Wallisertiitsch
Kiwalser
Kihindi-Ulaya (Kijerumani, Magharibi, Kijerumani cha Juu, Kialemann, Kialemann cha Juu Zaidi)
Walser (Wallisertiitsch) ni aina ya Kijerumani ya Highest Alemannic inayotokana na uhamiaji wa Walser wa zama za kati kutoka Upper Valais (Wallis) hadi makazi ya milimani ya Alps yaliyotawanyika kote Uswisi, Italia, Austria na Liechtenstein. Walser (Walliser) walivutiwa kuelekea mabonde ya juu ya Alps katika karne ya 12-14 na mabwana wa kifyudali waliotafuta wakoloni wa kulima ardhi iliyokuwa imesafishwa hivi karibuni. Jamii zao za milimani zilizotengwa zilihifadhi sifa za kale za Highest Alemannic (/k/ ya mwanzo → /x/, konsonanti za mwisho zilizobaki) na utambulisho wa kipekee wa kitamaduni wa Walser. Inatambuliwa kama wachache wa kilugha katika Bonde la Aosta nchini Italia, ambako jamii za Walser (Gressoney, Issime, Macugnaga) zina hadhi rasmi sambamba na Kiitaliano na Kifaransa.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiwalser
Maji
Wasser
/vasːər/
Moto
Für
/fyːr/
Jua
Sunna
/sʊnːa/
Mwezi
Maa
/maː/
Nyota
Stärn
/ʃtærn/
Mama
Müeter
/myə̯tər/
Baba
Atti
/atːi/
Mimi
ich
/ix/
Wewe
du
/du/
Jina
Name
/ˈnamə/
Jicho
Oug
/oʊɡ/
Mkono
Hand
/hant/
Moyo
Hërz
/hɛrts/
Upendo
Liebi
/liə̯bi/
Mti
Boum
/boʊm/
Nyumba
Hus
/huːs/
Mbwa
Hund
/hʊnt/
Paka
Chatz
/xats/
Kula
ässe
/æsə/
Kunywa
trinke
/trɪŋkə/
Moja
eins
/æɪ̯ns/
Mbili
zwei
/tsʋei/
Habari
Grüössi
/ɡryə̯sːi/
Asante
Vergelts Gott
/fɛrɡɛlts ɡɔt/
Nzuri
guet
/ɡuə̯t/
Kekeo
Gugger
/ˈɡʊɡər/
Kompyuta
Computer
/komˈpjuːtər/
Sushi
Sushi
/ˈsuʃi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European (Germanic, West, High German, Alemannic, Highest Alemannic) zinazohusiana
| Maana | Kiwalser | Kijerumani cha Uswisi | Kijerumani cha Wallis | Kifranken cha Mashariki | Kishwabia | Kijerumani (Uswisi) | Kiyidishi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | Wasser /vasːər/ | Wasser /vasːər/ | Wasser /ʋasːər/ | Wasser /vasːə/ | Wasser /vasə/ | Wasser /ˈvasər/ | וואַסער /vasər/ |
| Moto | Für /fyːr/ | Füür /fyːr/ | Fyyr /fyːr/ | Feier /faɪɐ/ | Feuer /foiɐ/ | Feuer /ˈfɔɪ̯ər/ | פֿײַער /fajər/ |
| Jua | Sunna /sʊnːa/ | Sunne /sʊnə/ | Sunna /ˈsʊnːa/ | Sunn /sʊn/ | Sonne /sonə/ | Sonne /ˈsɔnə/ | זון /zun/ |
| Mwezi | Maa /maː/ | Mond /moːnd/ | Mánu /ˈmaːnʊ/ | Maa /maː/ | Mond /moːnd/ | Mond /moːnt/ | לבֿנה /ləvɔnə/ |
| Nyota | Stärn /ʃtærn/ | Stärn /ʃtærn/ | Stäru /ˈʃtæru/ | Stern /ʃtɛrn/ | Schtern /ʃtɛrn/ | Stern /ʃtɛrn/ | שטערן /ʃtɛrn/ |
| Mama | Müeter /myə̯tər/ | Mueter /muə̯tər/ | Mu̜eter /ˈmuə̯tər/ | Mudder /mʊdɐ/ | Mädder /mɛdɐ/ | Mutter /ˈmʊtər/ | מאַמע /mamə/ |
| Baba | Atti /atːi/ | Vatter /fatər/ | Vattär /ˈfatːær/ | Vadder /fadɐ/ | Vadder /fadɐ/ | Vater /ˈfaːtər/ | טאַטע /tatə/ |
| Mimi | ich /ix/ | ich /ɪx/ | ich /ɪç/ | i /i/ | i /i/ | ich /ɪx/ | איך /ix/ |
| Wewe | du /du/ | du /duː/ | du /du/ | du /du/ | du /du/ | du /duː/ | דו /du/ |
| Jina | Name /ˈnamə/ | Name /ˈnaːmə/ | Namu /ˈnamu/ | Nama /ˈnamɐ/ | Nama /ˈnamə/ | Name /ˈnaːmə/ | נאָמען /ˈnɔmən/ |
| Jicho | Oug /oʊɡ/ | Aug /aʊ̯ɡ/ | Oig /ɔɪ̯ɡ/ | Aach /aːx/ | Aug /aʊɡ/ | Auge /ˈaʊɡə/ | אויג /ɔɪɡ/ |
| Mkono | Hand /hant/ | Hand /hand/ | Hand /hand/ | Hand /hand/ | Hand /hand/ | Hand /hant/ | האַנט /hant/ |
| Moyo | Hërz /hɛrts/ | Härz /hærts/ | Härz /hærts/ | Herz /hɛrts/ | Herz /hɛɐts/ | Herz /hɛrts/ | האַרץ /harts/ |
| Upendo | Liebi /liə̯bi/ | Liebi /liə̯bi/ | Liebi /ˈliə̯bi/ | Liebe /liːbə/ | Liab /liə̯b/ | Liebe /ˈliːbə/ | ליבע /libə/ |
| Mti | Boum /boʊm/ | Baum /baʊ̯m/ | Boum /bɔʊ̯m/ | Bauma /baʊmaː/ | Baum /baum/ | Baum /baʊm/ | בוים /bɔɪm/ |
| Nyumba | Hus /huːs/ | Huus /huːs/ | Hus /huːs/ | Haus /haʊs/ | Hous /haus/ | Haus /haʊs/ | הויז /hɔɪz/ |
| Mbwa | Hund /hʊnt/ | Hund /hʊnd/ | Hung /hʊŋk/ | Hund /hʊnt/ | Hond /hond/ | Hund /hʊnt/ | הונט /hunt/ |
| Paka | Chatz /xats/ | Chatz /xats/ | Chatza /ˈxatsa/ | Katz /kats/ | Katz /kats/ | Katze /ˈkɑtːsə/ | קאַץ /kats/ |
| Kula | ässe /æsə/ | ässe /æsə/ | ässu /ˈæsːʊ/ | esse /ɛsə/ | essa /ɛsə/ | essen /ˈɛsn̩/ | עסן /ɛsn/ |
| Kunywa | trinke /trɪŋkə/ | trinke /trɪŋkə/ | trichu /ˈtrɪxʊ/ | trinke /trɪŋkə/ | drengga /dɾɛŋɡə/ | trinken /ˈtrɪŋkn̩/ | טרינקען /trɪŋkən/ |
| Moja | eins /æɪ̯ns/ | eis /æɪ̯s/ | eis /æɪ̯s/ | ans /ans/ | oine /ɔinə/ | eins /aɪ̯ns/ | איינס /eɪns/ |
| Mbili | zwei /tsʋei/ | zwöi /tsʋøi/ | zwei /tsvɛi/ | zwaa /tsvaː/ | zwoi /tsvoɪ̯/ | zwei /tsvai/ | צוויי /tsvej/ |
| Habari | Grüössi /ɡryə̯sːi/ | Grüezi /ɡryə̯tsi/ | Tagwol /ˈtaɡʋol/ | Grüß Gott /ɡrʏs ɡɔt/ | Grüß Gott /ɡryːs ɡɔt/ | Hallo /haˈloː/ | שלום־עליכם /ʃoləm aleɪxəm/ |
| Asante | Vergelts Gott /fɛrɡɛlts ɡɔt/ | Merci /mɛrsi/ | Vergälts Gott /ferˈɡæltsɡot/ | Vergelt's Gott /fɛɐɡɛlts ɡɔt/ | Danggschee /daŋkʃeː/ | danke /ˈdaŋkə/ | אַ דאַנק /a daŋk/ |
| Nzuri | guet /ɡuə̯t/ | guet /ɡuə̯t/ | güet /ɡyə̯t/ | guad /ɡuə̯d/ | guad /ɡuə̯d/ | gut /ɡuːt/ | גוט /ɡut/ |
| Kekeo | Gugger /ˈɡʊɡər/ | Gugger /ˈɡʊɡər/ | Gugger /ˈɡʊɡər/ | Gutzgauch /ˈɡʊtsɡaʊx/ | Guckguck /ˈɡʊkɡʊk/ | Kuckuck /ˈkʊkʊk/ | קוקאווקע /kuˈkavkə/ |
| Kompyuta | Computer /komˈpjuːtər/ | Computer /komˈpjuːtər/ | Computer /komˈpjuːtər/ | Computer /kɔmˈpjuːdɐ/ | — | Computer /komˈpjuːtər/ | קאָמפּיוטער /kɔmˈpjutɛr/ |
| Sushi | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | Sushi /ˈsuʃi/ | — | Sushi /ˈsuʃi/ | סושי /ˈsuʃi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.