Sidaamu Afoo
Kisidamo
Afro-Asiatic (Cushitic, Highland East)
Sidamo (Sidaama) is the largest Highland East Cushitic language, spoken by ~3M in Ethiopia's newly formed Sidama Region (split from SNNPR in 2020). Closely related to Hadiyya, Kambaata, and Gedeo. Features ejective consonants, glottalised stops, complex case marking, and SOV word order. The Sidama people are renowned coffee cultivators of southern Ethiopia. Uses Latin orthography developed in the 1990s for primary education and the regional Sidaamu Afoo broadcasting system.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kisidamo
Maji
waayyo
/waːjːo/
Moto
giiraa
/ɡiːraː/
Jua
arrishshe
/arːiʃːe/
Mwezi
agana
/aɡana/
Mama
ama
/ama/
Baba
anna
/anːa/
Kula
itaa
/itaː/
Kunywa
aguraa
/aɡuraː/
Upendo
baxa
/baxa/
Moyo
wodanaa
/wodanaː/
Mti
haqqe
/haqːe/
Nyumba
mine
/mine/
Mbwa
minceeti
/mintʃeːti/
Paka
adurree
/adurːeː/
Mkono
anga
/anɡa/
Jicho
ille
/ilːe/
Habari
nagaa yi'ne
/naɡaː jiʔne/
Asante
gali'ne
/ɡaliʔne/
Moja
mitto
/mitːo/
Nzuri
danchu
/dantʃu/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Afro-Asiatic (Cushitic, Highland East) zinazohusiana
| Maana | Kisidamo | Kigedeo | Kikonso | Kioromo | Kiwolaytta | Kidasanach | Kiirula |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | waayyo /waːjːo/ | woyye /wojːe/ | inanta /inanta/ | bishaan /biʃaːn/ | haatta /haːtːa/ | no /no/ | nīr /niːɾ/ |
| Moto | giiraa /ɡiːraː/ | gira /ɡiɾa/ | iya /ija/ | ibidda /ibidːa/ | tama /tama/ | mes /mes/ | tī /tiː/ |
| Jua | arrishshe /arːiʃːe/ | ayyaʼne /ajːaʔne/ | kawa /kawa/ | aduu /aduː/ | awa /awa/ | sicho /sitʃo/ | čūriyen /tʃuːɾijen/ |
| Mwezi | agana /aɡana/ | agina /aɡina/ | ayeena /ajeːna/ | jiʼa /dʒiʔa/ | ageena /aɡeːna/ | mar /mar/ | niLā /niɭaː/ |
| Mama | ama /ama/ | aaki /aːki/ | eedda /eːdːa/ | haadha /haːɗa/ | aaya /aːja/ | waana /waːna/ | ammā /amːaː/ |
| Baba | anna /anːa/ | eke /eke/ | abba /abːa/ | abbaa /abːaː/ | aawa /aːwa/ | kaaba /kaːba/ | ayyā /ajːaː/ |
| Kula | itaa /itaː/ | ittu /itːu/ | ihaa /ihaː/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | miya /miːja/ | icho /itʃo/ | činnu /tʃinːu/ |
| Kunywa | aguraa /aɡuraː/ | agittu /aɡitːu/ | inakkaa /inakːaː/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | ushiya /uʃija/ | ʔurro /ʔuro/ | kuDi /kuɖi/ |
| Upendo | baxa /baxa/ | baxxa /baxːa/ | jaalla /dʒaːlːa/ | jaalala /dʒaːlala/ | siiqaa /siːqaː/ | kashed /kaʃed/ | kāhal /kaːhal/ |
| Moyo | wodanaa /wodanaː/ | mishi /miʃi/ | onna /onːa/ | onnee /onːeː/ | wozanaa /wozanaː/ | lubeen /lubeːn/ | idayam /idajam/ |
| Mti | haqqe /haqːe/ | haqqa /haqːa/ | ergaa /erɡaː/ | muka /muka/ | mittaa /mitːaː/ | hecho /hetʃo/ | maram /maɾam/ |
| Nyumba | mine /mine/ | mine /mine/ | mana /mana/ | mana /mana/ | keettaa /keːtːaː/ | mar /maɾ/ | vīDu /viːɖu/ |
| Mbwa | minceeti /mintʃeːti/ | kaneessa /kaneːsːa/ | kareta /kaɾeta/ | saree /saɾeː/ | kanaa /kanaː/ | kashe /kaʃe/ | nāyi /naːji/ |
| Paka | adurree /adurːeː/ | adurre /aduɾːe/ | adurree /aduɾːeː/ | adurree /aduɾːeː/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | paka /paka/ | pūne /puːne/ |
| Mkono | anga /anɡa/ | anga /aŋɡa/ | harka /haɾka/ | harka /haɾka/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | hark /haɾk/ | kayyu /kajːu/ |
| Jicho | ille /ilːe/ | ille /ilːe/ | ila /ila/ | ija /idʒa/ | ayfee /ajfeː/ | ill /ilː/ | kaNN /kaɳː/ |
| Habari | nagaa yi'ne /naɡaː jiʔne/ | mooye /moːje/ | akkam /akːam/ | akkam /akːam/ | saro /saro/ | nagaya /naɡaja/ | vannakkam /vanːakːam/ |
| Asante | gali'ne /ɡaliʔne/ | galaata /ɡalaːta/ | galta /ɡalta/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | galatay /ɡalataj/ | galche /ɡaltʃe/ | nanri /nanɾi/ |
| Moja | mitto /mitːo/ | mitto /mitːo/ | takka /takːa/ | tokko /tokːo/ | issino /isːino/ | takka /takːa/ | onnu /onːu/ |
| Nzuri | danchu /dantʃu/ | danee /daneː/ | fayye /fajːe/ | gaarii /ɡaːriː/ | lo'o /loʔo/ | ash /aʃ/ | nalla /nalːa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.