Wixárika niukieya
ויקסאריקה
אוטו-אצטקית
וִיקסָארִיקָה (הוּיצ'וֹל, בשמה העצמי Wixárika niukieya) היא שפה אוטו-אצטקית מתת-הענף הקוֹרָאצ'וֹל, המדוברת בפי כ-50,000 איש ברמות סְיֵירָה מָאדְרֵה המערבית שבמערב מקסיקו (חַליסקו, נָאיָארִיט, דוּרָאנגוֹ, סָקָטֵקָאס). הוויקסאריקה מפורסמים בדתם הילידית השמורה בקפדנות, שבמרכזה עליות לרגל של פֵּיוֹטֵה אל האתר הקדוש וִירִיקוּטָה שבסן לואיס פוטוסי — אחת המסורות הדתיות הילידיות הלא-נוצריות השורדות והמתועדות ביותר במסואמריקה. מבחינה לשונית, הוויקסאריקה קרובה ביותר לקוֹרָה (crn) — שפת הקוראצ'ול האחות שלה — אך שונה למדי מהשפות הנָאוּאָניות (זני נאוואטל nci, nch, nhe ועוד) ומהשפות הנוּמיות (קומאנצ'י, שושוני, פאיוטה) התופסות את הזרועות הצפוניות של המשפחה האוטו-אצטקית. השפה תוססת במידה יוצאת דופן עבור שפה ילידית של מקסיקו, עם העברה שלמה לילדים ושימוש קהילתי פעיל בשווקים, בטקסים ובעליות לרגל.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בויקסאריקה
מים
ha
/ha/
אש
tai
/tai/
שמש
tau
/tau/
ירח
metsa
/metsa/
כוכב
xurawe
/ʃuˈrawe/
אמא
nana
/nana/
אבא
yawe
/jawe/
אני
nee
/neː/
אתה
eekɨ
/ˈeːkɨ/
שם
tewa
/ˈtewa/
עין
tukite
/tukite/
יד
mama
/mama/
לב
iyari
/ijari/
אהבה
kanenki
/kanenki/
עץ
kiyé
/kije/
בית
ki
/ki/
כלב
tsïkï
/tsɨkɨ/
חתול
mitsu
/mitsu/
לאכול
kuye
/kuje/
לשתות
hi'eka
/hiʔeka/
אחד
xevi
/ʃevi/
שתיים
huta
/huˈta/
שלום
kekuanenki
/kekwanenki/
תודה
pa'iwakaitsie
/paʔiwakaitsje/
טוב
waxa
/waʃa/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Uto-Aztecan קשורות
| משמעות | ויקסאריקה | קורה | נאוואטל מצרי | פיפיל | גילברטית | נאוואטל גררו | נאוואטל הואסטקה מרכזי |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | ha /ha/ | hapɨn /hapɨn/ | ahtli /aʔtli/ | at /at/ | ran /ɾan/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ |
| אש | tai /tai/ | ta'ai /taʔai/ | tit /tit/ | tit /tit/ | ai /ai/ | tletl /tɬetɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ |
| שמש | tau /tau/ | tahaapuá /tahaːpwa/ | tonal /tonal/ | tunal /tunal/ | taai /taːi/ | tonatih /tonatih/ | tonati /tonati/ |
| ירח | metsa /metsa/ | mɨhka /mɨhka/ | metz /mets/ | metsti /metsti/ | namwakaina /namʷakaina/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ |
| כוכב | xurawe /ʃuˈrawe/ | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ | sitlalin /siˈtlalin/ | sital /ˈsital/ | itoi /iˈtoi/ | sitlalin /siˈtlalin/ | sitlalij /siˈtlalih/ |
| אמא | nana /nana/ | naana /naːna/ | nan /nan/ | nan /nan/ | tinau /tinau/ | nanan /nanan/ | nana /nana/ |
| אבא | yawe /jawe/ | hahuá /hahwa/ | tat /tat/ | tat /tat/ | tamau /tamau/ | tatah /tatah/ | tata /tata/ |
| אני | nee /neː/ | neʼu /ˈneʔu/ | naja /ˈnaha/ | naja /ˈnaha/ | ngai /ŋai/ | nejua /neˈwa/ | na /na/ |
| אתה | eekɨ /ˈeːkɨ/ | aʼu /ˈaʔu/ | taja /ˈtaha/ | taja /ˈtaha/ | ngkoe /ŋkoe/ | tejua /teˈwa/ | ta /ta/ |
| שם | tewa /ˈtewa/ | yeuwa /ˈjeuwa/ | tocayotl /tokaˈjotɬ/ | tukay /ˈtukaj/ | ara /ˈara/ | tocaitl /toˈkaitɬ/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ |
| עין | tukite /tukite/ | húi /hwi/ | ix /iʃ/ | ish /iʃ/ | mata /mata/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ |
| יד | mama /mama/ | mam /mam/ | mahuit /mawit/ | mey /mei/ | bai /bai/ | maitl /maitɬ/ | maitl /maitl/ |
| לב | iyari /ijari/ | hɨurí /hɨuri/ | yolio /jolio/ | yulu /julu/ | nano /nano/ | yolotl /jolotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ |
| אהבה | kanenki /kanenki/ | ka'na /kaʔna/ | nequi /neki/ | tasujta /tasuhta/ | tangira /taŋiɾa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ |
| עץ | kiyé /kije/ | kɨré /kɨre/ | cuahuit /kʷawit/ | kwawit /kʷawit/ | kai /kai/ | kuauitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitl/ |
| בית | ki /ki/ | kíh /kih/ | cali /kali/ | kal /kal/ | auti /auti/ | kalli /kalːi/ | calli /kalːi/ |
| כלב | tsïkï /tsɨkɨ/ | tsɨ'ɨ /tsɨʔɨ/ | itzcuintli /itskʷintli/ | chichi /tʃitʃi/ | kamea /kamea/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ |
| חתול | mitsu /mitsu/ | mistú /mistu/ | miston /miston/ | mishin /miʃin/ | katu /katu/ | miston /miston/ | mizton /miston/ |
| לאכול | kuye /kuje/ | kuá /kwa/ | tacua /takʷa/ | takwa /takwa/ | amwarake /amʷaɾake/ | tlakua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ |
| לשתות | hi'eka /hiʔeka/ | hi'i /hiʔi/ | ati /ati/ | ati /ati/ | nima /nima/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ |
| אחד | xevi /ʃevi/ | cei /tsei/ | ce /se/ | se /se/ | teuana /teuana/ | ce /se/ | ce /se/ |
| שתיים | huta /huˈta/ | huapoa /waˈpoa/ | ome /ˈome/ | ume /ˈume/ | uoua /uˈoua/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ |
| שלום | kekuanenki /kekwanenki/ | ke'kuanenki /keʔkwanenki/ | niltze /niltse/ | ne pakua /ne pakwa/ | mauri /mauɾi/ | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ |
| תודה | pa'iwakaitsie /paʔiwakaitsje/ | atsipiraá /atsipiraː/ | tlazohcamati /tlasoʔkamati/ | padiush /padjuʃ/ | ko rabwa /ko ɾabʷa/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ |
| טוב | waxa /waʃa/ | huá'i /hwaʔi/ | cualli /kʷalːi/ | kwahli /kʷahli/ | raoiroi /ɾaoiɾoi/ | kuajli /kʷahli/ | cualli /kʷalːi/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.