Tachiwíin
Kitotonaki cha Coyutla
Totonaka
Kitotonac cha Coyutla ni mojawapo ya aina kadhaa za Kitotonac zinazozungumzwa katika milima ya Sierra de Papantla kaskazini mwa Veracruz, Mexico. Familia ya lugha za Kitotonacan ni mojawapo ya ndogo zaidi za Mesoamerica, ikiwa na Kitotonac (~250,000 jumla katika aina zote) na Kitepehua kama matawi yake mawili pekee; haina uhusiano unaoweza kuthibitishwa na familia yoyote kubwa zaidi licha ya sifa za kieneo zinazoshirikiwa na lugha jirani za Kiotomangue na Kiuto-Azteki. Wazungumzaji wa Kitotonac wanajulikana ulimwenguni kote kwa sherehe ya Voladores — wachezaji wa angani wa kitamaduni wa kiasili wanaoshuka kwa kamba kutoka nguzo ya mita 30, jambo lililoandikishwa katika Orodha Wakilishi ya Urithi wa Kitamaduni Usioshikika wa Binadamu wa UNESCO (2009). Coyutla na aina nyingine za Sierra pia huhifadhi kilimo cha jadi cha vanila, mmea uliofugwa na Watotonac ambao ulipata umuhimu wa kimataifa kupitia biashara ya kikoloni ya Kihispania.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kitotonaki cha Coyutla
Maji
xkán
/ʃkán/
Moto
lhk'uyat
/ɬkʼujat/
Jua
chichiní
/tʃitʃiní/
Mwezi
papá
/papá/
Nyota
staku
/staku/
Mama
tsé
/tsé/
Baba
tlat
/tɬat/
Mimi
kit
/kit/
Wewe
wix
/wiʃ/
Jina
tuwán
/tuwan/
Jicho
lakgastapu
/lakɡastapu/
Mkono
maka
/maka/
Moyo
naku
/naku/
Upendo
pa'ksuu
/paʔksuː/
Mti
k'iwi
/kʼiwi/
Nyumba
chiki
/tʃiki/
Mbwa
chichi
/tʃitʃi/
Paka
mishtu
/miʃtu/
Kula
waan
/waːn/
Kunywa
oqoo
/oqoː/
Moja
aktum
/aktum/
Mbili
aktuy
/aktuj/
Habari
tlen lhítat
/tɬen ɬítat/
Asante
pa'xkatkatsiniyán
/paʔʃkatkatsiniján/
Nzuri
tlen
/tɬen/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Totonacan zinazohusiana
| Maana | Kitotonaki cha Coyutla | Kipipil | Kishipibo-Conibo | Kiaguacateco | Kibasque | Kimalay cha Maluku Kaskazini | Kikonso |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | xkán /ʃkán/ | at /at/ | jene /hene/ | aʼ /aʔ/ | ur /ur/ | aer /aer/ | pishaa /piʃaː/ |
| Moto | lhk'uyat /ɬkʼujat/ | tit /tit/ | chii /tʃiː/ | qʼaq /qʼaq/ | su /su/ | api /api/ | apitta /apitːa/ |
| Jua | chichiní /tʃitʃiní/ | tunal /tunal/ | bari /bari/ | qʼijl /qʼihl/ | eguzki /eɣuski/ | matahari /matahari/ | piirtuta /piːrtuta/ |
| Mwezi | papá /papá/ | metsti /metsti/ | oxe /oʃe/ | xahaw /ʃahaw/ | ilargi /ilaɾɣi/ | bulan /bulan/ | leya /leja/ |
| Nyota | staku /staku/ | sital /ˈsital/ | wishati /wiʃati/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | izar /is̻ar/ | bintang /bintaŋ/ | hikkitta /hikːitːa/ |
| Mama | tsé /tsé/ | nan /nan/ | tita /tita/ | naa /naː/ | ama /ama/ | mama /mama/ | aayyaa /aːjːaː/ |
| Baba | tlat /tɬat/ | tat /tat/ | papa /papa/ | mam /mam/ | aita /aita/ | papa /papa/ | aappaa /aːpːaː/ |
| Mimi | kit /kit/ | naja /ˈnaha/ | ea /ea/ | in /in/ | ni /ni/ | kita /kita/ | anti /anti/ |
| Wewe | wix /wiʃ/ | taja /ˈtaha/ | mia /mia/ | naʼ /naʔ/ | hi /hi/ | ngana /ŋana/ | atti /atti/ |
| Jina | tuwán /tuwan/ | tukay /ˈtukaj/ | jane /ˈhane/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | izen /is̻en/ | nama /nama/ | maχχa /maχːa/ |
| Jicho | lakgastapu /lakɡastapu/ | ish /iʃ/ | bero /bero/ | witzʼ /witsʼ/ | begi /beɣi/ | mata /mata/ | ilta /ilta/ |
| Mkono | maka /maka/ | mey /mei/ | mëken /mɯken/ | qʼab /qʼab/ | esku /esku/ | tangang /taŋaŋ/ | harka /harka/ |
| Moyo | naku /naku/ | yulu /julu/ | joínti /hoˈinti/ | kʼuum /kʼuːm/ | bihotz /biots/ | hati /hati/ | sataʔta /sataʔta/ |
| Upendo | pa'ksuu /paʔksuː/ | tasujta /tasuhta/ | noi /noi/ | xajan /ʃahan/ | maitasun /maitasun/ | cinta /tʃinta/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ |
| Mti | k'iwi /kʼiwi/ | kwawit /kʷawit/ | jiwi /xiwi/ | tzeʼ /tseʔ/ | zuhaitz /suaits/ | pohong /pohoŋ/ | ʛoyra /ʛojra/ |
| Nyumba | chiki /tʃiki/ | kal /kal/ | xobo /ʃobo/ | nya /ɲa/ | etxe /etʃe/ | ruma /ruma/ | tika /tika/ |
| Mbwa | chichi /tʃitʃi/ | chichi /tʃitʃi/ | ochiti /otʃiti/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | txakur /tʃakur/ | anjing /andʒiŋ/ | kuta /kuta/ |
| Paka | mishtu /miʃtu/ | mishin /miʃin/ | mishi /miʃi/ | mis /mis/ | katu /katu/ | ikung /ikuŋ/ | aturraata /aturːaːta/ |
| Kula | waan /waːn/ | takwa /takwa/ | piti /piti/ | wii /wiː/ | jan /jan/ | makang /makaŋ/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ |
| Kunywa | oqoo /oqoː/ | ati /ati/ | xeati /ʃeati/ | uuk /uːk/ | edan /eðan/ | minong /minoŋ/ | ikiyaa /ikijaː/ |
| Moja | aktum /aktum/ | se /se/ | westíora /westioɾa/ | jun /hun/ | bat /bat/ | satu /satu/ | takka /takːa/ |
| Mbili | aktuy /aktuj/ | ume /ˈume/ | rabé /ɾaˈbe/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | bi /bi/ | dua /dua/ | lakki /lakːi/ |
| Habari | tlen lhítat /tɬen ɬítat/ | ne pakua /ne pakwa/ | jakon raoma /xakon raoma/ | kʼamta /kʼamta/ | kaixo /kaiʃo/ | cerang /tʃeraŋ/ | nakaytaa /nakajtaː/ |
| Asante | pa'xkatkatsiniyán /paʔʃkatkatsiniján/ | padiush /padjuʃ/ | irake /iɾake/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | eskerrik asko /esˈkerik ˈasko/ | tarima kase /tarima kase/ | — /—/ |
| Nzuri | tlen /tɬen/ | kwahli /kʷahli/ | jakon /xakon/ | saqʼ /saqʼ/ | on /on/ | bae /bae/ | paʛaari /paʛaːri/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.