Gedeʼuffa
גדאו
אפרו-אסייתית
גדאו (Gedeʼuffa, "דיבור גדאו") היא שפה כושית מזרחית הררית של דרום אתיופיה, אחות לסידאמו (sid), להדייה ולקמבטה. בני הגדאו הם חקלאים בהרים שמדרום לאגם אוואסה, בעלי מערכת מפורסמת לגידול קפה ואֶנְסֶט (בננת שקר) שנכללה ברשימת אונסק"ו (2023) בשם הנוף התרבותי של גדאו — שיטת ייעור-חקלאי בת-קיימא. מבחינה לשונית, לגדאו מאפיינים אופייניים של הכושית המזרחית ההררית: התאם נושא-פועל מבוסס-מין, סמני מוקד והטיית פועל מורכבת. מפקד האוכלוסין האתיופי של 2007 רשם כ-986,000 בני גדאו אתניים, שרובם גם דו-לשוניים באמהרית.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בגדאו
מים
woyye
/wojːe/
אש
gira
/ɡiɾa/
שמש
ayyaʼne
/ajːaʔne/
ירח
agina
/aɡina/
כוכב
urje
/urdʒe/
אמא
aaki
/aːki/
אבא
eke
/eke/
אני
ani
/ani/
אתה
ati
/ati/
שם
su'ma
/suʔma/
עין
ille
/ilːe/
יד
anga
/aŋɡa/
לב
wodana
/wodana/
אהבה
baxxa
/baxːa/
עץ
haqqa
/haqːa/
בית
mine
/mine/
כלב
kaneessa
/kaneːsːa/
חתול
adurre
/aduɾːe/
לאכול
ittu
/itːu/
לשתות
agittu
/aɡitːu/
אחד
mitto
/mitːo/
שתיים
lame
/lame/
שלום
mooye
/moːje/
תודה
galaata
/ɡalaːta/
טוב
danee
/daneː/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Afro-Asiatic קשורות
| משמעות | גדאו | סידמו | אורומו | וולייטה | קונסו | סאהו | סלובנית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | woyye /wojːe/ | waayyo /waːjːo/ | bishaan /biʃaːn/ | haatta /haːtːa/ | pishaa /piʃaː/ | lee /leː/ | voda /ˈʋɔːda/ |
| אש | gira /ɡiɾa/ | giiraa /ɡiːraː/ | ibidda /ibidːa/ | tama /tama/ | apitta /apitːa/ | gira /ɡira/ | ogenj /oːɡənj/ |
| שמש | ayyaʼne /ajːaʔne/ | arrishshe /arːiʃːe/ | aduu /aduː/ | awa /awa/ | piirtuta /piːrtuta/ | ayro /ajɾo/ | sonce /soːntsɛ/ |
| ירח | agina /aɡina/ | agana /aɡana/ | jiʼa /dʒiʔa/ | aginaa /aɡinaː/ | leya /leja/ | alsa /alsa/ | luna /luːna/ |
| כוכב | urje /urdʒe/ | beeddakko /beːdːakko/ | urjii /urdʒiː/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | hikkitta /hikːitːa/ | cutuk /ħutuk/ | zvezda /ˈzʋeːzda/ |
| אמא | aaki /aːki/ | ama /ama/ | haadha /haːɗa/ | aaya /aːja/ | aayyaa /aːjːaː/ | ina /ina/ | mati /maːti/ |
| אבא | eke /eke/ | anna /anːa/ | abbaa /abːaː/ | aawa /aːwa/ | aappaa /aːpːaː/ | abba /abba/ | oče /oːtʃɛ/ |
| אני | ani /ani/ | ani /ani/ | ani /ani/ | taani /taːni/ | anti /anti/ | anu /ʔanu/ | jaz /jaːs/ |
| אתה | ati /ati/ | ati /ati/ | ati /ati/ | neeni /neːni/ | atti /atti/ | atu /ʔatu/ | ti /tiː/ |
| שם | su'ma /suʔma/ | suʼma /suʔma/ | maqaa /makʼaː/ | sunttaa /suntːaː/ | maχχa /maχːa/ | migaq /miɡaːʕ/ | ime /iˈmeː/ |
| עין | ille /ilːe/ | ille /ilːe/ | ija /idʒa/ | ayfee /ajfeː/ | ilta /ilta/ | inti /inti/ | oko /ɔˈkoː/ |
| יד | anga /aŋɡa/ | anga /anɡa/ | harka /haɾka/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | harka /harka/ | gaba /ɡaba/ | roka /ɾɔːka/ |
| לב | wodana /wodana/ | wodanaa /wodanaː/ | onnee /onːeː/ | wozanaa /wozanaː/ | sataʔta /sataʔta/ | qalbe /qalbe/ | srce /sərtsɛ/ |
| אהבה | baxxa /baxːa/ | baxa /batʼa/ | jaalala /dʒaːlala/ | siiqaa /siːqaː/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ | kaxano /kaħano/ | ljubezen /ljubeːzɛn/ |
| עץ | haqqa /haqːa/ | haqqe /haqːe/ | muka /muka/ | mittaa /mitːaː/ | ʛoyra /ʛojra/ | caar /ħaːr/ | drevo /dɾeːʋo/ |
| בית | mine /mine/ | mine /mine/ | mana /mana/ | keettaa /keːtːaː/ | tika /tika/ | kalo /kalo/ | hiša /xiːʃa/ |
| כלב | kaneessa /kaneːsːa/ | minceeti /mintʃeːti/ | saree /saɾeː/ | kanaa /kanaː/ | kuta /kuta/ | kare /kaɾe/ | pes /pɛːs/ |
| חתול | adurre /aduɾːe/ | adurree /adurːeː/ | adurree /aduɾːeː/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | aturraata /aturːaːta/ | dummu /dummu/ | mačka /maːtʃka/ |
| לאכול | ittu /itːu/ | itaa /itaː/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | miya /miːja/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ | niitan /niːtan/ | jesti /jɛːsti/ |
| לשתות | agittu /aɡitːu/ | aguraa /aɡuraː/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | ushiya /uʃija/ | ikiyaa /ikijaː/ | yaaqab /jaːʕab/ | piti /piːti/ |
| אחד | mitto /mitːo/ | mitto /mitːo/ | tokko /tokːo/ | issino /isːino/ | takka /takːa/ | inki /inki/ | eden /ɛːdən/ |
| שתיים | lame /lame/ | lame /lame/ | lama /lama/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | lakki /lakːi/ | lammá /lamˈma/ | dva /dʋaː/ |
| שלום | mooye /moːje/ | nagaa yi'ne /naɡaː jiʔne/ | akkam /akːam/ | saro /saro/ | nakaytaa /nakajtaː/ | malaal /malaːl/ | živjo /ʒiːʋjo/ |
| תודה | galaata /ɡalaːta/ | gali'ne /ɡaliʔne/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | galatay /ɡalataj/ | — /—/ | galatto /ɡalatto/ | hvala /xʋaːla/ |
| טוב | danee /daneː/ | danchu /dantʃu/ | gaarii /ɡaːriː/ | lo'o /loʔo/ | paʛaari /paʛaːri/ | meqe /meʕe/ | dober /doːbər/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.