تركي
Kikarakhanid
Kituruki (Karluk) · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Kituruki cha Karakhanid (ISO 639-3: xqa), pia huitwa Kituruki cha Khāqānī, kilikuwa lugha ya fasihi ya Kituruki iliyotumiwa katika milki za Karakhanid za Asia ya Kati kuanzia karne ya 11 hadi ya 13. Kinawakilisha hatua ya awali ya fasihi ya Kiislamu ya tawi la Karluk na huainishwa na wataalamu katika Kituruki cha Kale cha mwisho au Kituruki cha Kati. Makumbusho yake makuu ni Qutadgu Bilig ya Yūsuf Khāṣṣ Ḥājib, iliyokamilishwa 1069–1070, na Dīwān Lughāt al-Turk ya Kiarabu ya Maḥmūd al-Kāshgharī, iliyotungwa 1072–1074 na yenye maneno mengi ya Kituruki, mashairi na uchunguzi wa kisarufi. Kazi zilizosalia zimepitishwa hasa kwa hati ya Kiarabu, ingawa muswada mmoja wa Qutadgu Bilig unatumia hati ya Kale ya Kiuiguri. Karakhanid ilichangia mapokeo ya baadaye ya fasihi ya Khwarazmian na Chagatai na ni sehemu ya historia ya Kiuzbeki na Kiuiguri cha kisasa, bila kulingana kabisa na mojawapo.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikarakhanid
Maji
suw
/suw/
Moto
ot
/ot/
Jua
kün
/kyn/
Mwezi
ay
/aj/
Nyota
yultuz
/jultuz/
Mama
ana
/ana/
Baba
ata
/ata/
Mimi
men
/men/
Wewe
sen
/sen/
Jina
at
/at/
Jicho
köz
/køz/
Mkono
qol
/qol/
Moyo
yürek
/jyrek/
Upendo
sevgü
/sevɡy/
Mti
ığač
/ɯɣatʃ/
Nyumba
ev
/ev/
Mbwa
it
/it/
Paka
piši
/piʃi/
Kula
yi-
/ji/
Kunywa
ič-
/itʃ/
Moja
bir
/bir/
Mbili
iki
/iki/
Habari
salām
/salaːm/
Asante
tabug
/tabuɡ/
Nzuri
yaqšı
/jaqʃɯ/
Vyanzo
- Erdal (2004) — A Grammar of Old Turkic
- Glottolog: kara1467
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Turkic (Karluk) zinazohusiana
| Maana | Kikarakhanid | Kikumyk | Kikarachay-Balkar | Kinogai | Kikarakalpak | Kiqashqai | Kialtai |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | suw /suw/ | сув /suv/ | суу /suw/ | сув /suv/ | suw /suw/ | su /su/ | суу /suː/ |
| Moto | ot /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | ot /ot/ | od /od/ | от /ot/ |
| Jua | kün /kyn/ | гюн /ɡyn/ | кюн /kyn/ | күн /kyn/ | kún /kyn/ | gün /ɟyn/ | кӱн /kyn/ |
| Mwezi | ay /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ay /aj/ | ay /aj/ | ай /aj/ |
| Nyota | yultuz /jultuz/ | юлдуз /julduz/ | жулдуз /ʒulˈduz/ | юлдыз /juldɯz/ | juldız /ʒuldɯz/ | ulduz /ulduz/ | јылдыс /dʲɯlˈdɯs/ |
| Mama | ana /ana/ | ана /ana/ | ана /ana/ | ана /ana/ | ana /ana/ | ana /ana/ | эне /ene/ |
| Baba | ata /ata/ | ата /ata/ | ата /ata/ | атай /ataj/ | ata /ata/ | ata /ata/ | ада /ada/ |
| Mimi | men /men/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ | men /men/ | men /mæn/ | мен /men/ |
| Wewe | sen /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | sen /sen/ | sen /sæn/ | сен /sen/ |
| Jina | at /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | at /ɑt/ | ad /ad/ | ат /at/ |
| Jicho | köz /køz/ | гёз /ɡøz/ | кёз /køz/ | коьз /køz/ | kóz /køz/ | göz /ɟøz/ | кӧс /køs/ |
| Mkono | qol /qol/ | къол /qol/ | къол /qol/ | къол /qol/ | qol /qol/ | el /el/ | кол /kol/ |
| Moyo | yürek /jyrek/ | юрек /jyrek/ | джюрек /dʒyrek/ | юрек /jyrek/ | júrek /ʒyɾek/ | ürek /yˈɾæc/ | јӱрек /dʒyrek/ |
| Upendo | sevgü /sevɡy/ | сюйюв /syjyv/ | сюймеклик /syjmeklik/ | суьюв /syjyv/ | muhabbat /muhabbat/ | sevgi /sevˈɟi/ | сӱӱш /syːʃ/ |
| Mti | ığač /ɯɣatʃ/ | терек /terek/ | терек /terek/ | терек /terek/ | ag'ash /aʁaʃ/ | ağaç /aˈʁatʃ/ | агаш /aɡaʃ/ |
| Nyumba | ev /ev/ | уьй /yj/ | юй /yj/ | уьй /yj/ | úy /yj/ | ev /ev/ | айыл /ajɯl/ |
| Mbwa | it /it/ | ит /it/ | ит /it/ | ит /it/ | iyt /ijt/ | it /it/ | ийт /ijt/ |
| Paka | piši /piʃi/ | мишик /miʃik/ | киштик /kiʃtik/ | мысык /məsəq/ | pishik /piʃik/ | pišik /piˈʃic/ | киске /kiske/ |
| Kula | yi- /ji/ | ашамакъ /aʃamaq/ | ашаргъа /aʃarʁa/ | аш /aʃ/ | jew /ʒew/ | yemek /jeˈmæc/ | јиир /dʒiːr/ |
| Kunywa | ič- /itʃ/ | ичмек /itʃmek/ | ичерге /itʃerɡe/ | иш /iʃ/ | ishiw /iʃiw/ | içmek /itʃˈmæc/ | ичер /itʃer/ |
| Moja | bir /bir/ | бир /bir/ | бир /bir/ | бир /bir/ | bir /biɾ/ | bir /biɾ/ | бир /bir/ |
| Mbili | iki /iki/ | эки /eki/ | эки /eˈki/ | эки /eki/ | eki /eki/ | iki /iki/ | эки /eˈki/ |
| Habari | salām /salaːm/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | салам /salam/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | salam /salam/ | salam /saˈlam/ | эзен /ezen/ |
| Asante | tabug /tabuɡ/ | савбол /savbol/ | сау бол /saw bol/ | сав бол /sav bol/ | rahmet /ɾaχmet/ | sağ olun /sɑːʁ oˈlun/ | быйан /bɯjan/ |
| Nzuri | yaqšı /jaqʃɯ/ | яхшы /jaχʃə/ | ариу /ariw/ | яксы /jaksə/ | jaqsi /ʒaqsɯ/ | yaxşı /jaxˈʃɯ/ | јакшы /dʒaqʃɯ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.