võro kiil
Kivõro
Urali (Finnic, South Estonian)
Pia hujulikana kama: Voro, Voru
Kivõro (võro kiil; ISO 639-3: vro) ni lahaja ya Kifini cha Kiestonia Kusini inayozungumzwa hasa katika eneo la kihistoria la Võromaa kusini mashariki mwa Estonia. Katika utawala wa umma mara nyingi huchukuliwa kuwa lahaja ya Kiestonia, huku wazungumzaji na wanaisimu wengi wakiieleza kuwa lugha tofauti ndani ya kundi la Kiestonia Kusini; haina hadhi rasmi ya kitaifa. Kivõro huhifadhi uwiano wa vokali na tofauti za sauti zisizopatikana katika Kiestonia Sanifu, zikiwemo kizuiwa glota kinachoandikwa q na vokali ya juu ya kati inayoandikwa mara nyingi y katika sanifu ya kisasa. Kiwango cha kisasa cha fasihi na othografia vilikua kupitia ufufuaji wa lugha ulioanza mwishoni mwa miaka ya 1980, na Taasisi ya Võro ilianzishwa mwaka 1995. Kivõro hutumika katika fasihi, muziki, utangazaji, vyombo vya kidijitali na baadhi ya elimu, lakini urithishaji kati ya vizazi bado unakabiliwa na shinikizo la Kiestonia Sanifu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kivõro
Maji
vesi
/vesi/
Moto
tuli
/tuli/
Jua
päiv
/pæiv/
Mwezi
kuu
/kuː/
Nyota
täht
/tæht/
Mama
imä
/imæ/
Baba
esä
/esæ/
Mimi
ma
/mɑ/
Wewe
sa
/sɑ/
Jina
nimi
/nimi/
Jicho
silm
/silm/
Mkono
käsi
/kæsi/
Moyo
süä
/syæ/
Upendo
armastus
/ɑrmɑstus/
Mti
puu
/puː/
Nyumba
kotus
/kotus/
Mbwa
pini
/pini/
Paka
kass
/kɑsː/
Kula
süümä
/syːmæ/
Kunywa
juuma
/juːma/
Moja
üts
/yts/
Mbili
katś
/kɑtsʲ/
Habari
tere
/tere/
Asante
aitäh
/ɑitæh/
Nzuri
hää
/hæː/
Kekeo
kägo
/ˈkæɡo/
Kompyuta
puutri
/ˈpuːtri/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Uralic (Finnic, South Estonian) zinazohusiana
| Maana | Kivõro | Kiestonia | Kifinlandi | Meänkieli | Kivoti | Kifini cha Kven | Kikarjala cha Livvi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | vesi /vesi/ | vesi /vesi/ | vesi /ʋesi/ | vesi /ˈʋesi/ | vesi /ˈvesi/ | vesi /ˈʋesi/ | vezi /ˈvezi/ |
| Moto | tuli /tuli/ | tuli /tuli/ | tuli /tuli/ | tuli /ˈtuli/ | tuli /ˈtuli/ | tuli /ˈtuli/ | tuli /ˈtuli/ |
| Jua | päiv /pæiv/ | päike /pæike/ | aurinko /ɑuriŋko/ | aurinko /ˈɑuriŋko/ | päivä /ˈpæivæ/ | aurinko /ˈɑuriŋko/ | päivy /ˈpæivy/ |
| Mwezi | kuu /kuː/ | kuu /kuː/ | kuu /kuː/ | kuu /kuː/ | kuu /kuː/ | kuu /kuː/ | kuu /kuː/ |
| Nyota | täht /tæht/ | täht /tæht/ | tähti /ˈtæhti/ | tähti /ˈtæhti/ | tähti /ˈtæhti/ | tähti /ˈtæhti/ | tähti /ˈtæhti/ |
| Mama | imä /imæ/ | ema /emɑ/ | äiti /æiti/ | äiti /ˈæiti/ | emä /ˈemæ/ | äiti /ˈæiti/ | mama /ˈmama/ |
| Baba | esä /esæ/ | isa /isɑ/ | isä /isæ/ | isä /ˈisæ/ | izä /ˈizæ/ | isä /ˈisæ/ | tuatto /ˈtuatto/ |
| Mimi | ma /mɑ/ | mina /ˈminɑ/ | minä /ˈminæ/ | mie /mie/ | miä /miæ/ | mie /mie/ | minä /ˈminæ/ |
| Wewe | sa /sɑ/ | sina /ˈsinɑ/ | sinä /ˈsinæ/ | sie /sie/ | siä /siæ/ | sie /sie/ | sinä /ˈsinæ/ |
| Jina | nimi /nimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ | nimi /ˈnimi/ |
| Jicho | silm /silm/ | silm /silm/ | silmä /silmæ/ | silmä /ˈsilmæ/ | silmä /ˈsilmæ/ | silmä /ˈsilmæ/ | silmü /ˈsilmy/ |
| Mkono | käsi /kæsi/ | käsi /kæsi/ | käsi /kæsi/ | käsi /ˈkæsi/ | tšäsi /ˈtʃæsi/ | käsi /ˈkæsi/ | käzi /ˈkæzi/ |
| Moyo | süä /syæ/ | süda /sydɑ/ | sydän /sydæn/ | syän /ˈsyæn/ | süä /ˈsyæ/ | syđän /ˈsyðæn/ | süväin /ˈsyvæin/ |
| Upendo | armastus /ɑrmɑstus/ | armastus /ɑrmɑstus/ | rakkaus /rɑkkɑus/ | rakhaus /ˈrɑkhɑus/ | suvata /ˈsuvata/ | rakkhaus /ˈrɑkːhɑus/ | suvaita /ˈsuvaita/ |
| Mti | puu /puː/ | puu /puː/ | puu /puː/ | puu /puː/ | puu /puː/ | puu /puː/ | puu /puː/ |
| Nyumba | kotus /kotus/ | maja /mɑjɑ/ | talo /tɑlo/ | talo /ˈtɑlo/ | kotto /ˈkotːo/ | talo /ˈtɑlo/ | koti /ˈkoti/ |
| Mbwa | pini /pini/ | koer /koer/ | koira /koirɑ/ | koira /ˈkoirɑ/ | koira /ˈkoira/ | koira /ˈkoirɑ/ | koira /ˈkoiɾa/ |
| Paka | kass /kɑsː/ | kass /kɑsː/ | kissa /kissɑ/ | kissa /ˈkisːɑ/ | kassi /ˈkasːi/ | kissa /ˈkisːɑ/ | kazi /ˈkazi/ |
| Kula | süümä /syːmæ/ | sööma /søːmɑ/ | syödä /syødæ/ | syyä /ˈsyːæ/ | süüvvä /ˈsyːvːæ/ | syöđä /ˈsyøðæ/ | syvvä /ˈsyvvæ/ |
| Kunywa | juuma /juːma/ | jooma /joːmɑ/ | juoda /juodɑ/ | juoa /ˈjuoɑ/ | jooda /ˈjoːda/ | juođa /ˈjuoðɑ/ | juvva /ˈjuvva/ |
| Moja | üts /yts/ | üks /yks/ | yksi /yksi/ | yks /yks/ | ühte /ˈyhte/ | yksi /ˈyksi/ | yksi /ˈyksi/ |
| Mbili | katś /kɑtsʲ/ | kaks /kɑks/ | kaksi /ˈkɑksi/ | kaks /kɑks/ | kahsi /ˈkahsi/ | kaksi /ˈkɑksi/ | kaksi /ˈkaksi/ |
| Habari | tere /tere/ | tere /tere/ | hei /hei/ | hei /hei/ | tervetä /ˈtervetæ/ | hei /hei/ | terveh /ˈterveh/ |
| Asante | aitäh /ɑitæh/ | tänan /tænɑn/ | kiitos /kiːtos/ | kiitos /ˈkiːtos/ | passibo /ˈpasːibo/ | kiitos /ˈkiːtos/ | passibo /ˈpassibo/ |
| Nzuri | hää /hæː/ | hea /heɑ/ | hyvä /hyʋæ/ | hyvä /ˈhyʋæ/ | üvä /ˈyvæ/ | hyvä /ˈhyʋæ/ | hüvä /ˈhyvæ/ |
| Kekeo | kägo /ˈkæɡo/ | kägu /ˈkæɡu/ | käki /ˈkæki/ | käki /ˈkæki/ | tšäko /ˈtʃæko/ | käki /ˈkæki/ | kägöi /ˈkæɡøi/ |
| Kompyuta | puutri /ˈpuːtri/ | arvuti /ˈɑrʋuti/ | tietokone /ˈtie̯toˌkoneˣ/ | taattori /ˈtɑːtːori/ | — | daattamasiini /ˈdɑːtːɑmɑˌsiːni/ | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.