Matses
Tiếng Matsés
ngữ hệ Pano (nhánh Mayoruna)
Matsés (còn gọi là Mayoruna) là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Pano ở lưu vực Yaquerana trên biên giới Peru–Brazil. Về mặt loại hình học, nó nổi tiếng nhờ một trong những hệ thống chứng cứ (evidential) phức tạp nhất thế giới: động từ bắt buộc phải mã hóa nguồn thông tin là trực tiếp, suy luận, phỏng đoán hay nghe lại, đồng thời còn phân biệt thời điểm xảy ra sự kiện với thời điểm người nói biết được sự kiện đó.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Matsés
Nước
mapi
/maˈpi/
Lửa
tsibo
/tsiˈbo/
Mặt trời
šëdo
/ʂɨˈdo/
Mặt trăng
use
/uˈse/
Sao
bacuë
/bakwɨ/
Mẹ
ëna
/ɨˈna/
Cha
papa
/paˈpa/
Tôi
ëbi
/ɨβi/
Bạn
mibi
/miβi/
Tên
cain
/kãin/
Mắt
bëdi
/bɨˈdi/
Tay
mëbi
/mɨˈbi/
Tim
šobi
/ʂoˈbi/
Yêu
—
/—/
Cây
mado
/maˈdo/
Nhà
šobo
/ʂoˈbo/
Chó
opa
/oˈpa/
Mèo
—
/—/
Ăn
pe-
/pe/
Uống
ak-
/ak/
Một
pazë
/paˈzɨ/
Hai
dabëd
/daβɨd/
Xin chào
—
/—/
Cảm ơn
—
/—/
Tốt
—
/—/
Nguồn
- Fleck, David W. (2003) A Grammar of Matses. PhD dissertation, Rice University.
- Fleck, David W. (2007) Evidentiality in Matses. In Aikhenvald & Dixon (eds.) Evidentiality. Oxford.
- Glottolog: Matses
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Panoan (Mayoruna) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Matsés | Tiếng Bidayuh Bukar-Sadong | Tiếng Kavalan | Tiếng Andi | Tiếng Pazeh | Tiền Nam Đảo ngữ | Tiếng Babuza (Favorlang) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | mapi /maˈpi/ | piin /piːn/ | zanum /zaˈnum/ | лъен /ɬen/ | dalum /da.lum/ | *daNum /daNum/ | zalum /zalum/ |
| Lửa | tsibo /tsiˈbo/ | apui /aˈpui/ | ramaz /raˈmaz/ | цӏай /tsʼaj/ | hapuy /ha.puj/ | *Sapuy /Sapuy/ | apoi /apoi/ |
| Mặt trời | šëdo /ʂɨˈdo/ | biduh /biˈduh/ | siban /siˈban/ | миллӏи /milːi/ | rizax /ɾi.zax/ | *waRi /waRi/ | — /—/ |
| Mặt trăng | use /uˈse/ | bulan /buˈlan/ | buran /buˈran/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | ilas /i.las/ | *bulaN /bulaN/ | zilias /siliəs/ |
| Sao | bacuë /bakwɨ/ | bitun /bitun/ | bituqan /bituqan/ | цӀцӀа /tsʼːa/ | mintol /mintol/ | *bituqen /bituqen/ | botto /botːo/ |
| Mẹ | ëna /ɨˈna/ | sindo /sinˈdoʔ/ | tina /ˈtina/ | ила /ila/ | ina /i.na/ | *ina /ina/ | tina /tina/ |
| Cha | papa /paˈpa/ | samah /saˈmah/ | tama /ˈtama/ | има /ima/ | aba /a.ba/ | *ama /ama/ | tama /tama/ |
| Tôi | ëbi /ɨβi/ | aku /aku/ | aiku /aiku/ | ден /dẽ/ | yaku /jaku/ | *aku /aku/ | ka-ina /kaina/ |
| Bạn | mibi /miβi/ | muh /muh/ | aisu /aisu/ | мин /min/ | isiu /isiu/ | *iSu /iSu/ | ijo /ijo/ |
| Tên | cain /kãin/ | ngaran /ŋaran/ | nangan /naŋan/ | цӀер /tsʼeːr/ | ngadan /ŋadan/ | *ŋajan /ŋajan/ | naan /naːn/ |
| Mắt | bëdi /bɨˈdi/ | bateh /baˈteh/ | mata /maˈta/ | гьаркӏо /haɾkʼo/ | daurik /da.u.ɾik/ | *maCa /maCa/ | macha /matʃa/ |
| Tay | mëbi /mɨˈbi/ | təŋən /tə̆ˈŋən/ | rima /riˈma/ | рекьа /rekʼa/ | rima /ɾi.ma/ | *lima /lima/ | rima /rima/ |
| Tim | šobi /ʂoˈbi/ | — /—/ | — /—/ | рокӏо /rokʼo/ | baga /ba.ɡa/ | *pusuq /pusuq/ | — /—/ |
| Yêu | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cây | mado /maˈdo/ | kayuh /kaˈjuh/ | kasuy /kaˈsuj/ | рикьва /riqʷːa/ | kahuy /ka.huj/ | *kaSiw /kaSiw/ | kayu /kaju/ |
| Nhà | šobo /ʂoˈbo/ | ramin /raˈmin/ | lepaw /ləˈpaw/ | хъоро /qʼoro/ | xuma /xu.ma/ | *Rumaq /Rumaq/ | ruma /ruma/ |
| Chó | opa /oˈpa/ | kaso /kaˈsoʔ/ | wasu /waˈsu/ | хвай /χʷaj/ | wazu /wa.zu/ | *asu /asu/ | asu /asu/ |
| Mèo | — /—/ | — /—/ | ngiyaw /ŋiˈjaw/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Ăn | pe- /pe/ | kuman /kuˈman/ | quman /quˈman/ | икъвин /iqʷːin/ | mekan /mə.kan/ | *kaen /kaen/ | maan /maːn/ |
| Uống | ak- /ak/ | ŋinum /ŋiˈnum/ | mimum /miˈmum/ | игьин /iɣin/ | mimaazip /mi.maː.zip/ | *inum /inum/ | minum /minum/ |
| Một | pazë /paˈzɨ/ | isaʔ /iˈsaʔ/ | issa /ˈissa/ | цеб /tseb/ | adang /a.daŋ/ | *isa /isa/ | nata /nata/ |
| Hai | dabëd /daβɨd/ | duɔh /duɔh/ | zusa /zusa/ | чӀеди /tʃʼedi/ | dusa /dusa/ | *duSa /duSa/ | naroa /naroa/ |
| Xin chào | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cảm ơn | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Tốt | — /—/ | biis /biːs/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.