Qhichwa
quechua cuzqueño
Quechuan (Southern, Cuzco-Collao)
El quechua cuzqueño es la variedad de prestigio del quechua sureño, con la antigua capital del Imperio inca como zona de origen. El contacto con el aimara aportó oclusivas aspiradas y eyectivas (kh, k'), que lo distinguen de otras variedades del quechua. Es una de las lenguas oficiales del Perú.
Dónde se habla
20 palabras esenciales en quechua cuzqueño
Agua
unu
/unu/
Fuego
nina
/nina/
Sol
inti
/inti/
Luna
killa
/kiʎa/
Madre
mama
/mama/
Padre
tayta
/tajta/
Comer
mikhuy
/mikʰuj/
Beber
upyay
/upjaj/
Amor
munay
/munaj/
Corazón
sunqu
/suŋqu/
Árbol
sachʼa
/satʃʼa/
Casa
wasi
/wasi/
Perro
allqu
/aʎqu/
Gato
misi
/misi/
Mano
maki
/maki/
Ojo
ñawi
/ɲawi/
Hola
rimaykullayki
/rimajkuʎajki/
Gracias
añay
/aɲaj/
Uno
huk
/huk/
Bueno
allin
/aʎin/
Fuentes
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Quechuan (Southern, Cuzco-Collao) relacionadas
| Significado | quechua cuzqueño | Quechua clásico | quechua ayacuchano | Quechua | aimara | Misak | Jaqaru |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | unø /unø/ | uma /uma/ |
| Fuego | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Sol | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | ñiwi /ɲiwi/ |
| Luna | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | atru /atɾu/ | phaxshi /pʰaχʃi/ |
| Madre | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Padre | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tata /tata/ | awki /awki/ |
| Comer | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mɵ /mɵ/ | mankaña /mankaɲa/ |
| Beber | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | ushi /uʃi/ | umaña /umaɲa/ |
| Amor | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | kausrap /kawsɾap/ | munasiña /munasiɲa/ |
| Corazón | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | mun /mun/ | chuyma /tʃujma/ |
| Árbol | sachʼa /satʃʼa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | yu /ju/ | qhura /qʰuɾa/ |
| Casa | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | ya /ja/ | uta /uta/ |
| Perro | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | kuchi /kutʃi/ | anu /anu/ |
| Gato | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | mishi /miʃi/ | phishi /pʰiʃi/ |
| Mano | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | mar /maɾ/ | amrra /amra/ |
| Ojo | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | kab /kab/ | nayri /najɾi/ |
| Hola | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | ma'rik /maʔɾik/ | kamishti /kamiʃti/ |
| Gracias | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | payn /pajn/ | yuspaa /juspaː/ |
| Uno | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | kan /kan/ | maya /maja/ |
| Bueno | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | kausrik /kawsɾik/ | shuma /ʃuma/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.