Sm'algyax
Kitsimshian cha pwani
Tsimshia (Maritime)
Kitsimshian cha Pwani (Sm’algyax; ISO 639-3: tsi) ni lugha ya familia ya Tsimshianic, iliyozungumzwa kijadi kando ya pwani ya kaskazini ya British Columbia na Metlakatla kusini mashariki mwa Alaska. Inahusiana na Nisga’a, Gitxsan na Kitsimshian cha Kusini, lakini ni lugha tofauti yenye lahaja kadhaa za kijamii. Mfumo wake wa sauti una konsonanti za msukumo na za kidakatonge, na sarufi hutumia sana viambishi, klitiki na vipengele vya kuunganisha ili kuonyesha washiriki na muundo wa kishazi. Sm’algyax huandikwa kwa othografia ya jamii inayotegemea Kilatini iliyotengenezwa kupitia kazi ya lugha pamoja na wazungumzaji. Lugha iko hatarini sana, lakini jamii za Ts’msyen na Mamlaka ya Lugha ya Sm’algyax huunga mkono uhuishaji kupitia masomo ya shule, elimu ya watu wazima, uhifadhi wa nyaraka, kamusi, rekodi na rasilimali za kidijitali kama tovuti na programu ya FirstVoices zinazosimamiwa na jamii.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kitsimshian cha pwani
Maji
ax̱s
/aχs/
Moto
laḵw
/laqʷ/
Jua
gyemk
/ɡʲemk/
Mwezi
gyemgm aatk
/ɡʲɛmɡm aːtk/
Nyota
hloʼoxs
/ɬoʔoxs/
Mama
naa
/naː/
Baba
baba
/baba/
Mimi
nüüyu
/nuːju/
Wewe
nüün
/nuːn/
Jina
waa
/waː/
Jicho
mooḵs
/muːqs/
Mkono
an'oon
/anʔoːn/
Moyo
g̱oot
/ɢoːt/
Upendo
ksu'hahkw
/ksuʔhahkʷ/
Mti
gan
/ɡan/
Nyumba
walp
/walp/
Mbwa
hashasaa
/haʃasaː/
Paka
doosgi
/duːsɡi/
Kula
lalji
/laldʒi/
Kunywa
hoos
/huːs/
Moja
ḵoo'iyaa
/qoːʔijaː/
Mbili
tʼepxaat
/tʼəpxaːt/
Habari
ndii ne
/ndiː ne/
Asante
t'oyaxsut nüsm
/tʼojaχsut nysm/
Nzuri
am'
/amʔ/
Vyanzo
- Boas (1911) — Tsimshian
- Ethnologue: tsi
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Tsimshianic (Maritime) zinazohusiana
| Maana | Kitsimshian cha pwani | Kikurukh | Kiwolaytta | Kiirula | Kibrahui | Kizarma | Kiairishi cha kati |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ax̱s /aχs/ | अम्म /amm/ | haatta /haːtːa/ | nīr /niːɾ/ | دیر /diːɾ/ | hari /hari/ | usce /uske/ |
| Moto | laḵw /laqʷ/ | चिच /tʃitʃ/ | tama /tama/ | tī /tiː/ | کاہا /kaha/ | danji /dandʒi/ | tene /tene/ |
| Jua | gyemk /ɡʲemk/ | बेरी /beɾiː/ | awa /awa/ | čūriyen /tʃuːɾijen/ | دے /deː/ | wayna /wajna/ | grían /ɡrian/ |
| Mwezi | gyemgm aatk /ɡʲɛmɡm aːtk/ | चांदो /tʃaːndoː/ | aginaa /aɡinaː/ | niLā /niɭaː/ | ماہ /mah/ | handu /handu/ | ésca /eːska/ |
| Nyota | hloʼoxs /ɬoʔoxs/ | बिनको /binkoː/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | naTčattiram /naʈtʃatːiɾam/ | استار /isˈtaːr/ | handariya /handaːɾija/ | rétla /ˈreːtla/ |
| Mama | naa /naː/ | अयो /ajoː/ | aaya /aːja/ | ammā /amːaː/ | لمّا /lumːaː/ | ñaa /ɲaː/ | máthair /maːθirʲ/ |
| Baba | baba /baba/ | बाबा /baːbaː/ | aawa /aːwa/ | ayyā /ajːaː/ | باوا /baːwaː/ | baba /baba/ | athair /aθirʲ/ |
| Mimi | nüüyu /nuːju/ | एन /eːn/ | taani /taːni/ | nānu /naːnu/ | ای /iː/ | ay /aj/ | mé /mʲeː/ |
| Wewe | nüün /nuːn/ | नीन /niːn/ | neeni /neːni/ | nī /niː/ | نی /niː/ | ni /ni/ | tú /tuː/ |
| Jina | waa /waː/ | नाम /naːm/ | sunttaa /suntːaː/ | pēru /peːɾu/ | نام /naːm/ | maa /maː/ | ainm /anʲmʲ/ |
| Jicho | mooḵs /muːqs/ | ख़न्न /xanː/ | ayfee /ajfeː/ | kaNN /kaɳː/ | خن /xan/ | mo /mo/ | súil /suːlʲ/ |
| Mkono | an'oon /anʔoːn/ | खेखा /xekːʰaː/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | kayyu /kajːu/ | دو /doː/ | kambe /kambe/ | lám /laːv/ |
| Moyo | g̱oot /ɢoːt/ | ठांगरा /tʰaːŋɡɾaː/ | wozanaa /wozanaː/ | idayam /idajam/ | دل /dil/ | bina /bina/ | cride /krʲiðʲe/ |
| Upendo | ksu'hahkw /ksuʔhahkʷ/ | मरटी /maɾʈiː/ | siiqaa /siːqaː/ | kāhal /kaːhal/ | عشق /eʃq/ | baa /baː/ | serc /serk/ |
| Mti | gan /ɡan/ | मन्ना /manːaː/ | mittaa /mitːaː/ | maram /maɾam/ | پنتل /pantal/ | tuuri /tuːri/ | crann /kran/ |
| Nyumba | walp /walp/ | एरपा /eɾpaː/ | keettaa /keːtːaː/ | vīDu /viːɖu/ | اولا /ulaː/ | fu /fu/ | tech /tex/ |
| Mbwa | hashasaa /haʃasaː/ | अल्ला /alːaː/ | kanaa /kanaː/ | nāyi /naːji/ | کچک /kutʃik/ | hansi /hansi/ | madra /madra/ |
| Paka | doosgi /duːsɡi/ | बिल्ली /bilːiː/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | pūne /puːne/ | پسی /pisi/ | muusu /muːsu/ | cat /kat/ |
| Kula | lalji /laldʒi/ | ओनना /onːaː/ | miya /miːja/ | činnu /tʃinːu/ | کنّا /kunːa/ | ŋwa /ŋwa/ | ithid /iθʲiðʲ/ |
| Kunywa | hoos /huːs/ | ओंकना /oŋkːnaː/ | ushiya /uʃija/ | kuDi /kuɖi/ | پنّنگ /pinːinɡ/ | hañu /haɲu/ | ól /oːl/ |
| Moja | ḵoo'iyaa /qoːʔijaː/ | ओंटा /oːnʈaː/ | issino /isːino/ | onnu /onːu/ | اسٹ /asiʈ/ | affo /afːo/ | óen /oin/ |
| Mbili | tʼepxaat /tʼəpxaːt/ | एण्ड /eːɳɖ/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | reNDu /reɳɖu/ | ایراٹ /iˈraːʈ/ | ihinka /ihiŋka/ | dá /daː/ |
| Habari | ndii ne /ndiː ne/ | खद्दी /kʰadːiː/ | saro /saro/ | vannakkam /vanːakːam/ | سلام /sælaːm/ | fofo /fofo/ | fochen /foxʲen/ |
| Asante | t'oyaxsut nüsm /tʼojaχsut nysm/ | धोन्नोबाद /dʱonːobaːd/ | galatay /ɡalataj/ | nanri /nanɾi/ | شکریہ /ʃukɾijaː/ | fofo /fofo/ | atlochur /atloxur/ |
| Nzuri | am' /amʔ/ | होय /hoːj/ | lo'o /loʔo/ | nalla /nalːa/ | کشی /kaʃi/ | boori /boːri/ | maith /maθʲ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.