Wiradjuri
維拉朱里語
Pama-Nyungan › Central New South Wales(Wiradhuric)
維拉朱里語係維拉朱里民族嘅帕瑪-恩永甘語言,佢哋嘅地域覆蓋新南威爾士州中部三分之一,介乎 Wambool(麥格理河)、Kalari(拉克倫河)同馬蘭比吉河之間——係全州最大嘅單一語言分布區。個名本身就係一條語法:wirray「唔係」加後綴 -dhuray「有」,呢個係鄰近各族互相稱呼嘅標準方式。佢嘅音系係澳洲內陸嘅典型:分齒音(dh、nh)、硬顎音(dy、ny)同普通齒齦音,三個元音音質各自分長短;計數系統以五為底,建基於 marra,呢個詞既指「手」亦指「五」。第一語言嘅連續傳承喺二十世紀斷咗,但由 1980 年代起,維拉朱里長老小斯坦·格蘭特(Stan Grant Snr)同語言學家約翰·拉德(John Rudder)由十九世紀嘅記錄同留低嘅知識入面重建出一部超過 8,000 個詞嘅詞典,而家呢種語言由小學一路教到大學。現代維拉朱里語嘅大部分用法,包括呢度所列嘅形式,都係出自呢項復原工作,而唔係未曾中斷嘅日常口語。
使用地區
維拉朱里語嘅31個核心詞
水
galing
/ˈɡaliŋ/
火
wiiny
/wiːɲ/
日頭
yiray
/ˈjiɻaj/
月光
giwang
/ˈɡiwaŋ/
星
giralang
/ˈɡiɻalaŋ/
母親
gunhi
/ˈɡun̪i/
父親
babiin
/ˈbabiːn/
我
ngadhu
/ˈŋad̪u/
你
ngindhu
/ˈŋind̪u/
名
yuwin
/ˈjuwin/
眼
miil
/miːl/
手
marra
/ˈmara/
心
giiny
/ɡiːɲ/
愛
—
/—/
樹
madhan
/ˈmad̪an/
屋
ngurang
/ˈŋuɻaŋ/
狗
mirri
/ˈmiri/
貓
—
/—/
食
dharra
/ˈd̪ara/
飲
widyarra
/ˈwiɟara/
一
ngumbaay
/ˈŋumbaːj/
二
bula
/ˈbula/
你好
yaama
/ˈjaːma/
多謝
mandaang guwu
/ˈmandaːŋ ˈɡuwu/
好
marang
/ˈmaɻaŋ/
單詞比較
同Pama-Nyungan › Central New South Wales (Wiradhuric)相關語言比較
| 意思 | 維拉朱里語 | 迪爾巴爾語 | 馬卡賽語 | 瓦爾馬賈里語 | 意大利文 | 恩貢納沃語 | 意大利語(但丁時代) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 水 | galing /ˈɡaliŋ/ | bana /ˈbana/ | ira /ˈira/ | ngapa /ˈŋapa/ | acqua /ˈakkwa/ | kungal /kuŋal/ | acqua /ˈakːwa/ |
| 火 | wiiny /wiːɲ/ | buni /ˈbuni/ | ata /ˈata/ | warlu /ˈwaɭu/ | fuoco /ˈfwɔːko/ | warba /waɻba/ | foco /ˈfɔko/ |
| 日頭 | yiray /ˈjiɻaj/ | garri /ˈɡari/ | watu /ˈwatu/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ | sole /ˈsoːle/ | guma /ɡuma/ | sole /ˈsole/ |
| 月光 | giwang /ˈɡiwaŋ/ | gagara /ɡaˈɡara/ | uru /ˈuru/ | pira /ˈpira/ | luna /ˈluːna/ | birrang /biɻaŋ/ | luna /ˈluna/ |
| 星 | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ | gijiny /ɡiɟiɲ/ | ipi /ipi/ | wirl /wiɭ/ | stella /ˈstɛlla/ | dyurra /ɟura/ | stella /ˈstella/ |
| 母親 | gunhi /ˈɡun̪i/ | gumbu /ˈɡumbu/ | ina /ˈina/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | madre /ˈmaːdre/ | guni /ɡuni/ | madre /ˈmaːdre/ |
| 父親 | babiin /ˈbabiːn/ | ngumi /ˈŋumi/ | baba /ˈbaba/ | kirta /ˈkiʈa/ | padre /ˈpaːdre/ | pumba /pumba/ | padre /ˈpaːdre/ |
| 我 | ngadhu /ˈŋad̪u/ | ngaja /ŋaɟa/ | ani /ani/ | ngaju /ŋaɟu/ | io /ˈio/ | ngaya /ŋaja/ | io /ˈio/ |
| 你 | ngindhu /ˈŋind̪u/ | nginda /ŋinda/ | ai /ai/ | nyuntu /ɲuntu/ | tu /tu/ | ngindu /ŋindu/ | tu /ˈtu/ |
| 名 | yuwin /ˈjuwin/ | yidyi /jiɟi/ | naran /naran/ | yini /jini/ | nome /ˈnome/ | yini /jini/ | nome /ˈnoːme/ |
| 眼 | miil /miːl/ | jili /ˈɟili/ | nana /ˈnana/ | purlka /ˈpuɭka/ | occhio /ˈɔkkjo/ | mil /mil/ | occhio /ˈɔkːjo/ |
| 手 | marra /ˈmara/ | mala /ˈmala/ | tana /ˈtana/ | marnin /ˈmaɳin/ | mano /ˈmaːno/ | mara /maɻa/ | mano /ˈmano/ |
| 心 | giiny /ɡiːɲ/ | mugu /ˈmuɡu/ | — /—/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ | cuore /ˈkwɔːre/ | gauar /ɡauar/ | core /ˈkɔre/ |
| 愛 | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | amore /aˈmoːre/ | marmit /maɻmit/ | amore /aˈmore/ |
| 樹 | madhan /ˈmad̪an/ | yugu /ˈjuɡu/ | ate /ˈate/ | watiya /waˈtija/ | albero /ˈalbero/ | warabi /waɻabi/ | albero /ˈalbero/ |
| 屋 | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ | mija /ˈmiɟa/ | oma /ˈoma/ | ngurra /ˈŋura/ | casa /ˈkaːsa/ | kuni /kuni/ | casa /ˈkasa/ |
| 狗 | mirri /ˈmiri/ | guda /ˈɡuda/ | defa /ˈdɛfa/ | kunyarr /kuˈɲar/ | cane /ˈkaːne/ | mirri /miɻi/ | cane /ˈkane/ |
| 貓 | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | gatto /ˈɡatto/ | poosi /puːsi/ | gatto /ˈɡatːo/ |
| 食 | dharra /ˈd̪ara/ | janganyu /ɟaŋˈaɲu/ | nawa /ˈnawa/ | nga- /ŋa/ | mangiare /manˈdʒaːre/ | daring /daɻiŋ/ | mangiare /manˈdʒare/ |
| 飲 | widyarra /ˈwiɟara/ | jiwuli /ɟiˈwuli/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | nga- /ŋa/ | bere /ˈbeːre/ | nyu /ɲu/ | bevere /ˈbevere/ |
| 一 | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ | yara /ˈjara/ | u /ʔu/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ | uno /ˈuːno/ | guma /ɡuma/ | uno /ˈuno/ |
| 二 | bula /ˈbula/ | bulgany /bulɡaɲ/ | lolae /loˈlae/ | kujarra /kuɟara/ | due /ˈdue/ | bula /bula/ | due /ˈduːe/ |
| 你好 | yaama /ˈjaːma/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ciao /ˈtʃaːo/ | yumalundi /jumalundi/ | salute /saˈlute/ |
| 多謝 | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | grazie /ˈɡrattsje/ | miyamala /mijamala/ | mercede /merˈtʃede/ |
| 好 | marang /ˈmaɻaŋ/ | — /—/ | rau /rau/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ | buono /ˈbwɔːno/ | walunga /waluŋa/ | buono /ˈbwɔno/ |
LangMap — 語言視覺化項目嘅一部分。呢個係靜態、可抓取嘅摘要;互動地圖提供發音音頻、篩選同地球視圖。