Awakateko
Aguacateco
Mayan
Aguacateco (Awakateko, autonymously Awakateko) is a Mayan language of the Mam-Awakateko branch, spoken by ~17,000 people in the Aguacatán municipality of Huehuetenango Department, Guatemala. The Awakateko community survived the 1980s Guatemalan Civil War genocide despite being in an area of intense military activity. Linguistically, Awakateko shares Mam-Awakateko features with Mam (mam) and Ixil (ixl), but with distinctive vocabulary and phonological features. The McArthur & McArthur 1956 phonology and modern Academia revitalization have produced standardized literacy materials.
Dónde se habla
20 palabras esenciales en Aguacateco
Agua
aʼ
/aʔ/
Fuego
qʼaq
/qʼaq/
Sol
qʼijl
/qʼihl/
Luna
xahaw
/ʃahaw/
Madre
naa
/naː/
Padre
mam
/mam/
Comer
wii
/wiː/
Beber
uuk
/uːk/
Amor
xajan
/ʃahan/
Corazón
kʼuum
/kʼuːm/
Árbol
tzeʼ
/tseʔ/
Casa
nya
/ɲa/
Perro
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Gato
mis
/mis/
Mano
qʼab
/qʼab/
Ojo
witzʼ
/witsʼ/
Hola
kʼamta
/kʼamta/
Gracias
tixwajʼ
/tiʃwahʼ/
Uno
jun
/hun/
Bueno
saqʼ
/saqʼ/
Fuentes
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Mayan relacionadas
| Significado | Aguacateco | mam | Q'anjob'al | Poqomchi' | Central Mam | Uspanteko | Itzá Maya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | aʼ /aʔ/ | aʼ /aʔ/ | haʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ | aʼ /aʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /haʔ/ |
| Fuego | qʼaq /qʼaq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | qʼaaq /qʼaːq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ |
| Sol | qʼijl /qʼihl/ | qʼij /qʼih/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ | qʼij /qʼih/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼiij /qʼiːh/ | kʼin /kʼin/ |
| Luna | xahaw /ʃahaw/ | xjaw /ʃaw/ | ixaw /iʃaw/ | ik /ik/ | xjaaw /ʃhaːw/ | ikʼ /ikʼ/ | uj /uh/ |
| Madre | naa /naː/ | nan /nan/ | mim /mim/ | tuut /tuːt/ | nan /nan/ | nan /nan/ | naʼ /naʔ/ |
| Padre | mam /mam/ | mam /mam/ | mam /mam/ | ajaab /ahaːb/ | mam /mam/ | tat /tat/ | tat /tat/ |
| Comer | wii /wiː/ | waan /waːn/ | lo /lo/ | wai /wai/ | waaʼn /waːʔn/ | waʼ /waʔ/ | jant /hant/ |
| Beber | uuk /uːk/ | kʼaan /kʼaːn/ | uku /uku/ | uuk /uːk/ | kʼaaʼn /kʼaːʔn/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼ /ukʼ/ |
| Amor | xajan /ʃahan/ | oqxan /oqʃan/ | kʼamʼ /kʼamʔ/ | rahaal /rahaːl/ | oqʼxen /oqʼʃen/ | lóqʼ /lóqʼ/ | yakunti /jakunti/ |
| Corazón | kʼuum /kʼuːm/ | anma /anma/ | kʼulul /kʼulul/ | kʼuxl /kʼuʃl/ | anmiʼn /anmiʔn/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ |
| Árbol | tzeʼ /tseʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | teʼ /teʔ/ | cheeʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ |
| Casa | nya /ɲa/ | jaa /haː/ | na /na/ | paat /paːt/ | jaaʼ /haːʔ/ | jaa /haː/ | nah /nah/ |
| Perro | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | txʼyan /tʃʼjan/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼyaan /tʃʼjaːn/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | pekʼ /pekʼ/ |
| Gato | mis /mis/ | wiix /wiːʃ/ | mes /mes/ | mees /meːs/ | wiix /wiːʃ/ | mis /mis/ | mis /mis/ |
| Mano | qʼab /qʼab/ | qʼobʼ /qʼoɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼab /qʼab/ | qʼobʼ /qʼoɓ/ | qʼab /qʼab/ | kʼab /kʼab/ |
| Ojo | witzʼ /witsʼ/ | witz /wits/ | sat /sat/ | nakʼ /nakʼ/ | witz /wits/ | wach /watʃ/ | ich /itʃ/ |
| Hola | kʼamta /kʼamta/ | chjonte tey /tʃhonte tej/ | kawal /kawal/ | ma chaa /ma tʃaː/ | chjonte tey /tʃhonte tej/ | saʼbʼal /saʔbal/ | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ |
| Gracias | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | chjonte /tʃhonte/ | yuhwal /juhwal/ | tioxlaab /tjoʃlaːb/ | chjonte /tʃhonte/ | maltyox /maltjoʃ/ | dios bʼotik /dios botik/ |
| Uno | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /hun/ | jino /hino/ | juun /huːn/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Bueno | saqʼ /saqʼ/ | banix /baniʃ/ | watxʼ /watʃʼ/ | saqʼwach /saqʼwatʃ/ | baʼnxh /baʔnʃ/ | utz /uts/ | malobʼ /malob/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.