Tiwi
Kitiwi
Iwaidja au isiyoainishwa
Kitiwi ni lugha ya asili ya Waaboriginali wa Australia iliyopo kwa upekee, inayozungumzwa katika Visiwa vya Tiwi nje ya pwani ya Northern Territory. Kutokana na utata wa kisarufi na kujitenga kwake na lugha nyingine za Kiaustralia, uainishaji wake kamili bado haujabainishwa.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kitiwi
Maji
kukuni
/kukuni/
Moto
yikwani
/jikwani/
Jua
pumarli
/pumaɭi/
Mwezi
japarra
/japaɾa/
Nyota
tokwampini
/tokʷampini/
Mama
naringa
/naɾiŋa/
Baba
rringani
/ɾiŋani/
Mimi
ngiya
/ŋija/
Wewe
nginja
/ŋiɲca/
Jina
yintanga
/jintaŋa/
Jicho
pwoja
/pʷodʒa/
Mkono
punga
/puŋa/
Moyo
miringa
/miɾiŋa/
Upendo
payinti
/pajinti/
Mti
pirntali
/piɾntali/
Nyumba
pumpuni
/pumpuni/
Mbwa
marlapwawa
/maɭapʷawa/
Paka
pussycat
/pusikat/
Kula
ngarini
/ŋaɾini/
Kunywa
pirninkili
/piɾninkili/
Moja
kanyili
/kaɲili/
Mbili
yirrara
/jiɾaɾa/
Habari
ngirramini
/ŋiɾamini/
Asante
wuta-wani
/wutawani/
Nzuri
kwati
/kʷati/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Iwaidjan or unclassified zinazohusiana
| Maana | Kitiwi | Kipintupi-Luritja | Kingunnawal | Kipitjantjatjara | Kimalay cha Maluku Kaskazini | Kinhanda | Kiwarnman |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kukuni /kukuni/ | kapi /kapi/ | kungal /kuŋal/ | kapi /kapi/ | aer /aer/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ |
| Moto | yikwani /jikwani/ | waru /waɻu/ | warba /waɻba/ | waru /waɻu/ | api /api/ | warla /waɻla/ | waru /waɻu/ |
| Jua | pumarli /pumaɭi/ | tjintu /cintu/ | guma /ɡuma/ | tjintu /cintu/ | matahari /matahari/ | wurʼa /wuɾʔa/ | tjirntu /cinʈu/ |
| Mwezi | japarra /japaɾa/ | pira /piɻa/ | birrang /biɻaŋ/ | pira /piɻa/ | bulan /bulan/ | kanyala /kaɲala/ | kintirriny /kinʈiriɲ/ |
| Nyota | tokwampini /tokʷampini/ | kililpi /kiˈlilpi/ | dyurra /ɟura/ | kililpil /kiˈlilpil/ | bintang /bintaŋ/ | indiya /indija/ | biyi /biji/ |
| Mama | naringa /naɾiŋa/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | guni /ɡuni/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | mama /mama/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngama /ŋama/ |
| Baba | rringani /ɾiŋani/ | mama /mama/ | pumba /pumba/ | mama /mama/ | papa /papa/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | kirrki /kiɻki/ |
| Mimi | ngiya /ŋija/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngaya /ŋaja/ | ngayulu /ŋajulu/ | kita /kita/ | ngayi /ŋaji/ | ngayu /ŋaju/ |
| Wewe | nginja /ŋiɲca/ | nyuntu /ɲuntu/ | ngindu /ŋindu/ | nyuntu /ɲuntu/ | ngana /ŋana/ | nyini /ɲini/ | nyuntu /ɲuntu/ |
| Jina | yintanga /jintaŋa/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ini /ini/ | nama /nama/ | yini /jini/ | yini /jini/ |
| Jicho | pwoja /pʷodʒa/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | mata /mata/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ |
| Mkono | punga /puŋa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | tangang /taŋaŋ/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ |
| Moyo | miringa /miɾiŋa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | gauar /ɡauar/ | kurunpa /kuɻunpa/ | hati /hati/ | pulpara /pulpaɻa/ | kurda /kuɖa/ |
| Upendo | payinti /pajinti/ | mukulya /mukuʎa/ | marmit /maɻmit/ | mukulya /mukuʎa/ | cinta /tʃinta/ | kanyji /kaɲdʒi/ | kanyji /kaɲɟi/ |
| Mti | pirntali /piɾntali/ | punu /punu/ | warabi /waɻabi/ | punu /punu/ | pohong /pohoŋ/ | parntany /paɳʈaɲ/ | watiya /watija/ |
| Nyumba | pumpuni /pumpuni/ | ngura /ŋuɻa/ | kuni /kuni/ | ngura /ŋuɻa/ | ruma /ruma/ | nhurra /ɳuɻa/ | ngurra /ŋuɻa/ |
| Mbwa | marlapwawa /maɭapʷawa/ | papa /papa/ | mirri /miɻi/ | papa /papa/ | anjing /andʒiŋ/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | walyamarra /waʎamaɻa/ |
| Paka | pussycat /pusikat/ | pusi /pusi/ | poosi /puːsi/ | pusi /pusi/ | ikung /ikuŋ/ | paka /paka/ | ngarda /ŋaɖa/ |
| Kula | ngarini /ŋaɾini/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | daring /daɻiŋ/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | makang /makaŋ/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngarra /ŋaɻa/ |
| Kunywa | pirninkili /piɾninkili/ | tjikini /cikini/ | nyu /ɲu/ | tjikini /cikini/ | minong /minoŋ/ | nyuna /ɲuna/ | nyaa /ɲaː/ |
| Moja | kanyili /kaɲili/ | kutju /kucu/ | guma /ɡuma/ | kutju /kucu/ | satu /satu/ | kuyu /kuju/ | kuyu /kuju/ |
| Mbili | yirrara /jiɾaɾa/ | kutjarra /kucaɾa/ | bula /bula/ | kutjara /kucaɻa/ | dua /dua/ | wuthada /wut̪aɖa/ | kujarra /kuɟara/ |
| Habari | ngirramini /ŋiɾamini/ | palya /paʎa/ | yumalundi /jumalundi/ | palya /paʎa/ | cerang /tʃeraŋ/ | — /—/ | palya /paʎa/ |
| Asante | wuta-wani /wutawani/ | palya /paʎa/ | miyamala /mijamala/ | palya /paʎa/ | tarima kase /tarima kase/ | — /—/ | walytjarra /waʎcaɻa/ |
| Nzuri | kwati /kʷati/ | palya /paʎa/ | walunga /waluŋa/ | palya /paʎa/ | bae /bae/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.