Tetun

Kitetum

Kiaustronesia (Central Malayo-Polynesian)

FamiliaKiaustronesia (Central Malayo-Polynesian) Wasemaji~500K HatiKilatini NchiTimor-Leste Lugha rasmiTimor-Leste (yenye Kireno) Uhai wa lughasalama ISO 639-3tet

Kitetum (Tetun; ISO 639-3: tet) ni lugha ya Kiaustronesia na, kwa mujibu wa Katiba ya Timor-Leste ya 2002, ni mojawapo ya lugha mbili rasmi za nchi hiyo pamoja na Kireno. Tetun Dili, pia huitwa Tetun Prasa, ndiyo lingua franka kuu ya taifa na msingi wa Kitetum Rasmi; karne nyingi za mawasiliano zimeipa msamiati mwingi wa Kireno. Tetun Terik inajumuisha lahaja za kikanda zilizo na uhafidhina zaidi na huhifadhi sifa za kisarufi zilizopungua au kupotea katika Tetun Dili. Kitetum kwa kawaida hufuata mpangilio kiima–kitenzi–yambwa na kwa kiasi kikubwa ni lugha changanuzi, kikieleza mahusiano mengi ya kisarufi kwa mpangilio wa maneno, chembe na maneno ya kisarufi badala ya unyambulishaji mpana; viwakilishi vyake hutofautisha nafsi ya kwanza wingi jumuishi na isiyojumuisha. Amri ya Serikali 1/2004 iliidhinisha Othografia Sanifu ya Kitetum Rasmi inayotegemea Kilatini, iliyotayarishwa na Taasisi ya Taifa ya Isimu kwa matumizi katika utawala wa serikali, elimu na mawasiliano ya umma.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kitetum

Maji

bee

/beː/

Moto

ahi

/ahi/

Jua

loron

/loɾon/

Mwezi

fulan

/fulan/

Nyota

fitun

/ˈfitun/

Mama

inan

/inan/

Baba

aman

/aman/

Mimi

ha'u

/haʔu/

Wewe

ó

/ɔ/

Jina

naran

/ˈnaran/

Jicho

matan

/matan/

Mkono

liman

/liman/

Moyo

fuan

/fuan/

Upendo

domin

/domin/

Mti

ai

/ai/

Nyumba

uma

/uma/

Mbwa

asu

/asu/

Paka

busa

/busa/

Kula

han

/han/

Kunywa

hemu

/hemu/

Moja

ida

/ida/

Mbili

rua

/ˈrua/

Habari

bondia

/bondia/

Asante

obrigadu

/obɾiɡadu/

Nzuri

di'ak

/diʔak/

Kompyuta

komputadór

/komputaˈdoɾ/

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Central Malayo-Polynesian) zinazohusiana

Maana KitetumAtoniKimaranaoKicia-CiaKimotuKibatak cha AngkolaProto-Austronesia
Maji bee /beː/ oe /oe/ ig /iɡ/ we'e /weʔe/ ranu /ɾanu/ aek /aek/ *daNum /daNum/
Moto ahi /ahi/ ai /ai/ apoy /apoj/ api /api/ lahi /lahi/ api /api/ *Sapuy /Sapuy/
Jua loron /loɾon/ manas /manas/ alongan /aloŋan/ holeo /holeo/ dina /dina/ mata ni ari /mata ni ari/ *waRi /waRi/
Mwezi fulan /fulan/ fun /fun/ bolan /bolan/ wula /wula/ hua /hua/ bulan /bulan/ *bulaN /bulaN/
Nyota fitun /ˈfitun/ kfu /kfuʔ/ bito-on /bitoʔon/ wicuko /witʃuko/ hisiu /hisiu/ bintang /bintaŋ/ *bituqen /bituqen/
Mama inan /inan/ ainaf /ainaf/ ina /ina/ ina /ina/ sinana /sinana/ inang /inaŋ/ *ina /ina/
Baba aman /aman/ amat /amat/ ama /ama/ ama /ama/ tamana /tamana/ amang /amaŋ/ *ama /ama/
Mimi ha'u /haʔu/ au /au/ ako /ako/ indau /indau/ lau /lau/ au /au/ *aku /aku/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.