Runa simi
Quechua clásico
Quechua · variedad histórica / oculta
El quechua clásico (Runa simi) era la lingua franca del Imperio Inca (Tawantinsuyu) en los siglos 15-16. Los incas no tenían escritura propiamente dicha sino que usaban khipus (cordones anudados). El quechua de Cuzco moderno es la variedad viva más cercana.
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Quechua clásico
Agua
yaku
/jaku/
Fuego
nina
/nina/
Sol
inti
/inti/
Luna
killa
/kiʎa/
Estrella
quyllur
/qojʎur/
Madre
mama
/mama/
Padre
tayta
/tajta/
Yo
ñuqa
/ɲoqa/
Tú
qam
/qam/
Nombre
suti
/suti/
Ojo
ñawi
/ɲawi/
Mano
maki
/maki/
Corazón
sunqu
/suŋqu/
Amor
munay
/munaj/
Árbol
sach'a
/satʃʼa/
Casa
wasi
/wasi/
Perro
allqu
/aʎqu/
Gato
misi
/misi/
Comer
mikhuy
/mikʰuj/
Beber
upyay
/upjaj/
Uno
huk
/huk/
Dos
iskay
/iskaj/
Hola
rimaykullayki
/rimajkuʎajki/
Gracias
añay
/aɲaj/
Bueno
allin
/aʎin/
Computadora
yupana
/juˈpana/
Fuentes
- Santo Tomas, Domingo de (1560) Grammatica o arte de la lengua general de los indios de los reynos del Peru. Valladolid
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Quechuan relacionadas
| Significado | Quechua clásico | Quechua cuzqueño | Quechua ayacuchano | Quechua | Aimara | Jaqaru | Misak |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | yaku /jaku/ | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | uma /uma/ | unø /unø/ |
| Fuego | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ |
| Sol | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ |
| Luna | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | atru /atɾu/ |
| Estrella | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /ˈqojʎʊr/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | kualøm /kwalʌm/ |
| Madre | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Padre | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tata /tata/ |
| Yo | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ˈɲʊqa/ | naya /naja/ | naya /naja/ | na /na/ |
| Tú | qam /qam/ | qan /qan/ | qam /qam/ | qam /qam/ | juma /huma/ | juma /huma/ | ñui /ɲui/ |
| Nombre | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | wetø /wetʌ/ |
| Ojo | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | kab /kab/ |
| Mano | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | mar /maɾ/ |
| Corazón | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | mun /mun/ |
| Amor | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | kausrap /kawsɾap/ |
| Árbol | sach'a /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | yu /ju/ |
| Casa | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | ya /ja/ |
| Perro | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | anu /anu/ | kuchi /kutʃi/ |
| Gato | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | mishi /miʃi/ |
| Comer | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | mɵ /mɵ/ |
| Beber | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | ushi /uʃi/ |
| Uno | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | kan /kan/ |
| Dos | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | paya /paja/ | paya /paja/ | pa /pa/ |
| Hola | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | ma'rik /maʔɾik/ |
| Gracias | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | payn /pajn/ |
| Bueno | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | kausrik /kawsɾik/ |
| Computadora | yupana /juˈpana/ | — | — | — | — | — | — |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.