Wolayttattuwaa
Kiwolaytta
Kiafro-Asia (Omotic)
Kiwolaytta ni mojawapo ya lugha kubwa zaidi za Kiomoti, inayozungumzwa na watu wapatao milioni 2 katika Eneo la Wolaita kusini mwa Ethiopia. Kiomoti ni tawi linalojitenga la familia ya Kiafro-Kiasia (baadhi ya wasomi wanadai ni familia tofauti kabisa). Kiwolaytta kina utofautishaji tajiri wa urefu wa irabu, uwekaji wa alama za kesi ulio tata pamoja na vihusishi vya msisitizo (focus particles), na mpangilio wa maneno wa SOV. Hutumika katika elimu ya msingi na utangazaji wa eneo tangu sera ya lugha ya shirikisho ya miaka ya 1990. Huandikwa kwa hati ya Kilatini (Alfabeti Mpya ya Kiwolaytta, 1991) iliyochukua nafasi ya hati ya Kiethiopia ya awali.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiwolaytta
Maji
haatta
/haːtːa/
Moto
tama
/tama/
Jua
awa
/awa/
Mwezi
aginaa
/aɡinaː/
Nyota
xoolinttee
/tʼoːlintːeː/
Mama
aaya
/aːja/
Baba
aawa
/aːwa/
Mimi
taani
/taːni/
Wewe
neeni
/neːni/
Jina
sunttaa
/suntːaː/
Jicho
ayfee
/ajfeː/
Mkono
kushiyaa
/kuʃijaː/
Moyo
wozanaa
/wozanaː/
Upendo
siiqaa
/siːqaː/
Mti
mittaa
/mitːaː/
Nyumba
keettaa
/keːtːaː/
Mbwa
kanaa
/kanaː/
Paka
gaaduwaa
/ɡaːduwaː/
Kula
miya
/miːja/
Kunywa
ushiya
/uʃija/
Moja
issino
/isːino/
Mbili
naaʼʼa
/naːʔːa/
Habari
saro
/saro/
Asante
galatay
/ɡalataj/
Nzuri
lo'o
/loʔo/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Afro-Asiatic (Omotic) zinazohusiana
| Maana | Kiwolaytta | Kisidamo | Kikurukh | Kigedeo | Kiaari | Kiirula | Kiaramu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | haatta /haːtːa/ | waayyo /waːjːo/ | अम्म /amm/ | woyye /wojːe/ | waki /waki/ | nīr /niːɾ/ | ܡܝܐ /majjaː/ |
| Moto | tama /tama/ | giiraa /ɡiːraː/ | चिच /tʃitʃ/ | gira /ɡiɾa/ | mola /mola/ | tī /tiː/ | ܢܘܪܐ /nuːraː/ |
| Jua | awa /awa/ | arrishshe /arːiʃːe/ | बेरी /beɾiː/ | ayyaʼne /ajːaʔne/ | háy /haj/ | čūriyen /tʃuːɾijen/ | ܫܡܫܐ /ʃemʃaː/ |
| Mwezi | aginaa /aɡinaː/ | agana /aɡana/ | चांदो /tʃaːndoː/ | agina /aɡina/ | arfi /arfi/ | niLā /niɭaː/ | ܣܗܪܐ /sahraː/ |
| Nyota | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | beeddakko /beːdːakko/ | बिनको /binkoː/ | urje /urdʒe/ | manka /ˈmanka/ | naTčattiram /naʈtʃatːiɾam/ | ܟܘܟܒܐ /koːχβaː/ |
| Mama | aaya /aːja/ | ama /ama/ | अयो /ajoː/ | aaki /aːki/ | inde /inde/ | ammā /amːaː/ | ܐܡܐ /ʔemmaː/ |
| Baba | aawa /aːwa/ | anna /anːa/ | बाबा /baːbaː/ | eke /eke/ | baba /baba/ | ayyā /ajːaː/ | ܐܒܐ /ʔabbaː/ |
| Mimi | taani /taːni/ | ani /ani/ | एन /eːn/ | ani /ani/ | ita /ʔiˈta/ | nānu /naːnu/ | ܐܢܐ /ʔanaː/ |
| Wewe | neeni /neːni/ | ati /ati/ | नीन /niːn/ | ati /ati/ | ahna /ahˈna/ | nī /niː/ | ܐܢܬ /ʔatt/ |
| Jina | sunttaa /suntːaː/ | suʼma /suʔma/ | नाम /naːm/ | su'ma /suʔma/ | naami /naːˈmi/ | pēru /peːɾu/ | ܫܡܐ /ʃmaː/ |
| Jicho | ayfee /ajfeː/ | ille /ilːe/ | ख़न्न /xanː/ | ille /ilːe/ | aafi /aːfi/ | kaNN /kaɳː/ | ܥܝܢܐ /ʕajnaː/ |
| Mkono | kushiyaa /kuʃijaː/ | anga /anɡa/ | खेखा /xekːʰaː/ | anga /aŋɡa/ | kushum /kuʃum/ | kayyu /kajːu/ | ܐܝܕܐ /ʔiːðaː/ |
| Moyo | wozanaa /wozanaː/ | wodanaa /wodanaː/ | ठांगरा /tʰaːŋɡɾaː/ | wodana /wodana/ | lubba /lubːa/ | idayam /idajam/ | ܠܒܐ /lebbaː/ |
| Upendo | siiqaa /siːqaː/ | baxa /batʼa/ | मरटी /maɾʈiː/ | baxxa /baxːa/ | gaya /ɡaja/ | kāhal /kaːhal/ | ܚܘܒܐ /ħubbaː/ |
| Mti | mittaa /mitːaː/ | haqqe /haqːe/ | मन्ना /manːaː/ | haqqa /haqːa/ | miza /miza/ | maram /maɾam/ | ܐܝܠܢܐ /ʔiːlaːnaː/ |
| Nyumba | keettaa /keːtːaː/ | mine /mine/ | एरपा /eɾpaː/ | mine /mine/ | kara /kara/ | vīDu /viːɖu/ | ܒܝܬܐ /bajtaː/ |
| Mbwa | kanaa /kanaː/ | minceeti /mintʃeːti/ | अल्ला /alːaː/ | kaneessa /kaneːsːa/ | kana /kana/ | nāyi /naːji/ | ܟܠܒܐ /kalbaː/ |
| Paka | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | adurree /adurːeː/ | बिल्ली /bilːiː/ | adurre /aduɾːe/ | shanɡo /ʃaŋɡo/ | pūne /puːne/ | ܫܘܢܪܐ /ʃunnaːraː/ |
| Kula | miya /miːja/ | itaa /itaː/ | ओनना /onːaː/ | ittu /itːu/ | itte /itːe/ | činnu /tʃinːu/ | ܐܟܠ /ʔaːχel/ |
| Kunywa | ushiya /uʃija/ | aguraa /aɡuraː/ | ओंकना /oŋkːnaː/ | agittu /aɡitːu/ | ushe /uʃe/ | kuDi /kuɖi/ | ܫܬܐ /ʃtaː/ |
| Moja | issino /isːino/ | mitto /mitːo/ | ओंटा /oːnʈaː/ | mitto /mitːo/ | kollo /kolːo/ | onnu /onːu/ | ܚܕ /ħað/ |
| Mbili | naaʼʼa /naːʔːa/ | lame /lame/ | एण्ड /eːɳɖ/ | lame /lame/ | qasken /qasˈken/ | reNDu /reɳɖu/ | ܬܪܝܢ /treːn/ |
| Habari | saro /saro/ | nagaa yi'ne /naɡaː jiʔne/ | खद्दी /kʰadːiː/ | mooye /moːje/ | saro /saro/ | vannakkam /vanːakːam/ | ܫܠܡܐ /ʃlaːmaː/ |
| Asante | galatay /ɡalataj/ | gali'ne /ɡaliʔne/ | धोन्नोबाद /dʱonːobaːd/ | galaata /ɡalaːta/ | galatoma /ɡalatoma/ | nanri /nanɾi/ | ܬܘܕܝ /tawdiː/ |
| Nzuri | lo'o /loʔo/ | danchu /dantʃu/ | होय /hoːj/ | danee /daneː/ | goodi /ɡoːdi/ | nalla /nalːa/ | ܛܒܐ /tˤaːβaː/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.