Rutooro
Kitooro
Familia ya Atlantiki-Kongo (tawi la Kibantu, JE Runyakitara)
Kitooro (Rutooro) ni lugha ya Kibantu ya kanda ya JE ya magharibi mwa Uganda inayozungumzwa na watu wapatao 660,000, dada wa Kinyoro ndani ya kundi la Runyakitara — Kitooro na Kinyoro mara nyingine huchukuliwa kama lugha moja (Rutooro-Runyoro). Inajikita Fort Portal, mji mkuu wa Ufalme wa kihistoria wa Tooro uliorejeshwa mwaka 1993. Inajulikana kwa desturi yake ya majina ya kubembeleza ya empaako (Urithi wa Kitamaduni Usioshikika wa UNESCO 2013), ambapo watoto hupewa mojawapo ya majina kumi na mbili ya kitamaduni ya sifa. Maandishi ya Kilatini; hutumika katika elimu ya msingi na katika mfumo wa utangazaji wa redio wa eneo la Rwenzori.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kitooro
Maji
amaizi
/amaizi/
Moto
omuriro
/omuriro/
Jua
eizooba
/eizoːba/
Mwezi
omwezi
/omwezi/
Nyota
enyunyunzi
/eɲuɲuːnzi/
Mama
nyinya
/ɲiɲa/
Baba
isho
/iʃo/
Mimi
nyowe
/ɲowe/
Wewe
iwe
/iwe/
Jina
ibara
/iβara/
Jicho
eriiso
/eriːso/
Mkono
omukono
/omukono/
Moyo
omutima
/omutima/
Upendo
kugonza
/kuɡonza/
Mti
omuti
/omuti/
Nyumba
enju
/endʒu/
Mbwa
embwa
/embwa/
Paka
paaka
/paːka/
Kula
kulya
/kulja/
Kunywa
kunywa
/kuɲwa/
Moja
emoi
/emoi/
Mbili
ibiri
/iβiri/
Habari
oraire ota
/oraire ota/
Asante
webale
/webale/
Nzuri
kurungi
/kuruŋɡi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, JE Runyakitara) zinazohusiana
| Maana | Kitooro | Kinyoro | Kichiga | Kinyankole | Kiganda | Kisoga | Kinyaturu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | amaizi /amaizi/ | amaizi /amaizi/ | amaizi /amaizi/ | amaizi /amaizi/ | amazzi /amaːzːi/ | amaaji /amaːdʒi/ | maazi /maːzi/ |
| Moto | omuriro /omuriro/ | omuriro /omuriro/ | omuriro /omuriro/ | omuriro /omuriro/ | omuliro /omuliɾo/ | omuliro /omuliɾo/ | moto /moto/ |
| Jua | eizooba /eizoːba/ | eizooba /eizoːba/ | eizooba /eizoːba/ | izooba /izoːba/ | enjuba /eɲɟuba/ | enjuba /eɲɟuba/ | nzua /nzua/ |
| Mwezi | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | umweri /umweɾi/ |
| Nyota | enyunyunzi /eɲuɲuːnzi/ | enyunyuunzi /eɲuɲuːnzi/ | enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ | enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ | emmunyeenye /emːuɲeːɲe/ | emunyeenye /emuɲeːɲe/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ |
| Mama | nyinya /ɲiɲa/ | nyinya /ɲiɲa/ | nyina /ɲina/ | maawe /maːwe/ | maama /maːma/ | maama /maːma/ | mama /mama/ |
| Baba | isho /iʃo/ | isho /iʃo/ | ishe /iʃe/ | tata /tata/ | taata /taːta/ | taata /taːta/ | tata /tata/ |
| Mimi | nyowe /ɲowe/ | nyowe /ɲowe/ | nyowe /ɲowe/ | nyowe /ɲowe/ | nze /nze/ | nze /nze/ | une /une/ |
| Wewe | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | ggwe /ɡːwe/ | gwe /ɡwe/ | uwe /uwe/ |
| Jina | ibara /iβara/ | ibara /iβara/ | eiziina /eiziːna/ | eiziina /eiziːna/ | erinnya /eriɲːa/ | erinnya /erinɲa/ | izina /izina/ |
| Jicho | eriiso /eriːso/ | eriiso /eriːso/ | eriisho /eriːʃo/ | eriiso /eriːso/ | eriiso /eɾiːso/ | eriiso /eɾiːso/ | iriiso /iɾiːso/ |
| Mkono | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Moyo | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | umutima /umutima/ |
| Upendo | kugonza /kuɡonza/ | kugonza /kuɡonza/ | kukunda /kukunda/ | rukundo /rukundo/ | okwagala /okwaːɡala/ | kwagala /kwaɡala/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Mti | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | umuti /umuti/ |
| Nyumba | enju /endʒu/ | enju /endʒu/ | enju /endʒu/ | enju /endʒu/ | ennyumba /eɲɲumba/ | enju /eɲɟu/ | nyumba /ɲumba/ |
| Mbwa | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | paaka /paːka/ | paaka /paːka/ | kapa /kapa/ | kapa /kapa/ | kkapa /kːapa/ | enkaaku /eŋkaːku/ | paka /paka/ |
| Kula | kulya /kulja/ | kulya /kulja/ | kurya /kurja/ | kurya /kurja/ | kulya /kulja/ | kulya /kulja/ | kuria /kuɾia/ |
| Kunywa | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲʷa/ | kunywa /kuɲʷa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Moja | emoi /emoi/ | emoi /emoi/ | rumwe /rumwe/ | emwe /emwe/ | emu /emu/ | ndala /ndala/ | umwe /umwe/ |
| Mbili | ibiri /iβiri/ | ibiri /iβiri/ | ibiri /iβiri/ | ibiri /iβiri/ | bbiri /bːiri/ | bbiri /biri/ | aviri /aβiri/ |
| Habari | oraire ota /oraire ota/ | oraire ota /oraire ota/ | oraire /oraire/ | agandi /aɡandi/ | oli otya /oli otja/ | mwaakire /mwaːkiɾe/ | mbukire /mbukiɾe/ |
| Asante | webale /webale/ | webale /webale/ | webare /webare/ | webare /webare/ | webale /weːbale/ | weebale /weːbale/ | asante /aˈsante/ |
| Nzuri | kurungi /kuruŋɡi/ | kurungi /kuruŋɡi/ | kurungi /kuruŋɡi/ | kirungi /kiruŋɡi/ | kirungi /kiɾuŋɡi/ | bulungi /buluŋɡi/ | kihi /kihi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.