Sidaamu Afoo
סידמו
אפרו-אסיאתית (כושית, הרמה המזרחית)
סידאמו (סִדאמה) היא הגדולה שבשפות הכושיות המזרחיות של ההרים (Highland East Cushitic), ומדוברת בפי כ-3 מיליון איש באזור סידאמה החדש שנוצר באתיופיה (שהופרד מ-SNNPR בשנת 2020). היא קרובה מאוד לשפות הדייה, קמבאטה וגדאו. מתאפיינת בעיצורים פולטניים (אג'קטיביים), עיצורים סותמים גלוטליים, סימון יחסות מורכב וסדר מילים נושא–מושא–נשוא (SOV). בני סידאמה נודעים כמגדלי קפה מובהקים בדרום אתיופיה. השפה משתמשת בכתיב לטיני שפותח בשנות ה-90 עבור החינוך היסודי ומערכת השידור האזורית Sidaamu Afoo.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בסידמו
מים
waayyo
/waːjːo/
אש
giiraa
/ɡiːraː/
שמש
arrishshe
/arːiʃːe/
ירח
agana
/aɡana/
כוכב
beeddakko
/beːdːakko/
אמא
ama
/ama/
אבא
anna
/anːa/
אני
ani
/ani/
אתה
ati
/ati/
שם
suʼma
/suʔma/
עין
ille
/ilːe/
יד
anga
/anɡa/
לב
wodanaa
/wodanaː/
אהבה
baxa
/batʼa/
עץ
haqqe
/haqːe/
בית
mine
/mine/
כלב
minceeti
/mintʃeːti/
חתול
adurree
/adurːeː/
לאכול
itaa
/itaː/
לשתות
aguraa
/aɡuraː/
אחד
mitto
/mitːo/
שתיים
lame
/lame/
שלום
nagaa yi'ne
/naɡaː jiʔne/
תודה
gali'ne
/ɡaliʔne/
טוב
danchu
/dantʃu/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Afro-Asiatic (Cushitic, Highland East) קשורות
| משמעות | סידמו | גדאו | אורומו | קונסו | וולייטה | דסנך | סאהו |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | waayyo /waːjːo/ | woyye /wojːe/ | bishaan /biʃaːn/ | pishaa /piʃaː/ | haatta /haːtːa/ | no /no/ | lee /leː/ |
| אש | giiraa /ɡiːraː/ | gira /ɡiɾa/ | ibidda /ibidːa/ | apitta /apitːa/ | tama /tama/ | mes /mes/ | gira /ɡira/ |
| שמש | arrishshe /arːiʃːe/ | ayyaʼne /ajːaʔne/ | aduu /aduː/ | piirtuta /piːrtuta/ | awa /awa/ | sicho /sitʃo/ | ayro /ajɾo/ |
| ירח | agana /aɡana/ | agina /aɡina/ | jiʼa /dʒiʔa/ | leya /leja/ | aginaa /aɡinaː/ | mar /mar/ | alsa /alsa/ |
| כוכב | beeddakko /beːdːakko/ | urje /urdʒe/ | urjii /urdʒiː/ | hikkitta /hikːitːa/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | izinti /izinti/ | cutuk /ħutuk/ |
| אמא | ama /ama/ | aaki /aːki/ | haadha /haːɗa/ | aayyaa /aːjːaː/ | aaya /aːja/ | waana /waːna/ | ina /ina/ |
| אבא | anna /anːa/ | eke /eke/ | abbaa /abːaː/ | aappaa /aːpːaː/ | aawa /aːwa/ | kaaba /kaːba/ | abba /abba/ |
| אני | ani /ani/ | ani /ani/ | ani /ani/ | anti /anti/ | taani /taːni/ | yi /jɪ/ | anu /ʔanu/ |
| אתה | ati /ati/ | ati /ati/ | ati /ati/ | atti /atti/ | neeni /neːni/ | ku /ku/ | atu /ʔatu/ |
| שם | suʼma /suʔma/ | su'ma /suʔma/ | maqaa /makʼaː/ | maχχa /maχːa/ | sunttaa /suntːaː/ | ete /ete/ | migaq /miɡaːʕ/ |
| עין | ille /ilːe/ | ille /ilːe/ | ija /idʒa/ | ilta /ilta/ | ayfee /ajfeː/ | ill /ilː/ | inti /inti/ |
| יד | anga /anɡa/ | anga /aŋɡa/ | harka /haɾka/ | harka /harka/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | hark /haɾk/ | gaba /ɡaba/ |
| לב | wodanaa /wodanaː/ | wodana /wodana/ | onnee /onːeː/ | sataʔta /sataʔta/ | wozanaa /wozanaː/ | lubeen /lubeːn/ | qalbe /qalbe/ |
| אהבה | baxa /batʼa/ | baxxa /baxːa/ | jaalala /dʒaːlala/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ | siiqaa /siːqaː/ | kashed /kaʃed/ | kaxano /kaħano/ |
| עץ | haqqe /haqːe/ | haqqa /haqːa/ | muka /muka/ | ʛoyra /ʛojra/ | mittaa /mitːaː/ | hecho /hetʃo/ | caar /ħaːr/ |
| בית | mine /mine/ | mine /mine/ | mana /mana/ | tika /tika/ | keettaa /keːtːaː/ | mar /maɾ/ | kalo /kalo/ |
| כלב | minceeti /mintʃeːti/ | kaneessa /kaneːsːa/ | saree /saɾeː/ | kuta /kuta/ | kanaa /kanaː/ | kashe /kaʃe/ | kare /kaɾe/ |
| חתול | adurree /adurːeː/ | adurre /aduɾːe/ | adurree /aduɾːeː/ | aturraata /aturːaːta/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | paka /paka/ | dummu /dummu/ |
| לאכול | itaa /itaː/ | ittu /itːu/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ | miya /miːja/ | icho /itʃo/ | niitan /niːtan/ |
| לשתות | aguraa /aɡuraː/ | agittu /aɡitːu/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | ikiyaa /ikijaː/ | ushiya /uʃija/ | ʔurro /ʔuro/ | yaaqab /jaːʕab/ |
| אחד | mitto /mitːo/ | mitto /mitːo/ | tokko /tokːo/ | takka /takːa/ | issino /isːino/ | takka /takːa/ | inki /inki/ |
| שתיים | lame /lame/ | lame /lame/ | lama /lama/ | lakki /lakːi/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | nam /nam/ | lammá /lamˈma/ |
| שלום | nagaa yi'ne /naɡaː jiʔne/ | mooye /moːje/ | akkam /akːam/ | nakaytaa /nakajtaː/ | saro /saro/ | nagaya /naɡaja/ | malaal /malaːl/ |
| תודה | gali'ne /ɡaliʔne/ | galaata /ɡalaːta/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | — /—/ | galatay /ɡalataj/ | galche /ɡaltʃe/ | galatto /ɡalatto/ |
| טוב | danchu /dantʃu/ | danee /daneː/ | gaarii /ɡaːriː/ | paʛaari /paʛaːri/ | lo'o /loʔo/ | ash /aʃ/ | meqe /meʕe/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.