удин муз
Tiếng Udi
Caucasus Đông Bắc (Lezgic)
Tiếng Udi là một ngôn ngữ Đông Bắc Kavkaz (nhánh Lezgic) ở Azerbaijan và Gruzia, hậu duệ trực tiếp hiện đại của tiếng Albania Kavkaz (tiếng Aluan) — ngôn ngữ văn học của Giáo hội Albania Kavkaz thời trung cổ (thế kỷ 4-12). Bộ chữ Albania Kavkaz do Mesrop Mashtots phát minh khoảng năm 410, được Gippert và Schulze giải mã vào năm 2008-2009 qua các bản palimpsest từ tu viện Sinai. Tiếng Udi hiện đại bị đe dọa nghiêm trọng, với khoảng 6.000 người nói tập trung ở làng Nij thuộc huyện Qabala, Azerbaijan. Udi có những đặc điểm hình thái không thường gặp: SOV với đánh dấu nhân xưng hạn chế, hệ cách phức tạp (khoảng 12 cách) và phối tự cách-cách chia tách (split-ergative).
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Udi
Nước
хе
/xe/
Lửa
арух
/arux/
Mặt trời
бех
/beχ/
Mặt trăng
уьш
/yʃ/
Sao
хабунах
/xabunax/
Mẹ
нана
/nana/
Cha
бабо
/babo/
Tôi
зу
/zu/
Bạn
ун
/un/
Tên
цӀи
/tsʼi/
Mắt
пул
/pul/
Tay
кул
/kul/
Tim
укӏ
/ukʼ/
Yêu
букӏесун
/buqʼesun/
Cây
хунч
/xuntʃ/
Nhà
кӏойи
/kʼoji/
Chó
ха
/xa/
Mèo
пӏшу
/pʼʃu/
Ăn
уксун
/uksun/
Uống
уьгсун
/yɡsun/
Một
са
/sa/
Hai
пӀа
/pʼa/
Xin chào
салам
/salam/
Cảm ơn
бахтӏам
/baχtʼam/
Tốt
яхъи
/jaqʼi/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ NE Caucasian (Lezgic) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Udi | Tiếng Albania Kavkaz | Tiếng Aghul | Tiếng Kryts | Tiếng Budukh | Tiếng Lezgi | Tiếng Tabasaran |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | хе /xe/ | xe /xe/ | хьед /ħed/ | xed /xed/ | хьед /ħed/ | яд /jad/ | штар /ʃtar/ |
| Lửa | арух /arux/ | ow /oʊ/ | цӏай /tsʼaj/ | ts'a /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ |
| Mặt trời | бех /beχ/ | beɣ /beɣ/ | рагъ /raʁ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Mặt trăng | уьш /yʃ/ | ḳac̣ḳac̣ /kʼatsʼkʼatsʼ/ | ваз /vaz/ | vats /vats/ | ваз /vaz/ | варз /varz/ | варз /varz/ |
| Sao | хабунах /xabunax/ | — /—/ | гъед /ʁed/ | xed /xed/ | хед /χed/ | гъед /ʁed/ | хяд /xæd/ |
| Mẹ | нана /nana/ | nana /nana/ | баб /bab/ | dada /dada/ | баб /bab/ | диде /dide/ | баб /bab/ |
| Cha | бабо /babo/ | baba /baba/ | ада /ada/ | buba /buba/ | дада /dada/ | буба /buba/ | дад /dad/ |
| Tôi | зу /zu/ | zu /zu/ | зун /zun/ | zin /zin/ | зы /zɨ/ | зун /zun/ | узу /uzu/ |
| Bạn | ун /un/ | un /un/ | вун /wun/ | vun /vun/ | вы /wɨ/ | вун /wun/ | уву /uvu/ |
| Tên | цӀи /tsʼi/ | cʼi /tsʼi/ | тӀвар /tʼʷar/ | tʼʷar /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ |
| Mắt | пул /pul/ | pʼul /pʼul/ | ул /ul/ | ul /ul/ | ул /ul/ | вил /vil/ | ул /ul/ |
| Tay | кул /kul/ | kʼul /kʼul/ | хил /xil/ | kul /kul/ | кул /kul/ | гъил /ʁil/ | хил /xil/ |
| Tim | укӏ /ukʼ/ | ükʼ /ykʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | rikʼ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | рикӏ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ |
| Yêu | букӏесун /buqʼesun/ | besown /besun/ | кӏанди /kʼandi/ | mukan /muˈkan/ | — /—/ | кӏан хьун /kʼan χun/ | ккунивал /kːunival/ |
| Cây | хунч /xuntʃ/ | xod /xod/ | тар /tar/ | xer /xer/ | тар /tar/ | тар /tar/ | гар /ɡar/ |
| Nhà | кӏойи /kʼoji/ | ḳoǰ /kʼodʒ/ | кьали /qʼali/ | xal /xal/ | кӏул /kʼul/ | кӏвал /kʼval/ | хал /xal/ |
| Chó | ха /xa/ | xa /xa/ | хвай /xwaj/ | xveqʼ /χveqʼ/ | хвар /χʷar/ | кицӏ /kitsʼ/ | хю /xy/ |
| Mèo | пӏшу /pʼʃu/ | — /—/ | кац /kats/ | — /—/ | — /—/ | кац /kats/ | кет /ket/ |
| Ăn | уксун /uksun/ | ows- /us/ | ифи /ifi/ | ulkura /ulˈkura/ | ухьун /uħun/ | тӏуьн /tʼyn/ | ипӏуб /ipʼub/ |
| Uống | уьгсун /yɡsun/ | owɣ- /uɣ/ | ахъан /aqʼan/ | hatsra /hatsˈra/ | эджи /edʒi/ | хъун /qun/ | ужуб /uʒub/ |
| Một | са /sa/ | sa /sa/ | са /sa/ | sa /sa/ | са /sa/ | сад /sad/ | саб /sab/ |
| Hai | пӀа /pʼa/ | pʼa /pʼa/ | кьуд /qʼud/ | qʼʷad /qʼʷad/ | къуьд /qʼʷyd/ | кьвед /qʷʼed/ | кьюб /qʼyb/ |
| Xin chào | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ |
| Cảm ơn | бахтӏам /baχtʼam/ | — /—/ | баркалла /baɾkalːa/ | — /—/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Tốt | яхъи /jaqʼi/ | kʼačʼal /kʼatʃʼal/ | хъвай /qwaj/ | yiğin /jiˈʁin/ | — /—/ | хъсан /qsan/ | ужу /uʒu/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.