Ixil
Rumpun Maya (Mam, Mam Raya — Ixil)
Bahasa Ixil adalah bahasa Maya rumpun Mam yang dituturkan di Pegunungan Cuchumatanes di barat laut Guatemala, di tiga kota Nebaj, Chajul, dan San Juan Cotzal yang dikenal sebagai "Segitiga Ixil". Orang Ixil termasuk komunitas yang paling keras menjadi sasaran selama Perang Saudara Guatemala (1960–1996); sekitar 5,5% penduduk Ixil terbunuh dalam genosida awal 1980-an di bawah Jenderal Ríos Montt — yang pada 2013 dinyatakan bersalah atas genosida terhadap orang Ixil (putusan kemudian dibatalkan, tetapi vonis tersebut secara historis tetap diakui). Tiga ragam utama: Nebaj (paling banyak didokumentasikan), Chajul, dan Cotzal. Bahasa ini memiliki penjajaran ergatif-absolutif dan morfologi verba aspektual yang kompleks.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Ixil
Air
aʼ
/aʔ/
Api
tzaʼ
/tsaʔ/
Matahari
qʼii
/qʼiː/
Bulan
ich
/itʃ/
Bintang
chumiil
/tʃumiːl/
Ibu
naʼ
/naʔ/
Ayah
baʼ
/baʔ/
Saya
in
/in/
Kamu
axh
/aʃ/
Nama
bʼii
/ɓiː/
Mata
vusal
/vusal/
Tangan
qʼabʼ
/qʼaɓ/
Hati
vatzʼ
/vatsʼ/
Cinta
kuxhewchʼa
/kuʃewtʃʼa/
Pohon
tze
/tse/
Rumah
kabʼal
/kaɓal/
Anjing
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Kucing
mees
/meːs/
Makan
tzaʼbʼi
/tsaʔɓi/
Minum
ucha
/utʃa/
Satu
jun
/hun/
Dua
kaʼvaʼl
/kaʔʋaʔl/
Halo
nimaʼla kuxhewchʼa
/nimaʔla kuʃewtʃʼa/
Terima kasih
tantixh
/tantiʃ/
Baik
utzʼ
/utsʼ/
Sumber
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Mayan (Mamean, Greater Mamean — Ixilan) terkait
| Arti | Ixil | Bahasa Uspanteko | Kʼicheʼ | Bahasa Aguacateco | Kaqchikel | Qʼeqchiʼ | Bahasa Q'anjob'al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | aʼ /aʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | aʼ /aʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | haʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ |
| Api | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaq /qʼaq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | xam /ʃam/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ |
| Matahari | qʼii /qʼiː/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼijl /qʼihl/ | qʼij /qʼix/ | saqʼe /saqʼe/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ |
| Bulan | ich /itʃ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | xahaw /ʃahaw/ | ikʼ /ikʼ/ | poo /poː/ | ixaw /iʃaw/ |
| Bintang | chumiil /tʃumiːl/ | ch'umil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chahim /tʃahim/ | txʼumel /tʂʼumel/ |
| Ibu | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | nan /nan/ | naa /naː/ | teʼ /teʔ/ | naʼ /naʔ/ | mim /mim/ |
| Ayah | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ | tat /tat/ | mam /mam/ | tataʼ /tataʔ/ | yuwaʼ /juwaʔ/ | mam /mam/ |
| Saya | in /in/ | in /in/ | in /in/ | in /in/ | rïn /rɨn/ | laʼin /laʔin/ | ayin /ʔajin/ |
| Kamu | axh /aʃ/ | at /at/ | at /at/ | naʼ /naʔ/ | rat /rat/ | laʼat /laʔat/ | hach /hatʃ/ |
| Nama | bʼii /ɓiː/ | b'ii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | bʼi /ɓi/ |
| Mata | vusal /vusal/ | wach /watʃ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | witzʼ /witsʼ/ | bʼaqʼ wach /ɓaqʼ watʃ/ | xnaqʼ ru /ʃnaqʼ ru/ | sat /sat/ |
| Tangan | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | ruqʼ /ruqʼ/ | qʼab /qʼab/ |
| Hati | vatzʼ /vatsʼ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | animaʼ /animaʔ/ | kʼuum /kʼuːm/ | k'u'x /kʼuʔʃ/ | chʼoolej /tʃʼoːlej/ | kʼulul /kʼulul/ |
| Cinta | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | lóqʼ /lóqʼ/ | loqʼoj /loqʼox/ | xajan /ʃahan/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | rahok /rahok/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ |
| Pohon | tze /tse/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Rumah | kabʼal /kaɓal/ | jaa /haː/ | ja /xa/ | nya /ɲa/ | jay /xaj/ | ochoch /otʃotʃ/ | na /na/ |
| Anjing | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Kucing | mees /meːs/ | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mes /mes/ | mes /mes/ |
| Makan | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | waʼ /waʔ/ | tijow /tixow/ | wii /wiː/ | waʼin /waʔin/ | taawaʼ /tawaʔ/ | lo /lo/ |
| Minum | ucha /utʃa/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ | uuk /uːk/ | kumun /kumun/ | ukʼ /ukʼ/ | uku /uku/ |
| Satu | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Dua | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ | quiib' /kiːɓ/ | kebʼ /keɓ/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | kaʼiʼ /kaʔiʔ/ | wiibʼ /wiːɓ/ | kabʼ /kaɓ/ |
| Halo | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | saʼbʼal /saʔbal/ | saqarik /saqaɾik/ | kʼamta /kʼamta/ | utz iwäch /uts iwætʃ/ | ma saʼ laachʼool /ma sa laːtʃʼoːl/ | kawal /kawal/ |
| Terima kasih | tantixh /tantiʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | matyox /matjoʃ/ | bantyox /bantjoʃ/ | yuhwal /juhwal/ |
| Baik | utzʼ /utsʼ/ | utz /uts/ | utz /uts/ | saqʼ /saqʼ/ | utz /uts/ | us /us/ | watxʼ /watʃʼ/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.