Yagaria
Kiyagaria
Trans-New Guinea (Eastern Highlands)
Kiyagaria ni lugha ya nyanda za juu mashariki ya Papua New Guinea, inayoainishwa katika tawi la Kainantu-Goroka la familia ya Trans-New Guinea. Hutumia maumbo mengi ya vitenzi yanayoonyesha ushahidi (evidentiality) na hali (aspect), sifa ya kawaida ya lugha za Kipapua za nyanda za juu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiyagaria
Maji
nofa
/nofa/
Moto
yo
/jo/
Jua
kena
/kena/
Mwezi
ulu
/ulu/
Nyota
gale
/ɡale/
Mama
nene
/nene/
Baba
papa
/papa/
Mimi
dgai
/dɡai/
Wewe
gai
/ɡai/
Jina
yaoʼ
/jaoʔ/
Jicho
gago
/ɡaɡo/
Mkono
bayo
/bajo/
Moyo
nemo
/nemo/
Upendo
amige
/amiɡe/
Mti
yake
/jake/
Nyumba
nono
/nono/
Mbwa
yapa
/japa/
Paka
pusi
/pusi/
Kula
na
/na/
Kunywa
nava
/nava/
Moja
kahene
/kahene/
Mbili
lole
/lole/
Habari
amige
/amiɡe/
Asante
tega
/teɡa/
Nzuri
kavi
/kavi/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Trans-New Guinea (Eastern Highlands) zinazohusiana
| Maana | Kiyagaria | Kikanite | Kihuli | Kihiri Motu | Kisranan Tongo | Asháninka | Kifiji |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nofa /nofa/ | nai /nai/ | iba /iba/ | ranu /ɾanu/ | watra /watra/ | nija /nidʒa/ | wai /wai/ |
| Moto | yo /jo/ | lo /lo/ | tia /tia/ | lahi /lahi/ | faya /faja/ | paamari /paːmaɾi/ | buka /mbuka/ |
| Jua | kena /kena/ | suka /suka/ | nogo /noɡo/ | dina /dina/ | son /son/ | oorya /oːɾja/ | matanisiga /matanisiŋa/ |
| Mwezi | ulu /ulu/ | ika /ika/ | hina /hina/ | hua /hua/ | mun /mun/ | kashiri /kaʃiɾi/ | vula /βula/ |
| Nyota | gale /ɡale/ | ka'nefi /kaʔnefi/ | hana /hana/ | hisiu /hisiu/ | stari /ˈstari/ | impoquiro /impokiɾo/ | kalokalo /kalokalo/ |
| Mama | nene /nene/ | nene /nene/ | ainya /aiɲa/ | sina /sina/ | mama /mama/ | ina /ina/ | tina /tina/ |
| Baba | papa /papa/ | nafa /nafa/ | aba /aba/ | tama /tama/ | papa /papa/ | apa /apa/ | tama /tama/ |
| Mimi | dgai /dɡai/ | nagaya /naɡaja/ | i /i/ | lau /lau/ | mi /mi/ | naaka /naːka/ | au /au/ |
| Wewe | gai /ɡai/ | kagaya /kaɡaja/ | í /í/ | oi /oi/ | yu /ju/ | aviro /aβiɾo/ | iko /iko/ |
| Jina | yaoʼ /jaoʔ/ | agi /aɡi/ | mini /mini/ | ladana /laˈdana/ | nen /nɛn/ | ivairo /iβaiɾo/ | yaca /jaða/ |
| Jicho | gago /ɡaɡo/ | avu /avu/ | ta /ta/ | matana /matana/ | ai /ai/ | noki /noki/ | mata /mata/ |
| Mkono | bayo /bajo/ | azana /azana/ | ki /ki/ | ima /ima/ | anu /anu/ | nako /nako/ | liga /liŋa/ |
| Moyo | nemo /nemo/ | agu /aɡu/ | hambu /hambu/ | kudouna /kudouna/ | ati /ati/ | nosanto /nosanto/ | uto /uto/ |
| Upendo | amige /amiɡe/ | avesi /avesi/ | hando /hando/ | lalokau /lalokau/ | lobi /lobi/ | nonintsi /nonintsi/ | loloma /loloma/ |
| Mti | yake /jake/ | yafa /jafa/ | danda /danda/ | au /au/ | bon /boŋ/ | inchato /intʃato/ | kau /kau/ |
| Nyumba | nono /nono/ | no /no/ | anda /anda/ | ruma /ɾuma/ | oso /oso/ | pankotsi /paŋkotsi/ | vale /βale/ |
| Mbwa | yapa /japa/ | ovava /ovava/ | yamu /jamu/ | sisia /sisia/ | dagu /daɡu/ | otsiti /otsiti/ | koli /koli/ |
| Paka | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | poesi /pusi/ | mishito /miʃito/ | pusi /pusi/ |
| Kula | na /na/ | ne /ne/ | na /na/ | ania /ania/ | nyan /ɲan/ | noyaki /nojaki/ | kana /kana/ |
| Kunywa | nava /nava/ | ne /ne/ | ila /ila/ | inua /inua/ | dringi /driŋi/ | noiri /noiɾi/ | gunu /ŋunu/ |
| Moja | kahene /kahene/ | magoke /maɡoke/ | mendene /mendene/ | ta /ta/ | wan /wan/ | aparoni /apaɾoni/ | dua /ndua/ |
| Mbili | lole /lole/ | tole /tole/ | kira /kira/ | rua /rua/ | tu /tu/ | apite /apite/ | rua /rua/ |
| Habari | amige /amiɡe/ | naipa /naipa/ | balu /balu/ | namona /namona/ | odi /odi/ | aviro /aβiɾo/ | bula /mbula/ |
| Asante | tega /teɡa/ | susu /susu/ | wei /wei/ | tanikiu /tanikiu/ | grantangi /ɡrantaŋi/ | naranki /naɾaŋki/ | vinaka /βinaka/ |
| Nzuri | kavi /kavi/ | knaga /knaɡa/ | poke /poke/ | namo /namo/ | bun /bun/ | kameetsa /kameːtsa/ | vinaka /βinaka/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.