หนังสือที่บันทึกการเกิดของจีนกลาง
ปี 1324 ช่วงกลางราชวงศ์หยวน นักประพันธ์บทละครและนักทฤษฎีดนตรี โจวเต๋อชิง (周德清) ได้แต่ง จงหยวนอินยุ่น (中原音韻 'เสียงและสัมผัสของที่ราบกลาง') จุดประสงค์เพื่อช่วยนักประพันธ์ จ๋าจวี้ (雜劇) หาคำสัมผัสที่ออกเสียงสัมผัสจริงในภาษาเหนือ
สำหรับนักภาษาศาสตร์ประวัติศาสตร์ นี่คือเอกสารที่ยึดติดการเปลี่ยนแปลงจากภาษาจีนกลางเก่า (เสียงสุย-ถัง ราว 600 ค.ศ.) ไปสู่ภาษาจีนกลางสมัยใหม่
สิ่งที่หนังสือพิสูจน์
- เสียงเข้า (入聲) หายไปจากภาษาเหนือแล้ว ในระบบสมัยถัง-ซ่ง เสียงที่สี่คือเสียงเข้า ซึ่งก็คือกลุ่มพยางค์ที่ลงท้ายด้วยเสียงกัก (-p, -t, -k) นั่นเอง และในหนังสือเล่มนี้พยางค์เหล่านั้นได้กระจายเข้ากับ 3 เสียงที่เหลือแล้ว — ลักษณะของจีนกลางสมัยใหม่
- เสียง 1 และ 2 แยกจากกัน จากการแยกตามความเป็นเสียงของพยัญชนะต้น
- พยัญชนะกัก-เสียดสีก้องเปลี่ยนเป็นไม่ก้อง (b, d, g, dz, dʒ) — ความแตกต่างระหว่างจีนกลางกับภาษาอู๋ในปัจจุบัน
ภาษาจีนกลางที่ถือกำเนิดบนเวที
น่าทึ่งที่หลักฐานการเกิดของจีนกลางคือ คู่มือสำหรับโรงละคร ไม่ใช่พจนานุกรมราชสำนัก ละครหยวนแสดงให้ผู้ชมในเมืองที่หลากหลาย — ขุนนางมองโกล นักวิชาการฮั่น พ่อค้าเปอร์เซีย — และต้องใช้ภาษาเหนือร่วม