Runyoro
Kinyoro
Familia ya Atlantiki-Kongo (tawi la Kibantu, JE Runyakitara)
Kinyoro (Runyoro) ni lugha ya Kibantu ya kanda ya JE (Maziwa Makuu), inayozungumzwa magharibi mwa Uganda — hasa katika wilaya za Hoima, Masindi, Kibaale, na Kakumiro — na watu wa Banyoro, idadi kuu ya watu wa Ufalme wa kihistoria wa Bunyoro-Kitara. Pamoja na Kitooro huunda jozi ya Runyoro-Rutooro (zinazoeleweka kwa pande zote), na inahusiana kwa karibu na Kinyankole na Kikiga ndani ya kundi la Runyakitara. Bunyoro-Kitara ulikuwa milki kuu ya kati ya maziwa kuanzia karne ya 13 hadi 17 kabla ya kupitwa na Buganda. Hati ya Kilatini yenye mfumo wa vokali tano + urefu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kinyoro
Maji
amaizi
/amaizi/
Moto
omuriro
/omuriro/
Jua
eizooba
/eizoːba/
Mwezi
omwezi
/omwezi/
Nyota
enyunyuunzi
/eɲuɲuːnzi/
Mama
nyinya
/ɲiɲa/
Baba
isho
/iʃo/
Mimi
nyowe
/ɲowe/
Wewe
iwe
/iwe/
Jina
ibara
/iβara/
Jicho
eriiso
/eriːso/
Mkono
omukono
/omukono/
Moyo
omutima
/omutima/
Upendo
kugonza
/kuɡonza/
Mti
omuti
/omuti/
Nyumba
enju
/endʒu/
Mbwa
embwa
/embwa/
Paka
paaka
/paːka/
Kula
kulya
/kulja/
Kunywa
kunywa
/kuɲwa/
Moja
emoi
/emoi/
Mbili
ibiri
/iβiri/
Habari
oraire ota
/oraire ota/
Asante
webale
/webale/
Nzuri
kurungi
/kuruŋɡi/
Vyanzo
- Ruzindana (1996) — Runyoro-Rutooro–English Dictionary
- Ethnologue 27: Nyoro
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, JE Runyakitara) zinazohusiana
| Maana | Kinyoro | Kitooro | Kichiga | Kinyankole | Kiganda | Kisoga | Kinyaturu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | amaizi /amaizi/ | amaizi /amaizi/ | amaizi /amaizi/ | amaizi /amaizi/ | amazzi /amaːzːi/ | amaaji /amaːdʒi/ | maazi /maːzi/ |
| Moto | omuriro /omuriro/ | omuriro /omuriro/ | omuriro /omuriro/ | omuriro /omuriro/ | omuliro /omuliɾo/ | omuliro /omuliɾo/ | moto /moto/ |
| Jua | eizooba /eizoːba/ | eizooba /eizoːba/ | eizooba /eizoːba/ | izooba /izoːba/ | enjuba /eɲɟuba/ | enjuba /eɲɟuba/ | nzua /nzua/ |
| Mwezi | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | omwezi /omwezi/ | umweri /umweɾi/ |
| Nyota | enyunyuunzi /eɲuɲuːnzi/ | enyunyunzi /eɲuɲuːnzi/ | enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ | enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ | emmunyeenye /emːuɲeːɲe/ | emunyeenye /emuɲeːɲe/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ |
| Mama | nyinya /ɲiɲa/ | nyinya /ɲiɲa/ | nyina /ɲina/ | maawe /maːwe/ | maama /maːma/ | maama /maːma/ | mama /mama/ |
| Baba | isho /iʃo/ | isho /iʃo/ | ishe /iʃe/ | tata /tata/ | taata /taːta/ | taata /taːta/ | tata /tata/ |
| Mimi | nyowe /ɲowe/ | nyowe /ɲowe/ | nyowe /ɲowe/ | nyowe /ɲowe/ | nze /nze/ | nze /nze/ | une /une/ |
| Wewe | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | ggwe /ɡːwe/ | gwe /ɡwe/ | uwe /uwe/ |
| Jina | ibara /iβara/ | ibara /iβara/ | eiziina /eiziːna/ | eiziina /eiziːna/ | erinnya /eriɲːa/ | erinnya /erinɲa/ | izina /izina/ |
| Jicho | eriiso /eriːso/ | eriiso /eriːso/ | eriisho /eriːʃo/ | eriiso /eriːso/ | eriiso /eɾiːso/ | eriiso /eɾiːso/ | iriiso /iɾiːso/ |
| Mkono | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | omukono /omukono/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Moyo | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | omutima /omutima/ | umutima /umutima/ |
| Upendo | kugonza /kuɡonza/ | kugonza /kuɡonza/ | kukunda /kukunda/ | rukundo /rukundo/ | okwagala /okwaːɡala/ | kwagala /kwaɡala/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Mti | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | omuti /omuti/ | umuti /umuti/ |
| Nyumba | enju /endʒu/ | enju /endʒu/ | enju /endʒu/ | enju /endʒu/ | ennyumba /eɲɲumba/ | enju /eɲɟu/ | nyumba /ɲumba/ |
| Mbwa | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | embwa /embwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | paaka /paːka/ | paaka /paːka/ | kapa /kapa/ | kapa /kapa/ | kkapa /kːapa/ | enkaaku /eŋkaːku/ | paka /paka/ |
| Kula | kulya /kulja/ | kulya /kulja/ | kurya /kurja/ | kurya /kurja/ | kulya /kulja/ | kulya /kulja/ | kuria /kuɾia/ |
| Kunywa | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲʷa/ | kunywa /kuɲʷa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Moja | emoi /emoi/ | emoi /emoi/ | rumwe /rumwe/ | emwe /emwe/ | emu /emu/ | ndala /ndala/ | umwe /umwe/ |
| Mbili | ibiri /iβiri/ | ibiri /iβiri/ | ibiri /iβiri/ | ibiri /iβiri/ | bbiri /bːiri/ | bbiri /biri/ | aviri /aβiri/ |
| Habari | oraire ota /oraire ota/ | oraire ota /oraire ota/ | oraire /oraire/ | agandi /aɡandi/ | oli otya /oli otja/ | mwaakire /mwaːkiɾe/ | mbukire /mbukiɾe/ |
| Asante | webale /webale/ | webale /webale/ | webare /webare/ | webare /webare/ | webale /weːbale/ | weebale /weːbale/ | asante /aˈsante/ |
| Nzuri | kurungi /kuruŋɡi/ | kurungi /kuruŋɡi/ | kurungi /kuruŋɡi/ | kirungi /kiruŋɡi/ | kirungi /kiɾuŋɡi/ | bulungi /buluŋɡi/ | kihi /kihi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.