Lea faka-Tonga
Tongaisch
Austronesisch (Polynesisch)
Das Tongaische (lea fakatonga) ist eine polynesische Sprache des tongischen Zweigs (Schwestersprache des ausgestorbenen Niuafoʻou) und neben dem Englischen Amtssprache des Königreichs Tonga. Es zählt rund 187.000 Sprecher in Tonga sowie Diasporagemeinschaften in Neuseeland (~30.000), Australien (~25.000) und den USA (~50.000, besonders in Utah und Kalifornien). Tonga ist als eine der wenigen pazifischen Nationen bemerkenswert, die nie vollständig kolonisiert wurden — zwar stand es von 1900 bis 1970 unter britischem Protektorat, bewahrte jedoch seine Monarchie und erlebte nie eine europäische Besiedlung im Ausmaß Hawaiʻis oder Neuseelands. Sprachlich ist es durch eine Ergativ-Absolutiv-Kasusausrichtung gekennzeichnet — ein Merkmal der westpolynesischen (nuklearpolynesischen) Sprachen wie des Samoanischen, Niueanischen und Tuvaluischen, während nur die ostpolynesischen Sprachen (Hawaiisch, Māori, Tahitianisch) einen Akkusativbau aufweisen — sowie durch ein Akzentsystem, das zwischen definit und indefinit unterscheidet. Die lateinische Orthographie wurde in den 1830er Jahren von wesleyanischen Missionaren entwickelt; sie verwendet das ʻokina (Glottisverschlusslaut) und das Makron zur Kennzeichnung der Vokallänge. Die reiche mündliche Überlieferung (faiva, „Aufführungskunst") umfasst Redekunst, Tanz (etwa den Kriegstanz kailao) und Gesang; der stehend aufgeführte lakalaka-Tanz steht seit 2008 auf der UNESCO-Liste des immateriellen Kulturerbes.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Tongaisch
Wasser
vai
/vai/
Feuer
afi
/afi/
Sonne
laʻā
/laʔaː/
Mond
māhina
/maːhina/
Stern
fetuʻu
/fetuʔu/
Mutter
faʻē
/faʔeː/
Vater
tamai
/tamai/
Ich
au
/au/
Du
koe
/koe/
Name
hingoa
/hiŋoa/
Auge
mata
/mata/
Hand
nima
/nima/
Herz
loto
/loto/
Liebe
ʻofa
/ʔofa/
Baum
ʻakau
/ʔakau/
Haus
fale
/fale/
Hund
kulī
/kuliː/
Katze
pusi
/pusi/
Essen
kai
/kai/
Trinken
inu
/inu/
Eins
taha
/taha/
Zwei
ua
/ua/
Hallo
mālō e lelei
/maːloː e lelei/
Danke
mālō
/maːloː/
Gut
lelei
/lelei/
Computer
komipiuta
/komiˈpiuta/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Austronesian (Polynesian)-Sprachen
| Bedeutung | Tongaisch | Wallisianisch | Tokelauisch | Samoanisch | Niueanisch | Tuvaluisch | Ostfutunisch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Feuer | afi /afi/ | afi /aˈfi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /ˈafi/ |
| Sonne | laʻā /laʔaː/ | laʻā /laˈʔaː/ | la /la/ | lā /laː/ | lā /laː/ | laa /laː/ | la'ā /laˈʔaː/ |
| Mond | māhina /maːhina/ | māhina /maːˈhina/ | malama /malama/ | māsina /maːsina/ | mahina /mahina/ | masina /masina/ | māsina /maːˈsina/ |
| Stern | fetuʻu /fetuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetu /fetu/ | fetū /fetuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu'u /feˈtuʔu/ |
| Mutter | faʻē /faʔeː/ | faʻē /faˈʔeː/ | mātua /maːtua/ | tinā /tinaː/ | matua fifine /matua fifine/ | maatua /maːtua/ | tinana /tiˈnana/ |
| Vater | tamai /tamai/ | tāmai /taːˈmai/ | tamana /tamana/ | tamā /tamaː/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /taˈmana/ |
| Ich | au /au/ | au /au/ | au /au/ | a'u /aʔu/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Du | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | 'oe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /ˈkoe/ |
| Name | hingoa /hiŋoa/ | higoa /hiŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ |
| Auge | mata /mata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ |
| Hand | nima /nima/ | nima /ˈnima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /ˈlima/ |
| Herz | loto /loto/ | mafu /ˈmafu/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | mafu /ˈmafu/ |
| Liebe | ʻofa /ʔofa/ | ʻofa /ˈʔofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /aˈlofa/ |
| Baum | ʻakau /ʔakau/ | ʻakau /ʔaˈkau/ | lakau /lakau/ | laʻau /laʔau/ | akau /akau/ | laakau /laːkau/ | la'akau /laʔaˈkau/ |
| Haus | fale /fale/ | fale /ˈfale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /ˈfale/ |
| Hund | kulī /kuliː/ | kulī /kuˈliː/ | kuli /kuli/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kulī /kuˈliː/ |
| Katze | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pūsi /ˈpuːsi/ |
| Essen | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Trinken | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ |
| Eins | taha /taha/ | tahi /ˈtahi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | tasi /ˈtasi/ |
| Zwei | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | ua /ua/ | lua /ˈlua/ | lua /ˈlua/ |
| Hallo | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ | malo ni /malo ni/ | talofa /talofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | taalofa /taːlofa/ | mālō /maːˈloː/ |
| Danke | mālō /maːloː/ | mālō /maːˈloː/ | fakafetai /fakafetai/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | mālō /maːˈloː/ |
| Gut | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | mitaki /mitaki/ | lei /lei/ | mālie /maːˈlie/ |
| Computer | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | masini /maˈsini/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.