ЦӀаIхна миз
Tiếng Tsakhur
ngữ hệ Đông Bắc Kavkaz (nhánh Lezgi, tiểu nhóm Aghul-Tabasaran-Tsakhur)
Tiếng Tsakhur (ЦӀаIхна миз hoặc Yiqby theo tên tự gọi) là một ngôn ngữ Kavkaz Đông Bắc (nhánh Lezgic) ở miền nam Daghestan và vùng đông bắc Azerbaijan lân cận. Người Tsakhur theo truyền thống là dân chăn nuôi di mục theo mùa, có đồng cỏ mùa hè ở vùng cao Kavkaz và đồng cỏ mùa đông ở vùng thấp Azerbaijan. Tiếng Tsakhur mang những dấu ấn loại hình đặc trưng của ngữ hệ Lezgic: hệ thống phụ âm phong phú với các âm bật hơi tống (ejectives), kiểu phối hợp tác cách–tuyệt đối, bốn lớp danh từ, và hình thái cách không gian phức tạp (khoảng 17 cách, bao gồm phân tiểu loại định vị). Chữ viết dựa trên ký tự Kirin năm 1992 được áp dụng theo chính sách ngôn ngữ thiểu số của Daghestan.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Tsakhur
Nước
хьад
/ħad/
Lửa
цӏай
/tsʼaj/
Mặt trời
верг
/verɡ/
Mặt trăng
ваз
/vaz/
Sao
хане
/χanɛ/
Mẹ
йед
/jed/
Cha
дакӏ
/dakʼ/
Tôi
зы
/zɨ/
Bạn
ғу
/ʁu/
Tên
до
/do/
Mắt
ул
/ul/
Tay
хыл
/xəl/
Tim
йикӏ
/jikʼ/
Yêu
ыкӏикна
/əkʼikna/
Cây
йывон
/jəvon/
Nhà
хав
/xav/
Chó
хӏвай
/ħʷaj/
Mèo
кӏет
/kʼet/
Ăn
аӏкӏвыс
/aʕkʷʼəs/
Uống
ийыхьес
/iijəħes/
Một
са
/sa/
Hai
къвад
/qʼʷad/
Xin chào
салам
/salam/
Cảm ơn
бахытыд
/baxətəd/
Tốt
йишда
/jiʃda/
Chim cu cu
гукки
/ɡukːi/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ NE Caucasian (Lezgic, Aghul-Tabasaran-Tsakhur subgroup) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Tsakhur | Tiếng Rutul | Tiếng Budukh | Tiếng Aghul | Tiếng Tabasaran | Tiếng Kryts | Tiếng Lezgi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | хьад /ħad/ | хьед /ħed/ | хьед /ħed/ | хьед /ħed/ | штар /ʃtar/ | xed /xed/ | яд /jad/ |
| Lửa | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ | ts'a /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ |
| Mặt trời | верг /verɡ/ | варагъ /waraʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Mặt trăng | ваз /vaz/ | ваз /waz/ | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | варз /varz/ | vats /vats/ | варз /varz/ |
| Sao | хане /χanɛ/ | хед /χed/ | хед /χed/ | гъед /ʁed/ | хяд /xæd/ | xed /xed/ | гъед /ʁed/ |
| Mẹ | йед /jed/ | нин /nin/ | баб /bab/ | баб /bab/ | баб /bab/ | dada /dada/ | диде /dide/ |
| Cha | дакӏ /dakʼ/ | дид /did/ | дада /dada/ | ада /ada/ | дад /dad/ | buba /buba/ | буба /buba/ |
| Tôi | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зун /zun/ | узу /uzu/ | zin /zin/ | зун /zun/ |
| Bạn | ғу /ʁu/ | вы /wɨ/ | вы /wɨ/ | вун /wun/ | уву /uvu/ | vun /vun/ | вун /wun/ |
| Tên | до /do/ | дур /dur/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | tʼʷar /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ |
| Mắt | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ul /ul/ | вил /vil/ |
| Tay | хыл /xəl/ | хыл /χɨl/ | кул /kul/ | хил /xil/ | хил /xil/ | kul /kul/ | гъил /ʁil/ |
| Tim | йикӏ /jikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | rikʼ /rikʼ/ | рикӏ /rikʼ/ |
| Yêu | ыкӏикна /əkʼikna/ | — /—/ | — /—/ | кӏанди /kʼandi/ | ккунивал /kːunival/ | mukan /muˈkan/ | кӏан хьун /kʼan χun/ |
| Cây | йывон /jəvon/ | хыл /χɨl/ | тар /tar/ | тар /tar/ | гар /ɡar/ | xer /xer/ | тар /tar/ |
| Nhà | хав /xav/ | хал /χal/ | кӏул /kʼul/ | кьали /qʼali/ | хал /xal/ | xal /xal/ | кӏвал /kʼval/ |
| Chó | хӏвай /ħʷaj/ | хыних /χɨniχ/ | хвар /χʷar/ | хвай /xwaj/ | хю /xy/ | xveqʼ /χveqʼ/ | кицӏ /kitsʼ/ |
| Mèo | кӏет /kʼet/ | гету /ɡetu/ | — /—/ | кац /kats/ | кет /ket/ | — /—/ | кац /kats/ |
| Ăn | аӏкӏвыс /aʕkʷʼəs/ | ухьун /uħun/ | ухьун /uħun/ | ифи /ifi/ | ипӏуб /ipʼub/ | ulkura /ulˈkura/ | тӏуьн /tʼyn/ |
| Uống | ийыхьес /iijəħes/ | эджин /edʒin/ | эджи /edʒi/ | ахъан /aqʼan/ | ужуб /uʒub/ | hatsra /hatsˈra/ | хъун /qun/ |
| Một | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | саб /sab/ | sa /sa/ | сад /sad/ |
| Hai | къвад /qʼʷad/ | кьуьд /qʼyd/ | къуьд /qʼʷyd/ | кьуд /qʼud/ | кьюб /qʼyb/ | qʼʷad /qʼʷad/ | кьвед /qʷʼed/ |
| Xin chào | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ |
| Cảm ơn | бахытыд /baxətəd/ | — /—/ | — /—/ | баркалла /baɾkalːa/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Tốt | йишда /jiʃda/ | йишды /jiʃdɨ/ | — /—/ | хъвай /qwaj/ | ужу /uʒu/ | yiğin /jiˈʁin/ | хъсан /qsan/ |
| Chim cu cu | гукки /ɡukːi/ | гиггу /ɡiɡːu/ | гугутӀ /ɡuɡutʼ/ | кекку /kːekːu/ | кукум /kːukːum/ | гугу /ɡuɡu/ | кукупӀ /kːukːupʼ/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.