Wichí Lhamtés
ภาษาวีชี
ตระกูลมาตาโก-มาตากวายัน
ภาษาวิชี (เดิมเรียกว่ามาตาโก; ชื่อเรียกตนเอง Wichí Lhamtés "คำพูดของชาววิชี") เป็นภาษาหลักของตระกูลมาตาโก-มาตากวายัน พูดโดยชาววิชีราว 50,000–60,000 คนทั่วภูมิภาคกรานชาโกในอาร์เจนตินา โบลิเวีย และปารากวัย ตระกูลมาตาโก-มาตากวายันเป็นตระกูลเล็กและโดดเดี่ยวภายในภาษาศาสตร์อเมริกาใต้ โดยภาษาวิชีเป็นสมาชิกที่ใหญ่ที่สุด เคียงข้างภาษานิวัคเล มากา และโชโรเต ในเชิงภาษาศาสตร์ ภาษาวิชีมีลักษณะเฉพาะแบบมาตาโก-มาตากวายัน ได้แก่ การจัดเรียงแบบประธาน-กรรม (nominative-accusative) อนุภาคนามคล้ายคำลักษณนาม และลำดับองค์ประกอบแบบ SVO ที่มีแนวโน้มวางกริยาไว้ท้าย ชุมชนวิชีมีบทบาทเคลื่อนไหวในขบวนการสิทธิชนพื้นเมืองของอาร์เจนตินามาตั้งแต่ทศวรรษ 1990 พร้อมการศึกษาสองภาษาในจังหวัดซัลตาและฟอร์โมซา
พื้นที่ที่ใช้
31 คำหลักใน ภาษาวีชี
น้ำ
inot
/inot/
ไฟ
itoj
/itox/
ดวงอาทิตย์
ifwala
/ifʷala/
ดวงจันทร์
hawu
/hawu/
ดาว
katʼes
/katʼes/
แม่
ko
/ko/
พ่อ
lo
/lo/
ฉัน
olham
/olam/
คุณ
am
/am/
ชื่อ
lhey
/ɬej/
ตา
titsej
/titsex/
มือ
kuwej
/kuwex/
ใจ
kahayl
/kahajl/
รัก
lhayanej
/ʎajanex/
ต้นไม้
halaj
/halax/
บ้าน
wek
/wek/
หมา
asinaj
/asinax/
แมว
mishi
/miʃi/
กิน
lechek
/letʃek/
ดื่ม
yim
/jim/
หนึ่ง
ifwa
/ifʷa/
สอง
nitewk
/nitewk/
สวัสดี
hayej
/hajex/
ขอบคุณ
nehayij
/nehajix/
ดี
is
/is/
นกคัคคู
hotsen'i
/hotsenˈʔi/
แหล่งข้อมูล
เปรียบเทียบคำศัพท์
เปรียบเทียบกับภาษาตระกูล Mataco-Mataguayan ที่เกี่ยวข้อง
| ความหมาย | ภาษาวีชี | ภาษาอาชัวร์ | ภาษาชูอาร์ | ภาษาโสระ | ภาษาเอ็มเบราเหนือ | ภาษาเกชัวอายาคูโช | ภาษาอาทิคาเมก |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| น้ำ | inot /inot/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | daŋa /daŋa/ | do /do/ | yaku /jaku/ | nipi /nipi/ |
| ไฟ | itoj /itox/ | ji /hi/ | ji /hi/ | tin /tin/ | tu /tu/ | nina /nina/ | ickoteo /iʃkoteo/ |
| ดวงอาทิตย์ | ifwala /ifʷala/ | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | dag /dag/ | hewa /hewa/ | inti /inti/ | pisim /pisim/ |
| ดวงจันทร์ | hawu /hawu/ | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | dian /dian/ | ahuru /ahuɾu/ | killa /kiʎa/ | tipikaw pisim /tipikaw pisim/ |
| ดาว | katʼes /katʼes/ | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | tərɖaŋ /tərɖaŋ/ | chidua /tʃidua/ | quyllur /ˈqojʎur/ | atcakos /atʃakos/ |
| แม่ | ko /ko/ | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | ayo /ajo/ | papa /papa/ | mama /mama/ | okawi /okawi/ |
| พ่อ | lo /lo/ | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | aba /aba/ | apa /apa/ | tayta /tajta/ | ohi /ohi/ |
| ฉัน | olham /olam/ | wi /wi/ | wi /wi/ | ɲen /ɲɛn/ | mʉ /mɨ/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | nir /niɾ/ |
| คุณ | am /am/ | ame /ame/ | ame /ame/ | am /am/ | bʉ /bɨ/ | qam /qam/ | kir /kiɾ/ |
| ชื่อ | lhey /ɬej/ | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | ɲum /ɲum/ | trʉ̃ /tɾɨ̃/ | suti /ˈsuti/ | wirowin /wiɾowin/ |
| ตา | titsej /titsex/ | jii /hiː/ | jii /hiː/ | siʔi /siʔi/ | tau /tau/ | ñawi /ɲawi/ | mickisikw /mitʃkisikʷ/ |
| มือ | kuwej /kuwex/ | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | si /si/ | jua /xua/ | maki /maki/ | kicikon /kitʃikon/ |
| ใจ | kahayl /kahajl/ | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | suʔun /suʔun/ | ƀakhuru /ɓakuɾu/ | sunqu /suŋqu/ | mite /mite/ |
| รัก | lhayanej /ʎajanex/ | anentin /anentin/ | anentaiti /anentaiti/ | adi /adi/ | ãỹba /ãɨba/ | kuyay /kujaj/ | sakitewin /sakitewin/ |
| ต้นไม้ | halaj /halax/ | numi /numi/ | numi /numi/ | dar /dar/ | bakuru /bakuɾu/ | sacha /satʃa/ | mihtikw /mihtikw/ |
| บ้าน | wek /wek/ | jea /hea/ | jea /hea/ | suʔuŋ /suʔuŋ/ | te /te/ | wasi /wasi/ | miciwap /mitʃiwap/ |
| หมา | asinaj /asinax/ | yawa /jawa/ | yawá /jaˈwa/ | sua /sua/ | usa /usa/ | allqu /aʎqu/ | atim /atim/ |
| แมว | mishi /miʃi/ | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | biri /biri/ | misu /misu/ | michi /mitʃi/ | minoc /minotʃ/ |
| กิน | lechek /letʃek/ | yuata /juata/ | yuata /juata/ | kay /kaj/ | ko /ko/ | mikuy /mikuj/ | mitikwa /mitikwa/ |
| ดื่ม | yim /jim/ | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | pim /pim/ | dorrare /doraɾe/ | upyay /upjaj/ | minikwa /minikwa/ |
| หนึ่ง | ifwa /ifʷa/ | kichik /kitʃik/ | chikichik /tʃikitʃik/ | aboy /aboj/ | aba /aba/ | huk /huk/ | peikw /pejkʷ/ |
| สอง | nitewk /nitewk/ | jimiar /himiaɾ/ | jimiará /himiaɾa/ | baguu /baɡu/ | umé /ume/ | iskay /ˈiskaj/ | niso /niso/ |
| สวัสดี | hayej /hajex/ | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | limtam /limtam/ | sake bia /sake bia/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | kwei /kwej/ |
| ขอบคุณ | nehayij /nehajix/ | mai-tikut /majtikut/ | yuminsajme /juminsahme/ | surai /surai/ | bia bara /bia baɾa/ | añay /aɲaj/ | mikwetc /mikwetʃ/ |
| ดี | is /is/ | penker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | mando /mando/ | bia /bia/ | allin /aʎin/ | miloci /milotʃi/ |
| นกคัคคู | hotsen'i /hotsenˈʔi/ | — | — | — | b̶ijũẽ /ɓiˈhũẽ/ | — | — |
ส่วนหนึ่งของ LangMap — โครงการแสดงภาพทางภาษาศาสตร์ นี่คือสรุปแบบสถิตที่ค้นเก็บได้ แผนที่แบบโต้ตอบมีเสียงการออกเสียง ตัวกรอง และมุมมองลูกโลก