Aghem
Tiếng Aghem
Ngữ hệ Đại Tây Dương-Congo (Bantu, Grassfields, Ring)
Tiếng Aghem (còn gọi là Wum) là một ngôn ngữ Ring thuộc nhánh Bantoid Cỏ ở vùng Wum, vùng tây-bắc Cameroon. Tầm ảnh hưởng ngôn ngữ học vượt xa quy mô của nó: các nghiên cứu rộng của Larry Hyman (đặc biệt là chuyên khảo "Aghem Grammatical Structure" năm 1979) khiến nó trở thành ngôn ngữ tham chiếu quan trọng trong ngôn ngữ học châu Phi về thanh điệu, đánh dấu tiêu điểm và hệ thống lớp danh từ. Nổi tiếng với hệ thống tiêu điểm hai lớp khác thường được đánh dấu bằng vị trí chủ ngữ sau động từ/in-situ, và hệ thống thanh điệu có thanh trôi và giáng cấp.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Aghem
Nước
mê'
/meʔ/
Lửa
ìmáa'
/imáaʔ/
Mặt trời
kû'
/kuʔ/
Mặt trăng
nâa'
/naːʔ/
Sao
ntsə́
/ntsə́/
Mẹ
mò
/mo/
Cha
tâ
/ta/
Tôi
à
/à/
Bạn
ò
/ò/
Tên
yə́ŋ
/jə́ŋ/
Mắt
dyiá
/djia/
Tay
kwô'
/kwoʔ/
Tim
mwâ
/mwa/
Yêu
nkòŋ
/ŋkoŋ/
Cây
kpa'
/kpaʔ/
Nhà
ndô
/ndo/
Chó
mbî
/mbi/
Mèo
gò
/ɡo/
Ăn
nîa
/nia/
Uống
nyâa
/ɲaː/
Một
mò
/mo/
Hai
bɔ́ʔɔ́
/bɔ́ʔɔ́/
Xin chào
kâa'
/kaːʔ/
Cảm ơn
ŋyaa'
/ŋjaːʔ/
Tốt
mwâ'
/mwaʔ/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Atlantic-Congo (Bantu, Grassfields, Ring) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Aghem | Tiếng Meta' | Tiếng Ewondo | Tiếng Bulu | Tiếng Fang | Tiếng Kaonde | Tiếng Lingala |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | mê' /meʔ/ | mə /mə/ | medzim /medzim/ | medim /medim/ | mendim /mendim/ | mema /mema/ | máí /mai/ |
| Lửa | ìmáa' /imáaʔ/ | mɔŋ /mɔŋ/ | ndoa /ndoa/ | ndoa /ndoa/ | ndoa /ndoa/ | mujilo /mudʒilo/ | mɔ́tɔ /mɔtɔ/ |
| Mặt trời | kû' /kuʔ/ | nyam /ɲam/ | dzōb /dʒoːb/ | zobé /zobe/ | zòp /zop/ | juba /dʒuba/ | mói /moi/ |
| Mặt trăng | nâa' /naːʔ/ | nuŋ /nuŋ/ | ngɔn /ŋɡɔn/ | ngon /ŋɡon/ | ngɔn /ŋɡɔn/ | ñondo /ɲondo/ | sánzá /sanza/ |
| Sao | ntsə́ /ntsə́/ | ntsə́ /ntsə́/ | ôtɛtɛ /ótɛtɛ/ | ôtɛtɛ /ótɛtɛ/ | ótéteŋ /ótéteŋ/ | lutanda /lutanda/ | monzoto /monzɔtɔ/ |
| Mẹ | mò /mo/ | ma /ma/ | nyia /ɲia/ | nyia /ɲia/ | nyia /ɲia/ | bama /bama/ | mamá /mama/ |
| Cha | tâ /ta/ | ta /ta/ | tara /taɾa/ | tata /tata/ | tara /tara/ | batata /batata/ | tatá /tata/ |
| Tôi | à /à/ | mə̀ /mə̀/ | ma /má/ | ma /má/ | me /me/ | amiwa /amiwa/ | ngai /ⁿɡai/ |
| Bạn | ò /ò/ | ò /ò/ | wa /wá/ | wô /wô/ | wè /wè/ | obewa /obewa/ | yo /jo/ |
| Tên | yə́ŋ /jə́ŋ/ | ə́ɲə́ /ə́ɲə́/ | jôé /ʒóé/ | jôé /ʒóé/ | djoè /dʒoɛ/ | jizhina /dʒiʒina/ | nkombo /ⁿkombo/ |
| Mắt | dyiá /djia/ | dzi /dzi/ | dzìs /dʒis/ | zis /zis/ | dis /dis/ | jiso /dʒiso/ | líso /liso/ |
| Tay | kwô' /kwoʔ/ | boa /boa/ | woó /woʔo/ | wo /wo/ | wɔ /wɔ/ | kuboko /kuboko/ | lobɔ́kɔ /lobɔkɔ/ |
| Tim | mwâ /mwa/ | mu /mu/ | nlem /nlem/ | nlem /nlem/ | nle /nle/ | muchima /mutʃima/ | motéma /motema/ |
| Yêu | nkòŋ /ŋkoŋ/ | kɔŋ /kɔŋ/ | nye'e /ɲeʔe/ | nye'a /ɲeʔa/ | ndzem /ndzem/ | butemwe /butemwe/ | bolíngo /boliŋɡo/ |
| Cây | kpa' /kpaʔ/ | ti /ti/ | elé /ele/ | élé /ele/ | eli /eli/ | kichi /kitʃi/ | nzété /nzete/ |
| Nhà | ndô /ndo/ | nda /nda/ | nda /nda/ | nda /nda/ | nda /nda/ | nzubo /nzubo/ | ndáko /ndako/ |
| Chó | mbî /mbi/ | mbu /mbu/ | mvu /mvu/ | mvu /mvu/ | mvu /mvu/ | mbwa /mbwa/ | mbwá /mbwa/ |
| Mèo | gò /ɡo/ | guŋ /ɡuŋ/ | esìŋga /esiŋɡa/ | esinga /esiŋɡa/ | esin /esin/ | kapuso /kapuso/ | nyáu /ɲau/ |
| Ăn | nîa /nia/ | mé /me/ | di /di/ | dzia /dʒia/ | di /di/ | kuja /kudʒa/ | kolía /kolia/ |
| Uống | nyâa /ɲaː/ | nyo /ɲo/ | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | kutoma /kutoma/ | komɛ́la /komɛla/ |
| Một | mò /mo/ | mɔ /mɔ/ | fok /fok/ | fok /fok/ | bok /bok/ | umo /umo/ | mɔ̌kɔ́ /mɔkɔ/ |
| Hai | bɔ́ʔɔ́ /bɔ́ʔɔ́/ | bɛ́ /bɛ́/ | bɛ̌ /bɛ̌/ | bɛ̌ /bɛ̌/ | bɛ̀ /bɛ̀/ | bibili /bibili/ | mibale /mibale/ |
| Xin chào | kâa' /kaːʔ/ | mɔlɔŋ /mɔlɔŋ/ | mbɔlɔ /mbɔlɔ/ | mbolo /mbolo/ | mbolo /mbolo/ | mwapoñai /mwapoɲai/ | mbóte /mbote/ |
| Cảm ơn | ŋyaa' /ŋjaːʔ/ | nfɔn /nfɔn/ | akiba /akiba/ | akiba /akiba/ | akiba /akiba/ | nasakwilila /nasakwilila/ | matɔ́ndɔ /matɔndɔ/ |
| Tốt | mwâ' /mwaʔ/ | mwa /mwa/ | mbaŋ /mbaŋ/ | mbamba /mbamba/ | mbeng /mbeŋ/ | kyawama /kjawama/ | malámu /malamu/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.