Otetela
Kitetela
Atlantiki-Kongo (Kibantu, Tetela)
Kitetela (Otetela) ni lugha ya Kibantu C71 ya katikati ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, asilia katika mabonde ya mito Sankuru na Tshuapa ya Kasai-Oriental na majimbo jirani. Inajulikana sana kwa kuwa lugha ya mama ya Patrice Lumumba (1925–1961), waziri mkuu wa kwanza wa DRC na mtu mwanzilishi wa harakati za uhuru wa Afrika. Watu wa Kitetela ni wakulima wanaojulikana kwa tamaduni za kusifu za mdomoni za "kasala" zilizofafanuliwa kwa undani. Marejeo ya kawaida ni kamusi ya Otetela-Kifaransa ya Hagendorens (1956). Ni lugha ya toni yenye vimo vitatu vinavyotofautiana.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kitetela
Maji
ashi
/aʃi/
Moto
lokombu
/lokombu/
Jua
ondelo
/ondelo/
Mwezi
ngondo
/ŋɡondo/
Nyota
ɔtɔtɔ
/ɔtɔtɔ/
Mama
nyango
/ɲaŋɡo/
Baba
shi
/ʃi/
Mimi
dimi
/dimi/
Wewe
wɛ
/wɛ/
Jina
lokombo
/lokombo/
Jicho
diso
/diso/
Mkono
lonya
/loɲa/
Moyo
utema
/utema/
Upendo
langɔ
/laŋɡɔ/
Mti
etamba
/etamba/
Nyumba
mbongo
/mboŋɡo/
Mbwa
mbwa
/mbwa/
Paka
paka
/paka/
Kula
kolya
/koʎa/
Kunywa
konwa
/konwa/
Moja
ɔtɔi
/ɔtɔi/
Mbili
hende
/hende/
Habari
nyongo
/ɲoŋɡo/
Asante
toleko
/toleko/
Nzuri
lɔlɔ
/lɔlɔ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, Tetela) zinazohusiana
| Maana | Kitetela | Kimongo | Kilingala | Kinyamwezi | Kiluba-Kasai | Kiyao | Kisena |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ashi /aʃi/ | nzá /nzá/ | máí /mai/ | minzi /minzi/ | mâyi /maːji/ | mesi /mesi/ | madzi /madzi/ |
| Moto | lokombu /lokombu/ | mokɛ́ /mokɛ́/ | mɔ́tɔ /mɔtɔ/ | moto /moto/ | kapia /kapia/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Jua | ondelo /ondelo/ | lokɔlɔ /lokɔlɔ/ | mói /moi/ | izuba /izuβa/ | dîba /diːba/ | lyuwa /ʎuwa/ | dzuwa /dzuwa/ |
| Mwezi | ngondo /ŋɡondo/ | nzɔnzɔ /nzɔnzɔ/ | sánzá /sanza/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | ngondo /ŋɡondo/ | mwesi /mwesi/ | mwedzi /mwedzi/ |
| Nyota | ɔtɔtɔ /ɔtɔtɔ/ | monzoto /monzoto/ | monzoto /monzɔtɔ/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | mutoto /mutoto/ | ndondwa /ndondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| Mama | nyango /ɲaŋɡo/ | nyangó /ɲaŋɡó/ | mamá /mama/ | mayu /majʊ/ | mâmu /maːmu/ | amao /amaː/ | mai /mai/ |
| Baba | shi /ʃi/ | ise /ise/ | tatá /tata/ | baba /baba/ | tâtu /taːtu/ | atati /atati/ | baba /baba/ |
| Mimi | dimi /dimi/ | ngai /ŋɡai/ | ngai /ⁿɡai/ | nene /ˈnene/ | meme /meme/ | une /une/ | ine /ine/ |
| Wewe | wɛ /wɛ/ | yɔ /jɔ/ | yo /jo/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | wewe /wewe/ | mmwe /mːwe/ | iwe /iwe/ |
| Jina | lokombo /lokombo/ | nkombo /nkombo/ | nkombo /ⁿkombo/ | lina /ˈlina/ | dîna /diːna/ | lina /lina/ | dzina /dzina/ |
| Jicho | diso /diso/ | liso /liso/ | líso /liso/ | liso /liso/ | dîsu /diːsu/ | liso /liso/ | diso /diso/ |
| Mkono | lonya /loɲa/ | lokáko /lokáko/ | lobɔ́kɔ /lobɔkɔ/ | ikobo /ikoβo/ | tshianza /tʃianza/ | ngaila /ŋɡaila/ | nkono /nkono/ |
| Moyo | utema /utema/ | mongúma /moŋɡúma/ | motéma /motema/ | mtima /mtima/ | mucima /mutʃima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ |
| Upendo | langɔ /laŋɡɔ/ | boláŋo /bolaŋo/ | bolíngo /boliŋɡo/ | butogwa /butoɡwa/ | dinanga /dinaŋɡa/ | chikondi /tʃikondi/ | kufuna /kufuna/ |
| Mti | etamba /etamba/ | boléi /boléi/ | nzété /nzete/ | mti /mti/ | mutshi /mutʃi/ | mtela /mtela/ | mtengo /mteŋɡo/ |
| Nyumba | mbongo /mboŋɡo/ | ndako /ndako/ | ndáko /ndako/ | kaya /kaja/ | nzubu /nzubu/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ |
| Mbwa | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwá /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Paka | paka /paka/ | nyaú /ɲaú/ | nyáu /ɲau/ | paka /paka/ | nyao /ɲao/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Kula | kolya /koʎa/ | kolya /koʎa/ | kolía /kolia/ | kulya /kuʎa/ | kudia /kudia/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ |
| Kunywa | konwa /konwa/ | kome'la /komela/ | komɛ́la /komɛla/ | kunywa /kuɲwa/ | kunua /kunua/ | kumwa /kumwa/ | kumwa /kumwa/ |
| Moja | ɔtɔi /ɔtɔi/ | etomelá /etomelá/ | mɔ̌kɔ́ /mɔkɔ/ | imo /imo/ | umue /umue/ | mo /mo/ | posi /posi/ |
| Mbili | hende /hende/ | bafe /bafe/ | mibale /mibale/ | ibili /iβili/ | bibidi /bibidi/ | iŵili /iβili/ | piŵiri /piwiri/ |
| Habari | nyongo /ɲoŋɡo/ | losáko /losáko/ | mbóte /mbote/ | mwadita /mwadita/ | moyo /mojo/ | salama /salama/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ |
| Asante | toleko /toleko/ | olɛli /olɛli/ | matɔ́ndɔ /matɔndɔ/ | twabakaba /twaβakaβa/ | tuasakidila /tuasakidila/ | nakwete /nakwete/ | ndatenda /ndatenda/ |
| Nzuri | lɔlɔ /lɔlɔ/ | mpɔlɔ /mpɔlɔ/ | malámu /malamu/ | lihi /lihi/ | bimpe /bimpe/ | chechete /tʃetʃete/ | nadidi /nadidi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.