Hədi
Tiếng Hdi
Ngữ hệ Phi-Á (nhánh Chad, Trung tâm, tiểu nhóm Mafa-Bata)
Hdi (trước đây gọi là Hidé, Hide) là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Chad ở dãy núi Mandara phía bắc Cameroon, gần biên giới Nigeria. Nó nổi tiếng trong giới ngôn ngữ học vì là một trong số ít ngôn ngữ châu Phi được ghi chép có hệ thống hài hòa nguyên âm [+/-ATR] hoàn toàn tương đương với các ngôn ngữ Đại Tây Dương-Congo ở Tây Phi, bất chấp việc nó thuộc ngữ hệ Phi-Á. Hdi có một kho phụ âm thanh hầu phong phú, bao gồm các âm nổ vào hữu thanh và vô thanh (ɓ, ɗ), và sách ngữ pháp tham khảo năm 2002 của Frajzyngier là một công trình lớn trong ngôn ngữ học Chad. Người Hdi là những nông dân tự cung tự cấp trên địa hình đá của dãy Mandara.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Hdi
Nước
yam
/jam/
Lửa
hu
/hu/
Mặt trời
vah
/vah/
Mặt trăng
ʔir
/ʔir/
Sao
gùvàkw
/ɡuvakʷ/
Mẹ
nəh
/nəh/
Cha
baba
/baba/
Tôi
yà
/ja/
Bạn
kà
/ka/
Tên
ɮùm
/ɮum/
Mắt
ɓah
/ɓah/
Tay
xen
/xen/
Tim
ɓal
/ɓal/
Yêu
ɓəz
/ɓəz/
Cây
ʔən
/ʔən/
Nhà
gay
/ɡaj/
Chó
ɓəzaŋ
/ɓəzaŋ/
Mèo
mərz
/mərz/
Ăn
za
/za/
Uống
sa
/sa/
Một
kələ
/kələ/
Hai
sìɗá
/siɗa/
Xin chào
ʔaza
/ʔaza/
Cảm ơn
ʔusi
/ʔusi/
Tốt
ɗəfa
/ɗəfa/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Afro-Asiatic (Chadic, Central, Mafa-Bata subgroup) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Hdi | Tiếng Daba | Tiếng Kera | Tiếng Bilen | Tiếng Kabardian | Tiếng Tigrinya | Tiếng Kabyle |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | yam /jam/ | yam /jam/ | mam /mam/ | አኳ /akwa/ | псы /psə/ | ማይ /maj/ | aman /aman/ |
| Lửa | hu /hu/ | kʷu /kʷu/ | ákə̀rə /akərə/ | ላእ /laʔ/ | мафӏэ /mafʼa/ | ሓዊ /ħawi/ | times /timəs/ |
| Mặt trời | vah /vah/ | ɓa /ɓa/ | kêr /keːɾ/ | ኤርሕ /erəħ/ | дыгъэ /dəʁa/ | ጸሓይ /tsʼəħaj/ | iṭij /itˤiʒ/ |
| Mặt trăng | ʔir /ʔir/ | paɗ /paɗ/ | mə̀sə̀rə /məsərə/ | ቸራ /tʃəra/ | мазэ /maza/ | ወርሒ /wərħi/ | aggur /aɡːuɾ/ |
| Sao | gùvàkw /ɡuvakʷ/ | gwevar /ɡʷevar/ | tùwrò /tuwro/ | ኰኵብ /kʷəkʷəb/ | вагъуэ /waːʁʷa/ | ኮኸብ /koˈxəb/ | itri /itri/ |
| Mẹ | nəh /nəh/ | mma /mːa/ | nâ /naː/ | እና /əna/ | анэ /ana/ | ኣደ /ʔaddə/ | yemma /jəmːa/ |
| Cha | baba /baba/ | daa /daː/ | bâ /baː/ | አባ /aba/ | адэ /ada/ | ኣቦ /ʔabbo/ | baba /baba/ |
| Tôi | yà /ja/ | nə /nə/ | kə́ŋ /kəŋ/ | አን /an/ | сэ /sa/ | ኣነ /ˈʔanä/ | nekk /nəkː/ |
| Bạn | kà /ka/ | ka /ka/ | kə /kə/ | እንቲ /ʔənti/ | уэ /wa/ | ንስኻ /nɨsˈxa/ | kečč /kətʃː/ |
| Tên | ɮùm /ɮum/ | zlim /ɮim/ | sumo /sumo/ | ስም /səm/ | цӀэ /tsʼə/ | ስም /sɨm/ | isem /isəm/ |
| Mắt | ɓah /ɓah/ | ɓəh /ɓəh/ | gìr /ɡir/ | ኢላ /ila/ | нэ /na/ | ዓይኒ /ʕajni/ | tiṭ /titˤ/ |
| Tay | xen /xen/ | xən /xən/ | kéu /keu/ | አንካዕ /ankaʕ/ | ӏэ /ʔa/ | ኢድ /ʔid/ | afus /afus/ |
| Tim | ɓal /ɓal/ | ɓəl /ɓəl/ | gùm /ɡum/ | ሊባ /liba/ | гу /ɡʷə/ | ልቢ /lɨbbi/ | ul /ul/ |
| Yêu | ɓəz /ɓəz/ | saw /saw/ | kùm /kum/ | ኩረቦ /kurəbo/ | лъагъуныгъэ /ɬaʁʷənəʁa/ | ፍቕሪ /fɨqʼɾi/ | tayri /tajɾi/ |
| Cây | ʔən /ʔən/ | hin /hin/ | kòsō /kosoː/ | ሐጨር /ħətʃər/ | жыг /ʒəɡ/ | ኦም /ʔom/ | ttejra /tːəʒɾa/ |
| Nhà | gay /ɡaj/ | gəy /ɡəj/ | gòl /ɡol/ | ጊና /ɡina/ | унэ /wəna/ | ገዛ /ɡəza/ | axxam /aχːam/ |
| Chó | ɓəzaŋ /ɓəzaŋ/ | ɓəzaŋ /ɓəzaŋ/ | kŋā /kŋaː/ | ጋቢራ /ɡabira/ | хьэ /ħa/ | ከልቢ /kəlbi/ | aydi /ajdi/ |
| Mèo | mərz /mərz/ | mərz /mərz/ | mūsā /muːsaː/ | ሐራ /ħara/ | джэду /dʒadu/ | ድሙ /dɨmmu/ | amcic /amʃiʃ/ |
| Ăn | za /za/ | za /za/ | nà /na/ | ምሰራ /məsəra/ | шхэн /ʃxan/ | ምብላዕ /mɨblaʕ/ | ečč /ətʃː/ |
| Uống | sa /sa/ | sa /sa/ | sā /saː/ | መዕያ /mətʕəja/ | ефэн /jafan/ | ምስታይ /mɨstaj/ | sew /səw/ |
| Một | kələ /kələ/ | mma /mːa/ | ká /ka/ | አሬ /are/ | зы /zə/ | ሓደ /ħadə/ | yiwen /jiwən/ |
| Hai | sìɗá /siɗa/ | sɨla /sɨla/ | cèw /tʃɛw/ | ልኛ /ləŋa/ | тӀу /tʷʼə/ | ክልተ /kɨlˈtə/ | sin /sin/ |
| Xin chào | ʔaza /ʔaza/ | salaŋ /salaŋ/ | ásālāmā /asaːlaːmaː/ | ኢራዋ /irawa/ | фӏэхъус /fʼaqʷəs/ | ሰላም /səlam/ | azul /azul/ |
| Cảm ơn | ʔusi /ʔusi/ | ndzaŋ /ndzaŋ/ | shùkūr /ʃukuːɾ/ | ቀንየለይ /qənjələj/ | фӏыщӏэ /fʼəʃʼa/ | የቐንየለይ /jɨqʼɨnjɨlɨj/ | tanemmirt /tanəmːiɾt/ |
| Tốt | ɗəfa /ɗəfa/ | ɗəfa /ɗəfa/ | kúɗá /kuɗa/ | ጨጋ /tʃəɡa/ | фӏы /fʼə/ | ጽቡቕ /tsʼɨbuqʼ/ | yelha /jəlħa/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.