Djambarrpuyŋu
Джамбаррпуйнгу
пама-ньюнгський (Yolŋu, Dhuwal)
Джамбаррпуйнгу (Djambarrpuyŋu) — різновид йолнгу-мата, що належить до групи дхувал, поширений на північному сході Арнем-Ленду в Північній території Австралії з центром у Ґалівінку (острів Елчо). Це найпоширеніша аборигенна мова регіону, яка функціонує як лінгва франка між кланами йолнгу; саме тому перепис 2021 року нарахував близько 3800 мовців — більше, ніж майже для будь-якої іншої традиційної австралійської мови. Граматично вона пама-нюнганська: з розвиненим відмінковим маркуванням, дуже вільним порядком слів і займенниковою системою, що розрізняє однину, двоїну й множину, а також інклюзивне та ексклюзивне «ми». Її лексика несе характерний шар макасарських запозичень від столітньої торгівлі трепангом із Сулавесі — walu «сонце, день» виводять від макасарського allo. Незвично для австралійської мови, діти й досі засвоюють її як першу; вона має повний Новий Заповіт (2008), а також великий словник і довідкову граматику.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Джамбаррпуйнгу
Вода
gapu
/ɡapu/
Вогонь
gurtha
/ɡuɻt̪a/
Сонце
walu
/walu/
Місяць
ŋaḻindi
/ŋaɭindi/
Зірка
ganyu
/ɡaɲu/
Мати
ŋäṉḏi
/ŋaːɳɖi/
Батько
bäpa
/baːpa/
Я
ŋarra
/ŋara/
Ти
nhe
/n̪e/
Ім'я
yäku
/jaːku/
Око
mel
/mel/
Рука
goŋ
/ɡoŋ/
Серце
ḏoṯurrk
/ɖoʈurk/
Любов
djäl
/ɟaːl/
Дерево
dharpa
/d̪aɻpa/
Дім
buṉbu
/buɳbu/
Собака
wuŋgan
/wuŋɡan/
Кішка
butjikit
/bucikit/
Їсти
ḻuka
/ɭuka/
Пити
ḻuka
/ɭuka/
Один
waŋgany
/waŋɡaɲ/
Два
märrma'
/maːrmaʔ/
Привіт
Nhämirri nhe?
/n̪aːmiri n̪e/
Дякую
—
/—/
Добрий
manymak
/maɲmak/
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Pama-Nyungan (Yolŋu, Dhuwal)
| Значення | Джамбаррпуйнгу | Варльпірі | Марту-ванка | Нанда | Олкол | Нгуннавал | Нунгар |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | gapu /ɡapu/ | ngapa /ŋapa/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kupa /kupa/ | kungal /kuŋal/ | kep /kep/ |
| Вогонь | gurtha /ɡuɻt̪a/ | warlu /waɭu/ | waru /waɾu/ | warla /waɻla/ | paral /paɻal/ | warba /waɻba/ | kaarl /kaːɻl/ |
| Сонце | walu /walu/ | wanta /wanta/ | tjirntu /cɪɳʈu/ | wurʼa /wuɾʔa/ | naŋkari /naŋkaɻi/ | guma /ɡuma/ | ngangk /ŋaŋk/ |
| Місяць | ŋaḻindi /ŋaɭindi/ | pira /piɻa/ | kayalany /kajalaɲ/ | kanyala /kaɲala/ | kakal /kakal/ | birrang /biɻaŋ/ | miyak /mijak/ |
| Зірка | ganyu /ɡaɲu/ | wanjirlpirri /waɲɟiɭpiri/ | piriny /piriɲ/ | indiya /indija/ | el idnban /el ˈidnban/ | dyurra /ɟura/ | djinda /ɟinda/ |
| Мати | ŋäṉḏi /ŋaːɳɖi/ | ngati /ŋati/ | yakaji /jakaɟi/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngangi /ŋaŋi/ | guni /ɡuni/ | ngangk /ŋaŋk/ |
| Батько | bäpa /baːpa/ | kirda /kiɖa/ | mama /mama/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | kaba /kaba/ | pumba /pumba/ | maam /maːm/ |
| Я | ŋarra /ŋara/ | ngaju /ŋaɟu/ | ngayu /ŋaju/ | ngayi /ŋaji/ | ay /aj/ | ngaya /ŋaja/ | ngany /ŋaɲ/ |
| Ти | nhe /n̪e/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyini /ɲini/ | inag /inaɡ/ | ngindu /ŋindu/ | noonook /nunuk/ |
| Ім'я | yäku /jaːku/ | yirdi /jiɖi/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ukal /ukal/ | yini /jini/ | kwerl /kwɛɻl/ |
| Око | mel /mel/ | milpa /milpa/ | kuru /kuɾu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | mil /mil/ | mel /mel/ |
| Рука | goŋ /ɡoŋ/ | rdaka /ɖaka/ | mara /maɾa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mar /maɻ/ |
| Серце | ḏoṯurrk /ɖoʈurk/ | wankaru /waŋkaɻu/ | kurtu /kʊɻʈu/ | pulpara /pulpaɻa/ | piku /piku/ | gauar /ɡauar/ | kortang /koɻtaŋ/ |
| Любов | djäl /ɟaːl/ | nyangu /ɲaŋu/ | mukulyu /mukuʎu/ | kanyji /kaɲdʒi/ | kanyji /kaɲɟi/ | marmit /maɻmit/ | djaadjam /dʒaːdʒam/ |
| Дерево | dharpa /d̪aɻpa/ | watiya /watija/ | watarrka /wataɻka/ | parntany /paɳʈaɲ/ | warray /waɾaj/ | warabi /waɻabi/ | boorn /boːɻn/ |
| Дім | buṉbu /buɳbu/ | ngurra /ŋura/ | ngurra /ŋura/ | nhurra /ɳuɻa/ | mariŋ /maɻiŋ/ | kuni /kuni/ | mia /maja/ |
| Собака | wuŋgan /wuŋɡan/ | jarntu /caɳʈu/ | papa /papa/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | kunpa /kunpa/ | mirri /miɻi/ | dwert /dweɻt/ |
| Кішка | butjikit /bucikit/ | mungalpa /muŋalpa/ | — /—/ | paka /paka/ | paka /paka/ | poosi /puːsi/ | nguni /ŋuni/ |
| Їсти | ḻuka /ɭuka/ | ngarni /ŋaɳi/ | ngalku- /ŋalku/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngarinya /ŋaɻiɲa/ | daring /daɻiŋ/ | ngarn /ŋaɻn/ |
| Пити | ḻuka /ɭuka/ | purrami /purami/ | tjiki- /cɪki/ | nyuna /ɲuna/ | kupa nyaa /kupa ɲaː/ | nyu /ɲu/ | ngarn /ŋaɻn/ |
| Один | waŋgany /waŋɡaɲ/ | jinta /cinta/ | kutjarra-wangu /kucara waŋu/ | kuyu /kuju/ | kuyu /kuju/ | guma /ɡuma/ | keny /keɲ/ |
| Два | märrma' /maːrmaʔ/ | jirrama /ɟiɾama/ | kujarra /kucara/ | wuthada /wut̪aɖa/ | uchir /utʃir/ | bula /bula/ | koodjal /kuɟal/ |
| Привіт | Nhämirri nhe? /n̪aːmiri n̪e/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | yumalundi /jumalundi/ | kaya /kaja/ |
| Дякую | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | miyamala /mijamala/ | boordawan /boːɻdawan/ |
| Добрий | manymak /maɲmak/ | ngurrju /ŋurcu/ | palya /paʎa/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ | walunga /waluŋa/ | kwobidak /kwobidak/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.