Huli
Kihuli
Trans-New Guinea (Engan)
Kihuli ni mojawapo ya lugha kubwa zaidi za tawi la Engan katika nyanda za juu za New Guinea. Wazungumzaji wake wanajulikana sana kwa mila ya nywele bandia za kifahari na utamaduni mashuhuri wa "Huli Wigmen", na hutumia mfumo wa hesabu wa msingi 15 — wenye nadra katika lugha za dunia.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kihuli
Maji
iba
/iba/
Moto
tia
/tia/
Jua
nogo
/noɡo/
Mwezi
hina
/hina/
Nyota
hana
/hana/
Mama
ainya
/aiɲa/
Baba
aba
/aba/
Mimi
i
/i/
Wewe
í
/í/
Jina
mini
/mini/
Jicho
ta
/ta/
Mkono
ki
/ki/
Moyo
hambu
/hambu/
Upendo
hando
/hando/
Mti
danda
/danda/
Nyumba
anda
/anda/
Mbwa
yamu
/jamu/
Paka
pusi
/pusi/
Kula
na
/na/
Kunywa
ila
/ila/
Moja
mendene
/mendene/
Mbili
kira
/kira/
Habari
balu
/balu/
Asante
wei
/wei/
Nzuri
poke
/poke/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Trans-New Guinea (Engan) zinazohusiana
| Maana | Kihuli | Kienga | Kisusu | Kihiri Motu | Kifiji | Kimaranao | Kisaho |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | iba /iba/ | endaki /endaki/ | yi /ji/ | ranu /ɾanu/ | wai /wai/ | ig /iɡ/ | lee /leː/ |
| Moto | tia /tia/ | ita /ita/ | te /te/ | lahi /lahi/ | buka /mbuka/ | apoy /apoj/ | gira /ɡira/ |
| Jua | nogo /noɡo/ | niko /niko/ | soge /soɡe/ | dina /dina/ | matanisiga /matanisiŋa/ | alongan /aloŋan/ | ayro /ajɾo/ |
| Mwezi | hina /hina/ | kana /kana/ | kike /kike/ | hua /hua/ | vula /βula/ | bolan /bolan/ | alsa /alsa/ |
| Nyota | hana /hana/ | kalyai /kaljai/ | tunbi /tunbi/ | hisiu /hisiu/ | kalokalo /kalokalo/ | bito-on /bitoʔon/ | cutuk /ħutuk/ |
| Mama | ainya /aiɲa/ | ainya /aiɲa/ | nga /ŋɡa/ | sina /sina/ | tina /tina/ | ina /ina/ | ina /ina/ |
| Baba | aba /aba/ | taata /taːta/ | baba /baba/ | tama /tama/ | tama /tama/ | ama /ama/ | abba /abba/ |
| Mimi | i /i/ | namba /namba/ | n /n/ | lau /lau/ | au /au/ | ako /ako/ | anu /ʔanu/ |
| Wewe | í /í/ | emba /emba/ | i /i/ | oi /oi/ | iko /iko/ | seka /sɵka/ | atu /ʔatu/ |
| Jina | mini /mini/ | ingi /iŋi/ | xili /xili/ | ladana /laˈdana/ | yaca /jaða/ | ngaran /ŋaran/ | migaq /miɡaːʕ/ |
| Jicho | ta /ta/ | lenge /leŋɡe/ | ya /ja/ | matana /matana/ | mata /mata/ | mata /mata/ | inti /inti/ |
| Mkono | ki /ki/ | kingi /kiŋɡi/ | belexɛ /belexɛ/ | ima /ima/ | liga /liŋa/ | lima /lima/ | gaba /ɡaba/ |
| Moyo | hambu /hambu/ | maita /maita/ | biye /bije/ | kudouna /kudouna/ | uto /uto/ | pusoʔ /pusoʔ/ | qalbe /qalbe/ |
| Upendo | hando /hando/ | mende /mende/ | xanunteya /xanunteja/ | lalokau /lalokau/ | loloma /loloma/ | kalimo /kalimo/ | kaxano /kaħano/ |
| Mti | danda /danda/ | ita /ita/ | wuri /wuɾi/ | au /au/ | kau /kau/ | kayo /kajo/ | caar /ħaːr/ |
| Nyumba | anda /anda/ | anda /anda/ | banxi /banxi/ | ruma /ɾuma/ | vale /βale/ | walay /walaj/ | kalo /kalo/ |
| Mbwa | yamu /jamu/ | yana /jana/ | barɛ /baɾɛ/ | sisia /sisia/ | koli /koli/ | aso /aso/ | kare /kaɾe/ |
| Paka | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | nyɛɛsu /ɲɛːsu/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusa /pusa/ | dummu /dummu/ |
| Kula | na /na/ | nepenge /nepeŋe/ | don /don/ | ania /ania/ | kana /kana/ | mangan /maŋan/ | niitan /niːtan/ |
| Kunywa | ila /ila/ | na pee /na peː/ | min /min/ | inua /inua/ | gunu /ŋunu/ | minom /minom/ | yaaqab /jaːʕab/ |
| Moja | mendene /mendene/ | mendeai /mendeai/ | keren /keɾen/ | ta /ta/ | dua /ndua/ | isa /isa/ | inki /inki/ |
| Mbili | kira /kira/ | lapo /lapo/ | firin /firin/ | rua /rua/ | rua /rua/ | dowa /dowa/ | lammá /lamˈma/ |
| Habari | balu /balu/ | baa wa /baː wa/ | inu uxara /inu uxaɾa/ | namona /namona/ | bula /mbula/ | kapian /kapijan/ | malaal /malaːl/ |
| Asante | wei /wei/ | yaku /jaku/ | inu wali /inu wali/ | tanikiu /tanikiu/ | vinaka /βinaka/ | salamat /salamat/ | galatto /ɡalatto/ |
| Nzuri | poke /poke/ | epe /epe/ | fanyi /faɲi/ | namo /namo/ | vinaka /βinaka/ | mapia /mapija/ | meqe /meʕe/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.