Aramado
אארי
אפרו-אסייתית
אַארי (ארמאדו) היא שפה אומוטית ממשפחת השפות האפרו-אסיאתיות, המדוברת בפי כ-150,000 בני אדם באזור אומו הדרומי שבדרום אתיופיה, בעיקר בוורדה של אארי. בני האארי הם אחת מקבוצות הדוברים האומוטיות הגדולות יותר בשפלה הדרומית של אתיופיה, העשירה בשפות כושיות ואומוטיות. מבחינה לשונית, האארי שייכת לתת-הענף האָרואידי של האומוטית לצד ההמר-באנא והדימה — האומוטית עצמה היא הענף הסוטה ביותר של המשפחה האפרו-אסיאתית, ובקרב חוקרי אפריקה מתנהל ויכוח של ממש בשאלה אם בכלל יש לסווג את האומוטית במסגרת האפרו-אסיאתית (בנדר, תייל ואחרים מציעים לראות באומוטית משפחת שפות נפרדת). האארי שומרת על מאפיינים אומוטיים אופייניים, ובכללם סדר מילים SOV, עיצורים פולטניים (אֶג'קטיביים) ומורפולוגיה פועלית מורכבת עם דפוסי סימון גוף יוצאי דופן.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות באארי
מים
waki
/waki/
אש
mola
/mola/
שמש
háy
/haj/
ירח
arfi
/arfi/
כוכב
manka
/ˈmanka/
אמא
inde
/inde/
אבא
baba
/baba/
אני
ita
/ʔiˈta/
אתה
ahna
/ahˈna/
שם
naami
/naːˈmi/
עין
aafi
/aːfi/
יד
kushum
/kuʃum/
לב
lubba
/lubːa/
אהבה
gaya
/ɡaja/
עץ
miza
/miza/
בית
kara
/kara/
כלב
kana
/kana/
חתול
shanɡo
/ʃaŋɡo/
לאכול
itte
/itːe/
לשתות
ushe
/uʃe/
אחד
kollo
/kolːo/
שתיים
qasken
/qasˈken/
שלום
saro
/saro/
תודה
galatoma
/ɡalatoma/
טוב
goodi
/ɡoːdi/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Afro-Asiatic קשורות
| משמעות | אארי | וולייטה | זרמה | ארמית חדשה אשורית | מנדאית | עברית | סאהו |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | waki /waki/ | haatta /haːtːa/ | hari /hari/ | ܡܝܐ /mijja/ | ࡌࡉࡀ /mia/ | מים /majim/ | lee /leː/ |
| אש | mola /mola/ | tama /tama/ | danji /dandʒi/ | ܢܘܪܐ /nura/ | ࡍࡅࡓࡀ /nura/ | אש /eʃ/ | gira /ɡira/ |
| שמש | háy /haj/ | awa /awa/ | wayna /wajna/ | ܫܡܫܐ /ʃimʃa/ | ࡔࡀࡌࡔࡀ /ʃamʃa/ | שמש /ʃemeʃ/ | ayro /ajɾo/ |
| ירח | arfi /arfi/ | aginaa /aɡinaː/ | handu /handu/ | ܣܗܪܐ /sahra/ | ࡎࡉࡓࡀ /sira/ | ירח /jaˈʁeaχ/ | alsa /alsa/ |
| כוכב | manka /ˈmanka/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | handariya /handaːɾija/ | ܟܵܘܟ݂ܒ݂ܵܐ /ˈkoxwa/ | ࡊࡅࡊࡁࡀ /ˈkukba/ | כוכב /koˈxav/ | cutuk /ħutuk/ |
| אמא | inde /inde/ | aaya /aːja/ | ñaa /ɲaː/ | ܝܡܐ /jimma/ | ࡀࡌࡀ /ama/ | אמא /ima/ | ina /ina/ |
| אבא | baba /baba/ | aawa /aːwa/ | baba /baba/ | ܒܒܐ /baba/ | ࡀࡁࡀ /aba/ | אבא /aba/ | abba /abba/ |
| אני | ita /ʔiˈta/ | taani /taːni/ | ay /aj/ | ܐܵܢܵܐ /ˈʔɑːnɑ/ | ࡀࡍࡀ /ˈana/ | אני /aˈni/ | anu /ʔanu/ |
| אתה | ahna /ahˈna/ | neeni /neːni/ | ni /ni/ | ܐܲܢ݉ܬ /ʔat/ | ࡀࡍࡀࡕ /at/ | אתה /aˈta/ | atu /ʔatu/ |
| שם | naami /naːˈmi/ | sunttaa /suntːaː/ | maa /maː/ | ܫܸܡܵܐ /ˈʃɪmma/ | ࡔࡅࡌࡀ /ˈʃuma/ | שם /ʃem/ | migaq /miɡaːʕ/ |
| עין | aafi /aːfi/ | ayfee /ajfeː/ | mo /mo/ | ܥܝܢܐ /ʕajna/ | ࡏࡉࡍࡀ /ʔina/ | עין /ajin/ | inti /inti/ |
| יד | kushum /kuʃum/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | kambe /kambe/ | ܐܝܕܐ /iːða/ | ࡏࡃࡀ /ʔida/ | יד /jad/ | gaba /ɡaba/ |
| לב | lubba /lubːa/ | wozanaa /wozanaː/ | bina /bina/ | ܠܒܐ /libba/ | ࡋࡉࡁࡀ /liba/ | לב /lev/ | qalbe /qalbe/ |
| אהבה | gaya /ɡaja/ | siiqaa /siːqaː/ | baa /baː/ | ܚܘܒܐ /xubba/ | ࡓࡅࡄࡌࡀ /ɾuhma/ | אהבה /ahava/ | kaxano /kaħano/ |
| עץ | miza /miza/ | mittaa /mitːaː/ | tuuri /tuːri/ | ܐܝܠܢܐ /ilana/ | ࡏࡋࡀࡍࡀ /ilana/ | עץ /ets/ | caar /ħaːr/ |
| בית | kara /kara/ | keettaa /keːtːaː/ | fu /fu/ | ܒܝܬܐ /beθa/ | ࡁࡉࡕࡀ /bita/ | בית /bajit/ | kalo /kalo/ |
| כלב | kana /kana/ | kanaa /kanaː/ | hansi /hansi/ | ܟܠܒܐ /kalba/ | ࡊࡀࡋࡁࡀ /kalba/ | כלב /kelev/ | kare /kaɾe/ |
| חתול | shanɡo /ʃaŋɡo/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | muusu /muːsu/ | ܩܛܘ /qaːtu/ | ࡔࡅࡍࡀࡓࡀ /ʃunara/ | חתול /χatul/ | dummu /dummu/ |
| לאכול | itte /itːe/ | miya /miːja/ | ŋwa /ŋwa/ | ܐܟܠ /axil/ | ࡀࡊࡀࡋ /akal/ | לאכול /leχol/ | niitan /niːtan/ |
| לשתות | ushe /uʃe/ | ushiya /uʃija/ | hañu /haɲu/ | ܫܬܐ /ʃate/ | ࡔࡕࡀ /ʃta/ | לשתות /liʃtot/ | yaaqab /jaːʕab/ |
| אחד | kollo /kolːo/ | issino /isːino/ | affo /afːo/ | ܚܕ /xa/ | ࡄࡀࡃ /had/ | אחד /eχad/ | inki /inki/ |
| שתיים | qasken /qasˈken/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | ihinka /ihiŋka/ | ܬܪܹܝܢ /treːn/ | ࡕࡓࡉࡍ /tren/ | שתיים /ʃˈtajim/ | lammá /lamˈma/ |
| שלום | saro /saro/ | saro /saro/ | fofo /fofo/ | ܫܠܡܐ /ʃlaːma/ | ࡔࡋࡀࡌࡀ /ʃlama/ | שלום /ʃalom/ | malaal /malaːl/ |
| תודה | galatoma /ɡalatoma/ | galatay /ɡalataj/ | fofo /fofo/ | ܒܣܝܡܐ /basima/ | ࡈࡀࡁࡅࡕࡀ /ʈabuta/ | תודה /toda/ | galatto /ɡalatto/ |
| טוב | goodi /ɡoːdi/ | lo'o /loʔo/ | boori /boːri/ | ܛܒܐ /tˤaba/ | ࡈࡀࡁࡀ /tˤaba/ | טוב /tov/ | meqe /meʕe/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.