Western Yugur
Yugur wa Magharibi
Kituruki (tawi la Siberia)
Kiyugur cha Magharibi, kinachoitwa pia Kiyugur cha Saryg, ni lugha ya Kituruki cha Siberia inayozungumzwa na takriban Wayugur 3,600–5,000 katika Kaunti Inayojitawala ya Wayugur ya Sunan, Gansu, China. Hakihusiani kinasaba na Kiyugur cha Mashariki, lugha ya Kimongolia inayozungumzwa na sehemu nyingine ya kabila hilo hilo, na pia ni tofauti na Kiuyghur cha kisasa. Kiyugur cha Magharibi ni lugha ambishi, kwa kawaida hutumia mpangilio wa SOV na huhifadhi sifa kadhaa za kale za Kituruki, huku pia kikionyesha athari za mawasiliano ya muda mrefu na lugha za Kimongolia, Kitibeti na Kichina. Hakina kiwango cha maandishi ya asili kinachotumiwa sana; tafiti hutumia unukuzi wa Kilatini, ilhali wasemaji kwa kawaida husoma na kuandika kwa Kichina. Urithishaji kati ya vizazi unadhoofika, hivyo lugha hii huainishwa kuwa hatarini au katika mchakato wa kuhama lugha.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Yugur wa Magharibi
Maji
su
/su/
Moto
ot
/ot/
Jua
kün
/kʰyn/
Mwezi
aj
/aj/
Nyota
yiltus
/jɯltɯs/
Mama
ana
/ana/
Baba
ata
/ata/
Mimi
men
/men/
Wewe
sen
/sen/
Jina
at
/at/
Jicho
kez
/kez/
Mkono
ɨlɨɣ
/ɯlɯɣ/
Moyo
jörek
/jørek/
Upendo
—
/—/
Mti
terik
/terik/
Nyumba
jü
/jy/
Mbwa
əʂt
/ɯʂt/
Paka
—
/—/
Kula
ji
/ji/
Kunywa
ɨš
/ɯʃ/
Moja
per
/pɪr/
Mbili
šigɨ
/ʃiɣɯ/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
yaş
/jɑʂ/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Turkic (Siberian) zinazohusiana
| Maana | Yugur wa Magharibi | Kitofa | Kikarakhanid | Proto-Turk | Kituruki cha Kale | Kinogai | Kikumyk |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | su /su/ | суғ /suɣ/ | suw /suw/ | *sub /sub/ | 𐰽𐰆𐰉 /sub/ | сув /suv/ | сув /suv/ |
| Moto | ot /ot/ | от /ot/ | ot /ot/ | *ōt /ōt/ | 𐰆𐱃 /ot/ | от /ot/ | от /ot/ |
| Jua | kün /kʰyn/ | хүн /xyn/ | kün /kyn/ | *kün /kün/ | 𐰚𐰰𐰣 /kyn/ | күн /kyn/ | гюн /ɡyn/ |
| Mwezi | aj /aj/ | ай /aj/ | ay /aj/ | *āń /āń/ | 𐰀𐰖 /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ |
| Nyota | yiltus /jɯltɯs/ | сылдыс /sɯldɯs/ | yultuz /jultuz/ | *jultuz /jultuz/ | 𐰖𐰆𐰞𐱃𐰆𐰕 /jultuz/ | юлдыз /juldɯz/ | юлдуз /julduz/ |
| Mama | ana /ana/ | ийе /ije/ | ana /ana/ | *ana /ana/ | 𐰜𐰏 /øɡ/ | ана /ana/ | ана /ana/ |
| Baba | ata /ata/ | ача /atʃa/ | ata /ata/ | *ata /ata/ | 𐰴𐰭 /qaŋ/ | атай /ataj/ | ата /ata/ |
| Mimi | men /men/ | мен /men/ | men /men/ | *ben /ben/ | 𐰋𐰤 /ben/ | мен /men/ | мен /men/ |
| Wewe | sen /sen/ | сен /sen/ | sen /sen/ | *sen /sen/ | 𐰾𐰤 /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ |
| Jina | at /at/ | ат /at/ | at /at/ | *āt /āt/ | 𐰀𐱃 /at/ | ат /at/ | ат /at/ |
| Jicho | kez /kez/ | карак /karak/ | köz /køz/ | *köz /köz/ | 𐰚𐰕 /køz/ | коьз /køz/ | гёз /ɡøz/ |
| Mkono | ɨlɨɣ /ɯlɯɣ/ | хол /xol/ | qol /qol/ | *elig /elig/ | 𐰘𐰠𐰏 /eliɡ/ | къол /qol/ | къол /qol/ |
| Moyo | jörek /jørek/ | чүрек /tʃyrek/ | yürek /jyrek/ | *jürek /jürek/ | 𐰚𐰭𐰠 /køŋyl/ | юрек /jyrek/ | юрек /jyrek/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | sevgü /sevɡy/ | — /—/ | 𐰽𐰋- /sæb/ | суьюв /syjyv/ | сюйюв /syjyv/ |
| Mti | terik /terik/ | ыъаш /ɯʔaʃ/ | ığač /ɯɣatʃ/ | *ïgač /ïgač/ | 𐰃𐰍𐰲 /ɯɣatʃ/ | терек /terek/ | терек /terek/ |
| Nyumba | jü /jy/ | өг /øɣ/ | ev /ev/ | *ēb /ēb/ | 𐰋 /æb/ | уьй /yj/ | уьй /yj/ |
| Mbwa | əʂt /ɯʂt/ | ыът /ɯʔt/ | it /it/ | *ït /ït/ | 𐰃𐱃 /it/ | ит /it/ | ит /it/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | piši /piʃi/ | — /—/ | — /—/ | мысык /məsəq/ | мишик /miʃik/ |
| Kula | ji /ji/ | чиир /tʃiːr/ | yi- /ji/ | *jē- /jē-/ | 𐰘𐰃- /je/ | аш /aʃ/ | ашамакъ /aʃamaq/ |
| Kunywa | ɨš /ɯʃ/ | иъжер /iʔʒer/ | ič- /itʃ/ | *ič- /ič-/ | 𐰃𐰲- /itʃ/ | иш /iʃ/ | ичмек /itʃmek/ |
| Moja | per /pɪr/ | бир /bir/ | bir /bir/ | *bīr /bīr/ | 𐰋𐰃𐰼 /bir/ | бир /bir/ | бир /bir/ |
| Mbili | šigɨ /ʃiɣɯ/ | ийи /iji/ | iki /iki/ | *eki /eki/ | 𐰃𐰚𐰃 /eki/ | эки /eki/ | эки /eki/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | salām /salaːm/ | — /—/ | — /—/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | tabug /tabuɡ/ | — /—/ | — /—/ | сав бол /sav bol/ | савбол /savbol/ |
| Nzuri | yaş /jɑʂ/ | эъки /eʔki/ | yaqšı /jaqʃɯ/ | *edgü /edgü/ | 𐰓𐰏𐰢 /ædɡy/ | яксы /jaksə/ | яхшы /jaχʃə/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.