ | danum /danum/ | tubig /tubiɡ/ | ig /iɡ/ | ig /ʔiɡ/ | tubig /tubiɡ/ | tubig /tubiɡ/ |
| Fuoco | apuy /ʔaˈpuj/ | apoy /ʔaˈpoj/ | apoy /ʔaˈpoj/ | apoy /apoj/ | apoy /ʔaˈpoj/ | kalayo /kalajɔ/ | kayu /kaju/ |
| Sole | agew /ˈʔaɡew/ | init /ʔinit/ | araw /ˈʔaɾaw/ | alongan /aloŋan/ | senang /seˈnaŋ/ | adlaw /ʔadlaw/ | adlaw /adlaw/ |
| Luna | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | buwan /buwan/ | bolan /bolan/ | bulan /buˈlan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ |
| Stella | bituen /biˈtuʔen/ | bituen /bituˈen/ | bituin /bɪtuˈʔin/ | bito-on /bitoʔon/ | bituon /bituʔon/ | bituon /bituˈʔon/ | bituun /bituʔun/ |
| Madre | ina /ʔiˈna/ | ina /ʔiˈna/ | ina /ʔiˈna/ | ina /ina/ | ina /ˈʔina/ | nanay /nanaj/ | inaꞌ /inaʔ/ |
| Padre | ama /ʔaˈma/ | ama /ʔaˈma/ | ama /ʔaˈma/ | ama /ama/ | ama /ˈʔama/ | tatay /tataj/ | amaꞌ /amaʔ/ |
| Io | sikán /siˈkan/ | siak /siˈak/ | ako /ʔaˈko/ | ako /ako/ | saki /saki/ | ako /ʔaˈko/ | aku /aku/ |
| Tu | sikaw /siˈkaw/ | sika /siˈka/ | ikaw /ʔiˈkaw/ | seka /sɵka/ | seka /səka/ | ikaw /ʔiˈkaw/ | ikaw /ikaw/ |
| Nome | ngahan /ˈŋahan/ | nagan /ˈnaɡan/ | pangalan /paˈŋalan/ | ngaran /ŋaran/ | ngala /ŋala/ | ngalan /ˈŋalan/ | ngan /ŋan/ |
| Occhio | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /maˈta/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mano | lima /lima/ | ima /ʔima/ | kamay /kamaj/ | lima /lima/ | lima /liˈma/ | kamot /kamɔt/ | lima /lima/ |
| Cuore | poso /poso/ | puso /puso/ | puso /puˈsoʔ/ | pusoʔ /pusoʔ/ | pusong /puˈsoŋ/ | tagipusoon /taɡipusɔʔɔn/ | pusuꞌ /pusuʔ/ |
| Amore | ayat /ʔaˈjat/ | ayat /ʔaˈjat/ | pag-ibig /paɡʔibiɡ/ | kalimo /kalimo/ | kalini /kaˈlini/ | gugma /ɡuɡma/ | lasa /lasa/ |
| Albero | kayo /kajo/ | kayo /kajo/ | puno /puno/ | kayo /kajo/ | kayu /kaˈju/ | kahoy /kahɔj/ | kahuy /kahuj/ |
| Casa | balay /balaj/ | balay /balaj/ | bahay /bahaj/ | walay /walaj/ | walay /waˈlaj/ | balay /balaj/ | bāy /baːj/ |
| Cane | atu /ˈʔatu/ | aso /ˈʔaso/ | aso /ˈʔaso/ | aso /aso/ | aso /ˈʔaso/ | ido /ʔidɔ/ | iruꞌ /iruʔ/ |
| Gatto | kuti /kuti/ | pusa /pusa/ | pusa /pusa/ | pusa /pusa/ | kuting /kuˈtiŋ/ | kuting /kutiŋ/ | kuting /kutiŋ/ |
| Mangiare | mangan /maŋan/ | mangan /maŋan/ | kumain /kumaˈʔin/ | mangan /maŋan/ | kakan /kaˈkan/ | kaon /kaʔɔn/ | kaun /kaʔun/ |
| Bere | uminom /ʔumiˈnom/ | uminom /ʔumiˈnom/ | uminom /ʔumiˈnom/ | minom /minom/ | inum /ʔiˈnum/ | inom /ʔinɔm/ | minum /minum/ |
| Uno | isa /ʔiˈsa/ | maysa /majsa/ | isa /ʔiˈsa/ | isa /isa/ | isa /ˈʔisa/ | isa /ʔisa/ | isa /isa/ |
| Due | duwa /ˈduwa/ | dua /duˈa/ | dalawa /dalaˈwa/ | dowa /dowa/ | dua /duwa/ | duha /duˈha/ | duwa /duwa/ |
| Ciao | kumusta /kumusta/ | kablaaw /kablaʔaw/ | kamusta /kamusta/ | kapian /kapijan/ | assalamu alaikum /assaˈlamu ʔaˈlajkum/ | kamusta /kamusta/ | kumusta /kumusta/ |
| Grazie | salamat /salamat/ | agyamanak /ʔaɡjamanak/ | salamat /salamat/ | salamat /salamat/ | sukran /ˈsukɾan/ | salamat /salamat/ | magsukul /maɡsukul/ |
| Buono | napya /napja/ | nasayaat /nasajaʔat/ | mabuti /mabuti/ | mapia /mapija/ | mapiya /maˈpija/ | maayo /maʔajɔ/ | marayaw /marajaw/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.