Noongar wangkiny
Noongar
pama-nyungan
Le noongar (aussi nyungar, whadjuk, wadjak) est la langue du peuple noongar, propriétaires traditionnels de l'angle sud-ouest de l'Australie-Occidentale (de Geraldton au sud jusqu'à Esperance et Albany). La nation noongar comprend 14 sous-groupes (Whadjuk, Yued, Ballardong, Wilman, Kaneang, Wardandi, Nyaki Nyaki, Bibbulmun, Pibelmen, Pinjareb, Wudjari, Mineng, Goreng, Njungar) parlant des variétés noongar mutuellement intelligibles. Fortement touchée par la colonisation (les communautés noongar de Perth eurent un contact européen dès 1829), la langue a failli s'éteindre, mais le Noongar Boodjar Language Centre et le South West Aboriginal Land and Sea Council mènent une revitalisation active depuis les années 1990. Aujourd'hui environ 370 locuteurs courants et environ 3 000 apprenants partiels ; le noongar est enseigné dans certaines écoles de Perth.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Noongar
Eau
kep
/kep/
Feu
kaarl
/kaːɻl/
Soleil
ngangk
/ŋaŋk/
Lune
miyak
/mijak/
Étoile
djinda
/ɟinda/
Mère
ngangk
/ŋaŋk/
Père
maam
/maːm/
Je
ngany
/ŋaɲ/
Tu
noonook
/nunuk/
Nom
kwerl
/kwɛɻl/
Œil
mel
/mel/
Main
mar
/maɻ/
Cœur
kortang
/koɻtaŋ/
Amour
djaadjam
/dʒaːdʒam/
Arbre
boorn
/boːɻn/
Maison
mia
/maja/
Chien
dwert
/dweɻt/
Chat
nguni
/ŋuni/
Manger
ngarn
/ŋaɻn/
Boire
ngarn
/ŋaɻn/
Un
keny
/keɲ/
Deux
koodjal
/kuɟal/
Bonjour
kaya
/kaja/
Merci
boordawan
/boːɻdawan/
Bon
kwobidak
/kwobidak/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Pama-Nyungan apparentées
| Sens | Noongar | Warnman | Pintupi-Luritja | Pitjantjatjara | Olkol | Nhanda | Ngunnawal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | kep /kep/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kupa /kupa/ | kapi /kapi/ | kungal /kuŋal/ |
| Feu | kaarl /kaːɻl/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | paral /paɻal/ | warla /waɻla/ | warba /waɻba/ |
| Soleil | ngangk /ŋaŋk/ | tjirntu /cinʈu/ | tjintu /cintu/ | tjintu /cintu/ | naŋkari /naŋkaɻi/ | wurʼa /wuɾʔa/ | guma /ɡuma/ |
| Lune | miyak /mijak/ | kintirriny /kinʈiriɲ/ | pira /piɻa/ | pira /piɻa/ | kakal /kakal/ | kanyala /kaɲala/ | birrang /biɻaŋ/ |
| Étoile | djinda /ɟinda/ | biyi /biji/ | kililpi /kiˈlilpi/ | kililpil /kiˈlilpil/ | el idnban /el ˈidnban/ | indiya /indija/ | dyurra /ɟura/ |
| Mère | ngangk /ŋaŋk/ | ngama /ŋama/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngangi /ŋaŋi/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | guni /ɡuni/ |
| Père | maam /maːm/ | kirrki /kiɻki/ | mama /mama/ | mama /mama/ | kaba /kaba/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | pumba /pumba/ |
| Je | ngany /ŋaɲ/ | ngayu /ŋaju/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngayulu /ŋajulu/ | ay /aj/ | ngayi /ŋaji/ | ngaya /ŋaja/ |
| Tu | noonook /nunuk/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | inag /inaɡ/ | nyini /ɲini/ | ngindu /ŋindu/ |
| Nom | kwerl /kwɛɻl/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ini /ini/ | ukal /ukal/ | yini /jini/ | yini /jini/ |
| Œil | mel /mel/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ |
| Main | mar /maɻ/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ |
| Cœur | kortang /koɻtaŋ/ | kurda /kuɖa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | piku /piku/ | pulpara /pulpaɻa/ | gauar /ɡauar/ |
| Amour | djaadjam /dʒaːdʒam/ | kanyji /kaɲɟi/ | mukulya /mukuʎa/ | mukulya /mukuʎa/ | kanyji /kaɲɟi/ | kanyji /kaɲdʒi/ | marmit /maɻmit/ |
| Arbre | boorn /boːɻn/ | watiya /watija/ | punu /punu/ | punu /punu/ | warray /waɾaj/ | parntany /paɳʈaɲ/ | warabi /waɻabi/ |
| Maison | mia /maja/ | ngurra /ŋuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | mariŋ /maɻiŋ/ | nhurra /ɳuɻa/ | kuni /kuni/ |
| Chien | dwert /dweɻt/ | walyamarra /waʎamaɻa/ | papa /papa/ | papa /papa/ | kunpa /kunpa/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | mirri /miɻi/ |
| Chat | nguni /ŋuni/ | ngarda /ŋaɖa/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | paka /paka/ | paka /paka/ | poosi /puːsi/ |
| Manger | ngarn /ŋaɻn/ | ngarra /ŋaɻa/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarinya /ŋaɻiɲa/ | ngarna /ŋaɻna/ | daring /daɻiŋ/ |
| Boire | ngarn /ŋaɻn/ | nyaa /ɲaː/ | tjikini /cikini/ | tjikini /cikini/ | kupa nyaa /kupa ɲaː/ | nyuna /ɲuna/ | nyu /ɲu/ |
| Un | keny /keɲ/ | kuyu /kuju/ | kutju /kucu/ | kutju /kucu/ | kuyu /kuju/ | kuyu /kuju/ | guma /ɡuma/ |
| Deux | koodjal /kuɟal/ | kujarra /kuɟara/ | kutjarra /kucaɾa/ | kutjara /kucaɻa/ | uchir /utʃir/ | wuthada /wut̪aɖa/ | bula /bula/ |
| Bonjour | kaya /kaja/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | — /—/ | yumalundi /jumalundi/ |
| Merci | boordawan /boːɻdawan/ | walytjarra /waʎcaɻa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | — /—/ | miyamala /mijamala/ |
| Bon | kwobidak /kwobidak/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | walunga /waluŋa/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.